تاریخ مختصر مرگ

کتاب « تاریخ مختصر مرگ» نوشته داگلاس.جی دیویس ترجمه نصرا روزبه راد گزیده ای از کتاب: دیباچه در این کتاب، شرحی مختصر از موضوعی به دست می‏دهیم که عملاً با همۀ جنبه‏های زندگی سروکار دارد. کشش اجتناب‏ناپذیر ما به سوی مرگ، چه آن را بیان کنیم چه در مقابلش سکوت کنیم، اغلب با دلبستگی‌مان به سایر موضوعات تفاوت دارد. این نوع دلبستگی سرشار از احساساتی است که شاید از تجربۀ داغ‌داری یا انتظار آن یا تصور میرایی خودمان نشئت بگیرد. در این کتاب، می‌کوشیم برخی از این حالات مندرج در شهر‏فرنگ تاریخ، دین و فرهنگ بسیاری از جوامع را به‌اختصار ثبت و ضبط کنیم. من، در جایگاه راهنما، علاقۀ دانشجویان دوره‏های مختلف و سایرین به جنبه‏های خاصی از مرگ را لحاظ کرده‌ام که در دوره‏های آموزشی، به‏‌ویژه در دانشگاه‏های ناتینگهام و دورهام، بدان‌ها پرداخته‏ام. پیش‌زمینه‏های مطالعاتی من در انسان‏شناسی اجتماعی، مطالعات تجربی و الهیات، و همچنین دغدغه‏های بازاندیشانۀ آن، کاملاً در متن کتاب مشهود است. در اینجا از همۀ کسانی که، طی تحقیقاتم در باب مرگ، میزبان من بودند تشکر می‏کنم. مسئولان مرده‌سوزخانۀ وودلند استکهلم و بوردکس به من اجازۀ عکاسی را در محوطه‏ها دادند؛ همچنین هری هیینک [1] و والتر کارپی [2] که در نمایشگاه آمستردام با هم دیدار کردیم. از راجر آربر بابت میزبانی‌اش در مرده‌سوزخانۀ گولدرز گرین و همچنین حمایت گسترده و مشارکتش در تحقیقاتم دربارۀ مرده‏سوزی از طریق بنیاد گولدرز گرین و انجمن مرده‏سوزی بریتانیای کبیر سپاس‌گزارم. پروفسور دبلیو. تروتوین [3] در لهستان پذیرای من بود و در سال جدید، مرا به بازدیدی فراموش‏نشدنی از آشویتس پوشیده از برف برد که آن را با عکس یادبودی نشان داده‏ام. باید از دوستان بسیاری سپاس‌گزاری کنم که البته در حیطه‌ای کاملاً متفاوت فعالیت می‌کنند، خاصه پروفسور دیوید پالسن [4] و پروفسور دیوید ویت‏تیکر [5] و استقبال گرمشان از من در یوتا که در عکس روز بزرگداشت کشته‌شدگان جنگ نشان‏ داده شده است. عکسی که از ابرفان [6] گرفته‏ام مرا به یاد ال. جی. می‏اندازد که برای کاوش در میان آن فاجعه به من کمک کرد و در سکوت محض مرا به دیدن لوح یادبود برد. در نهایت، از این فرصت استفاده می‌کنم و از بلک‏ثورن رکوردز [7] بابت اینکه اجازه داد از آهنگ آموزنده و خاطره‏انگیز لذت زندگی [8] اثر ایوان مک‏کال استفاده کنم تشکر می‏کنم. داگلاس جی. دیویس دورهام فصل اول سفری فراسوی زندگی تاریخ مرگ همان تاریخ‏خودبازنگری ا‏ست. ما کیستیم؟ از کجا آمده‏ایم و پس از مرگ به کجا می‏رویم؟ اگر پس از مرگ زندگی دیگری باشد، شبیه چیست و چطور می‏توانیم خود را برای آن آماده کنیم؟ اما اگر همین زندگی غایت عمر ماست و با علم به اینکه قرار است بمیریم، چطور می‏توانیم به بهترین نحو آن را زندگی کنیم؟ تقریباً در طول کل تاریخ بشر، اسطوره‏های عامه و الهیات رسمی خاستگاه مرگ و تقدیر زندگی را شرح داده‏اند. فلاسفه نیز تأملاتی منسجم به این مضامین می‏افزایند، حال آنکه در سال‏های اخیر، متخصصان حوزه‏های علوم اجتماعی و طبیعی دستورالعمل‏های تبیینی خاص خود را پیش برده‏اند. بطن تاریخ مرگ نه‌تنها سرشار از سوگواری، گسست پیوندهای انسانی و جایگاه ما در جهان است، بلکه توأماً امید پاسخ به پرسش‏ها و رفع بی‏عدالتی‏های یک عمر زندگی را به همراه دارد. رفع کاستی‏های آشکار زندگی و پایان دادن به جست‎وجوی مدام برای معنابخشی به چیزها ویژگی‌های ثابت اعتقاد به زندگی پس از مرگ بوده‏اند. گیلگمش، آدم و حوا، و عیسی مسیح از دیرینه‏ترین و تأثیرگذارترین روایات دربارۀ میرایی‌اند. در ادامه، این سه اسطوره را بررسی می‏کنیم، و در فصل ششم به تشریح اجمالی برخی دیگر از اسطوره‏های مبتنی بر خاستگاه مرگ می‏پردازیم. بیان گیرا و پرقدرت اسطورۀ گیلگمش در خصوص تجربه‏ای بشری موجب شده مخاطب امروزی فاصلۀ هزارساله از زمان پیدایش این لوح را حس نکند. بی‏زمانی محتوای این اثر نکتۀ مهمی است، چرا که در بررسی تاریخی مرگ همواره وسوسه می‌شویم زمان را به اعصار مختلف تقسیم کنیم و در خصوص انواع متفاوت آگاهی از مرگ در هر دوره‏، بحثی مجزا طرح کنیم. همچنین، زمانی که به شیوه‏های متمایز و متغیر مواجهۀ انسان‏ها با ایدۀ مرگ و نیز با خویشان از‏دست‏رفته می‏پردازیم، باید این نکته را به یاد داشته باشیم. گیلگمش حماسۀ باستانی‏ و بابلی گیلگمش تأملی فلسفی است در وضعیت بشری‏ که در فضایی اسطوره‏ای احاطه شده است. این روایت دوستی میان انسان‏ها مبتنی است بر توصیف سرسپردگی انسانی به انسانی دیگر، تأکید بر لطمات فراق ناشی از مرگ، طرح این پرسش که چگونه خصیصه‏های حیوانی و الهی‏ شالودۀ بشر را می‌سازند، و تعمق در جوهرۀ اصلی انسان؛ مضامینی که در بسیاری از فلسفه‏های دینی، به‏ویژه یهودیت و مسیحیت، تکرا