تقابل سیاست و صنعت در ایران

کتاب تقابل سیاست و صنعت در ایران می‌کوشد با روشی توصیفی-تحلیلی و با بهره‌‌گیری از داده‌های کمی و کیفی به بررسی اهم موضوعات تأثیرگذار در روند توسعه صنعتی ایران پس از انقلاب بپردازد. در نوشتار حاضر اقتصاد رانتی و نفتی به‌عنوان متغیر مستقل، دولت توسعه‌گرا به‌عنوان متغیر میانجی و توسعه صنعتی به‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده‌اند. یافته‌های کتاب حاضر نشان می‌دهد که دولت توسعه‌گرا مهم‌ترین عامل در توسعه صنعتی هر کشوری محسوب می‌شود و تا دولت در ایران خود را از لحاظ نهادی و محتوایی به تعریف دولت توسعه‌گرا نزدیک نکند آنگاه دست‌یابی به توسعه صنعتی سرابی بیش نخواهد بود. از طرف دیگر اقتصاد رانتی و نفتی مهم‌ترین مانع تحقق دولت توسعه‌گرا به شمار می‌رود و اقتصاد رانتی مانع تحقق پیش‌زمینه‌ها و نیز بروز ویژگی‌های دولت توسعه‌گرا می‌شود. دولت‌های ایران پس از انقلاب دارای عیار پایینی از توسعه‌گرایی بوده و توسعه صنعتی از اولویت‌های اصلی آنان به‌شمار نمی‌رفته است و لاجرم برنامه‌های توسعه نیز کارنامه مناسبی در باب توسعه صنعتی نداشته‌اند و کم‌رنگی توجه کمی و کیفی به سیاست صنعتی در برنامه‌های توسعه کاملاً مشهود است. برای نیل به دولت توسعه‌گرا لازم است که اولاً اصلاحات نهادی اساسی در دولت انجام شود و ثانیاً محتوا و جهت سیاست‌های دولت‌ها توسعه‌گرایانه و نه توزیعی-پوپولیستی باشد. نتیجه آنکه، مکتب نهادگرایی (نو نهادگرایی) و استراتژی توسعه صنعتی دولت توسعه‌گرا می‌تواند راهبرد مورد توجهی برای توسعه صنعتی در ایران باشد و توصیه می‌شود که دولت در ایران از یک دولت محافظه‌کار به یک دولت توسعه‌گرا گذار کند. فهرست مطالب کتاب تقابل سیاست و صنعت در ایران مقدمه دکتر احمد موثقی 9 چکیده 13 پیشگفتار 15 فصل اول: مقدمه 17 1-1- مقدمه 17 1-۲- روش کتاب 21 1-3- شمای کلی کتاب 22 1-4- کتاب حاضر در یک نگاه 28 فصل دوم: نقش دولت در توسعه 29 (شکست بازار و ضرورت مداخله دولت، رانتیریسم و دولت رانتیر) 2-1 مقدمه 29 2-2- نظریه‌های مداخله دولت، شکست بازار 30 2-3- اقتصاد سیاسی شکست بازار، مباحث تکمیلی شکست بازار 34 2-4- نوشته‌های شکست حکومت 38 2-5- نونهادگرایی و مداخله دولتی 42 2-6- نظریه ساختارگرایی توسعه 47 2-7- رانتیریسم و دولت رانتیر 51 2-8- رهیافت جامعه‌شناسی تاریخی 57 2-9- رابطه نوع نظام سیاسی و توسعه اقتصادی 59 2-10- نتیجه‌‌گیری از فصل دوم 62 فصل سوم: دولت توسعه‌گرا 65 (بررسی نظری، دولت توسعه‌گرا در کره جنوبی) 3-1- دولت توسعه‌گرا 65 3-2- ویژگی‌های دولت توسعه‌گرا 68 3-3- رژیم‌های سیاسی دولت‌های توسعه‌گرا 73 3-4- دولت توسعه‌گرا صنعتی شدن کره جنوبی 75 3-5- نخبگان توسعه‌گرا در کره جنوبی 76 3-6- استقلال دولت، متغیری مهم از متغیرهای دولت توسعه‌گرا 78 3-7- رابطه دولت با طبقه کارگر در کره جنوبی 80 3-8- رابطه دولت با طبقات زمین دار در کره جنوبی 81 3-9- رابطه دولت با طبقه سرمایه‌دار در کره جنوبی 83 3-10- قدرت دیوان‌سالاری در دولت توسعه‌گرای کره جنوبی 86 3-11- جامعه مدنی ضعیف در کره جنوبی 89 3-12- بستر بین‌المللی در رشد کره جنوبی 90 3-13- نتیجه‌‌گیری و جمع‌بندی مباحث دولت توسعه‌گرا و صنعتی شدن کره جنوبی 91 فصل چهارم: سیاست صنعتی 93 (تعاریف، انواع، استراتژی‌های توسعه صنعتی و سیاست صنعتی در ژاپن) 4-1- تعاریف سیاست صنعتی 93 4-2- اهمیت تولید صنعتی 95 4-3- انواع سیاست‌های صنعتی 97 4-4- رویکرد‌های مختلف در سیاست صنعتی 97 4-5- انقلاب صنعتی سوم و چهارم 98 4-6- رویکرد ارتقای بخش کالاهای سرمایه‌ای 99 4-7- سیاست صنعتی برای رشد فراگیر 99 4-8- نظریه دنی رودریک، حامی بازاری سیاست صنعتی 102 4-9- طراحی سیاست صنعتی از منظر «لوریدسون» 105 4-10- استراتژی صنعتی مدل مشارکت اجتماعی 107 4-11- سیاست صنعتی از نظر آنکتاد 108 4-12- مشکلات سیاسی سیاست صنعتی 109 4-13- گرایش‌های نوین در باب استراتژی توسعه صنعتی 111 4-14- سیاست صنعتی در ژاپن، ابزارها، روش‌ها و رئوس کلی 116 4-15- اصول سیاست صنعتی ژاپن 119 4-16- دوران شکوفایی ژاپن 1970-1950 121 4-17- جمع‌بندی و نتیجه‌‌گیری سیاست صنعتی در ژاپن 123 فصل پنجم: اقتصاد رانتی و دولت توسعه‌گرا در ایران 125 5-1- رانتیریسم و دولت رانتیر در ایران 125 5-2- تأثیر اقتصاد رانتی، نفتی و دولتی بر تحقق دولت توسعه‌گرا در ایران 130 5-3- تأثیر اقتصاد رانتی بر ویژگی‌های دولت توسعه‌گرا 134 5-4- سنجش وضعیت ایران با متغیرهای دولت توسعه‌گرا 136 5-5- دولت توسعه‌گرا و توسعه صنعتی در دوران پهلوی 136 5-6- اقتصاد سیاسی حاکم و نخبگان توسعه‌گرا در ایران (تا سال 1368) 138 5-7- نخبگان توسعه‌گرای طراح و مجری برنامه‌های توسعه اول تا پنجم … 145 5-8- معیار «استقلال دولت» در ایران 156 5-9- دیوان‌سالاری در جمه