شعوبیه (پیدایش و اهمیت آن در سده های نخستین اسلامی)

جنبش شعوبیه که در سده‌های دوم تا چهارم هجری به وجود آمد و با نهضت ترجمه به عربی توأم بود، یکی از شگفت‌ترین پدیده‌های تاریخ و فرهنگ اسلامی است. درباره این جنبش نکته‌ای که کمتر به آن تأکید شده است، تأثیر بزرگی است که این جنبش از یک‌سو بر فرهنگ اسلامی به طور کلی و اعتلای زبان عربی و از سوی دیگر (در سده‌های سوم تا ششم هجری) بر فرهنگ اسلامی ایران و اعتلای زبان فارسی داشته است. شعوبیه که شامل نخبگان غیرعرب به‌ویژه ایرانیان می‌شد، از یک‌سو به آموزه قرآنی مساوات و برابری و از سوی دیگر به «گذشته باشکوه» غیرعربی به‌ویژه ساسانیان استناد می‌‌کرد. جنبش شعوبیه از این نیاز و ضرورت به وجود آمد تا برای خود هویتی ویژه در جامعه اسلامی و متمایز از اعراب بسازد که نه‌تنها بر مناطق ارضی، بلکه بر نظام ارزش‌های موجود مسلط شده بودند. بدین‌گونه میان غیراعراب، به‌ویژه ایرانیان از یک‌سو و اعراب و عرب‌دوستان از سوی دیگر، یک مباحثه فرهنگی و تا حدودی جدلی به وجود آمد. شعوبیه در عراق ظهور کرد و بیشتر در مرکز عباسی، بغداد گسترش داشت. شعوبیه نخست به عنوان یک جنبش برابرخواهانه و ضدعربی در چارچوب ادبیات ظاهر شد که اوج شکوفایی آن در سده‌های دوم و سوم هجری اتفاق افتاد. این جنبش بعدها در زمینه زبان در درون ایران ظهور کرد که آخرین نشانه‌های آن در سده ششم هجری یافت می‌شود. پژوهشی عمیق درباره شعوبیه به این دلیل قابل اهمیت ا