ادیان ابتدایی و خاموش

بی‌شک، دین در زندگی فردی انسان‌ها و جامعه جایگاه ویژه‌ای دارد. از‌این‌رو، دانشمندان با گرایش‌های گوناگون آن را بررسی کرده‌اند. باید گفت تعریف، سرآغاز منشأ و گونه‌های مختلف دین، دسته‌بندی آن‌ها و بسیاری از بحث‌های دیگر در این باره، ذهن عالمان پر‌شماری را در رشته‌های گوناگون علمی به خود مشغول کرده‌است. دین چیست؟ یکی از رشته‌های علمی با عنوان فلسفه دین پاسخگوی این پرسش است. با وجود این، دانشمندان در رشته‌های دیگر علمی همچون جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، مردم‌شناسی و... دین را متناسب با مبانی و مفاهیم رشته‌ خود تعریف کرده‌اند. بنابراین، تعریف آنان از دین بیشتر تعریفی تحویل‌گرایانه است؛ آن چنان‌که آنان در تعریف خود، دین را فقط به یک جنبه یا وجه تحویل برده‌اند. برای نمونه، جامعه‌شناسان دین را از دیدگاه جامعه‌شناختی تعریف کرده، آن را پدیده‌ای اجتماعی شمرده‌اند. از‌سوی‌دیگر، «فیلسوفان دین» نیز تعریفی جامع و مانع از این پدیده بیان نکرده‌اند و حتی بر تعریف‌های موجود نقص‌هایی وارد کرده‌اند، اما نکته مهم در مقدمه بحث ادیان دانستن گستره فراگیر این واژه است. البته، گفتنی است، دراین‌باره‌، اختلاف زیادی میان دین‌پژوهان و دانشوران رشته تاریخ ادیان وجود ندارد؛ هر چند شاید آنها نتوانند تعریف دقیقی از دین ارائه دهند، اما در شمارش ادیان اختلاف چندانی با یکدیگر ندارند. بنابراین، بحث مهم‌تر در تاریخ ادیان، تق