تنگنای جاه‌طلبی

ناگفته‌هایی از حیات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شاپور بختیار شاپور بختیار ازجمله چهره‌هایی است که با وجود برخورداری از موقعیت‌های ممتاز در دوران پرفرازونشیب حیات خویش، همچنان برخی از جنبه‌های زندگی خصوصی و عملکردش در ابعاد گوناگون در هاله‌ای از ابهام و در پاره‌ای موارد، حتّی در تاریکی قرار گرفته است. همین ابهامات هستند که پژوهش و تبیین همۀ لایه‌های تاریخچه حیاتش را برای پژوهشگر تا حدود زیادی سخت و مشکل و حتّی در بعضی از موارد غیرممکن می‌سازد. اگرچه در برخی از منابع به دوران نخست‌وزیری شاپور بختیار و اقدامات وی بعد از انقلاب اسلامی به‌صورت پراکنده و گاه تکراری اشاره شده اما روشن است که به دلیل نقش و تأثیرگذاری شاپور بختیار بر روند تحولات انقلاب اسلامی می‌بایستی در تدوین و ترسیم تاریخ معاصر کشور سهم خاصی را به پیدا و پنهان‌های حیات وی اختصاص داد. کتاب «در تنگنای جاه‌طلبی؛ ناگفته‌هایی از حیات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شاپور بختیار» نوشته دکتر فرشته جهانی، پژوهشی مستند درباره زندگی و کارنامه یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز تاریخ معاصر ایران است. این کتاب تلاش می‌کند تصویری فراتر از دوران کوتاه نخست‌وزیری شاپور بختیار ارائه دهد و زندگی او را از دوران کودکی و تحصیل تا فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و سرانجام سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بررسی کند. نویسنده در این اثر، پیشینه خانوادگی بختیار و جایگاه ایل بختیاری در تحولات سیاسی ایران را بررسی کرده و سپس به مسیر فکری و سیاسی او از دوران تحصیل در ایران و اروپا تا بازگشت به کشور و حضور در عرصه سیاست می‌پردازد. فعالیت‌های بختیار در جبهه ملی، نقش او در تحولات سیاسی دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ و همچنین فعالیت‌های اقتصادی او در فاصله سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۶، از دیگر موضوعات مهم کتاب است. بخش مهمی از کتاب به شرایط سیاسی ایران در آستانه انقلاب اسلامی، نخست‌وزیری شاپور بختیار، برنامه‌ها و راهبردهای دولت او و سرانجام ناکامی و سقوط این دولت اختصاص دارد. در ادامه نیز فعالیت‌های سیاسی بختیار پس از خروج از ایران، ارتباطات و اقدامات او علیه جمهوری اسلامی و نقش وی در برخی طرح‌ها و تحولات سال‌های پس از انقلاب بررسی شده است. از ویژگی‌های مهم این پژوهش، تکیه بر اسناد و منابع متعدد برای بازخوانی ابعاد کمتر شناخته‌شده زندگی بختیار است. نویسنده با بررسی بیش از دو هزار برگ سند، خاطرات، نشریات و منابع تاریخی کوشیده است زوایای پنهان و ناگفته‌های زندگی این شخصیت را روشن کند. «در تنگنای جاه‌طلبی» در ۹ فصل، تصویری چندلایه از شاپور بختیار ارائه می‌دهد؛ شخصیتی که در طول حیات سیاسی خود با تصمیم‌ها، مواضع و رفتارهایی گاه متناقض، همواره موضوع بحث و قضاوت‌های متفاوت بوده است. این کتاب می‌تواند برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و پژوهشگران تحولات سیاسی دهه‌های پایانی حکومت پهلوی و سال‌های نخست پس از انقلاب، اثری قابل توجه و خواندنی باشد.