عشق و اقتصاد

اقتصاددانان متاخر به‌ویژه آنان که در حوزه اقتصاد رفتاری متمرکز هستند تعریف جدید و نگاه متفاوتی را به این علم آغاز کرده‏اند. آنها اقتصاد را علم معماری انتخاب می‌‏دانند. معماری انتخاب یعنی به‌جای تحمیل گزینه‏‌ها به افراد، چیدمان گزینه‌‏های در دسترس انسان به‌گو‌نه‌‏ای باشد که او بهترین انتخاب را داشته باشد. مثال متداولی که اغلب ما این روزها با آن آشنا هس قفسه‌ها در فروشگاه‌ها است. اگر اقتصاددانان متقدم در انتخاب کالاها صرفا بر حداکثرسازی مطلوبیت آنها متمرکز بوده‌‏اند پژوهشگران معماری انتخاب معتقدند کیفیت مشاهدات و پیش‌‏آگاهی ذهنی نقش موثری بر انتخاب نهایی افراد دارد. حوزه اقتصاد رفتاری مبتنی بر آزمایش‌‏های انسانی است که اغلب در محیط‏های شبیه‏‌سازی‏‌شده انجام می‏‌شود و با تکرار زیاد یک آزمایش بر روی افراد مختلف تلاش می‌‏کند یک قانون مخفی را کشف و آن‌را برای نهادها و سیاست‌گذاران اقتصادی طراحی و اجراپذیر نماید. مشاهدات و پیش‌‏آگاهی ذهنی مردم از روش‏های مختلفی ایجاد می‏شود که یکی از مهم‌ترین، موثرترین و قدیمی‌‏ترین آن‌ها، روایت‌ها و داستان‌‏ها هستند. داستان تلفیقی از عقلانیت و احساسات است و برای همین نزد مخاطبین ماناتر و اثرگذارتر است. از این رو سیاست‌گذاران در چارچوب معماری انتخاب ناگزیر از روایت‏های مردم هستند چرا که اقتصاد بیش از آنکه تابع خواست حکمرانان باشد، محصول رفتار مردمان است. در میانه بهار در گروه کسب و کار رادیو اقتصاد با جمعی از همکاران گردهم آمده بودیم تا یک ایده را به محصول تبدیل کنیم. ایده این بود: چگونه روایت‏‌های مردم در حوزه اقتصاد را به اتاق تشریح بیاوریم تا روان‌شناسان، جامعه‌شناسان، اقتصاددانان و دیگر متخصصان بتوانند آنها را واکاوی و تحلیل کنند و آیا در نهایت می‌توانیم روایت اقتصادی جدید خلق و آن‌را فراگیر کرد؟