ایدئولوژی و گفتمان/ دکتر محسن نوبخت/

چارچوب نظری کتاب حاضر چندرشته‌ای است. ایدئولوژی و گفتمان مفاهیمی نیستند که بتوان تنها در یک حوزه به‌طور مناسب به مطالعۀ آن‏‌ها پرداخت: این دو باید در همۀ رشته‏‌های علوم انسانــی و اجتماعــی تحلیل شوند. اما ما این رشته‌های بالقوه بسیار زیــاد را به سه شــاخۀ اصلی تقلیــل خواهیــم داد: مطالعــۀ گفتمان، شناخت و جامعه. بنابرایـن، کاربرد زبان، متن، گفتار، تعامل زبانی و ارتباط تحت عنوان گستردۀ «گفتمــان» مطالعــه خواهند شد. ابعاد ذهنی ایدئولوژی‌ها، نظیر ماهیت‌شـان همچــون ایده‌ها یا بــاورها، روابـــط‌شــان با عقاید و دانش، و وضعیت‌شان به‌عنوان بازنمایی‌های مشترک اجتماعی، همه ذیل عنــوان «شناخت» جای می‌گیرند. و ابعاد اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تاریخـی ایدئولوژی‌هــا، ماهیــت گروهی آن‌ها و به‌ویژه نقش‌شان در بازتولید یا مقاومت در برابر سلطه ذیل عنوان گستردۀ جامعــه بررسی خواهندشد. توجه داشته باشید که این تمایزات مفهومی تنها در تحلیل و در عمل است. البته هم‌پوشــی هم بیـن آن‌هــا دیده می‌شود: مثلاً گفتمان بخشی از جامعه است و بنابراین، ایده‌هــای مشتــرک اجتماعــی اعضـای گروه قلمــداد می‌شود. ما به این تمایز قائل‌ایم چون که مفاهیم، نظریه‌ها و روش‌های تحلیل این سه حــوزۀ تحقیقاتی تــا حدودی متمایز هستند.