۹۷ اثر در کتاب‌جم
مرتضی مطهری، فیلسوف، استاد دانشگاه و نویسنده‌ی پرکار ایرانی، با زبانی روشن به پرسش‌های فلسفی، اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی زمانه‌اش پرداخت. کتاب‌هایش، که بسیاری از آن‌ها درس‌گفتار و سخنرانی‌اند، از داستان راستان تا درس‌های الهیات شفا، هنوز از پرخواننده‌ترین آثار دینی و فلسفی فارسی است.
مرتضی مطهری، که در ایران بیشتر با عنوان «استاد شهید مطهری» شناخته می‌شود، روحانی، فیلسوف، استاد دانشگاه و نویسنده‌ای پرکار بود که آثارش در زمینه‌ی فلسفه، کلام، اخلاق، تاریخ اسلام و مسائل اجتماعی، دهه‌هاست در میان خوانندگان فارسی‌زبان دست به دست می‌شود. بسیاری از کتاب‌های او در اصل درس‌گفتار و سخنرانی بوده‌اند که بعدها تنظیم و منتشر شده‌اند و به همین دلیل زبانی روشن و گفت‌وگومحور دارند.
در این صفحه با زندگی، روش فکری، مهم‌ترین آثار و شیوه‌ی خواندن کتاب‌های مطهری آشنا می‌شوید و راهنمایی می‌گیریم که از میان ده‌ها عنوان، از کدام شروع کنید. هدف ما معرفی آثار است تا خودتان بخوانید و درباره‌شان قضاوت کنید.
مطهری در سال ۱۲۹۸ خورشیدی در فریمان، نزدیک مشهد، در خانواده‌ای روحانی به دنیا آمد. پدرش از عالمان دینی منطقه بود و نخستین آموزش‌ها را از او گرفت. در نوجوانی برای تحصیل علوم دینی به حوزه‌ی مشهد رفت و بعد راهی قم شد. در قم سال‌ها نزد استادان برجسته‌ی آن دوره فقه، اصول، فلسفه و عرفان خواند. از استادان مشهور او می‌توان به علامه سید محمدحسین طباطبایی و آیت‌الله خمینی اشاره کرد.
مطهری بعدها به تهران آمد و در دانشکده‌ی الهیات دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. همزمان در مسجدها، انجمن‌ها و محافل گوناگون سخنرانی می‌کرد و با نسل جوان و دانشگاهی گفت‌وگو داشت. او در تأسیس و فعالیت برخی نهادهای فرهنگی دینی آن دوره هم نقش داشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مطهری در اردیبهشت ۱۳۵۸ ترور شد و جان باخت. روز درگذشت او در تقویم رسمی ایران به نام روز معلم نام‌گذاری شده است.
مطهری عمر کوتاهی داشت، اما آثار بسیاری از خود به جا گذاشت. مجموعه‌ی آثار او امروز ده‌ها جلد را در بر می‌گیرد و هنوز هم کتاب‌هایش از پرشمارگان کتاب‌های دینی و فلسفی به زبان فارسی است.
برای اینکه مسیر زندگی مطهری روشن‌تر شود، می‌توانیم آن را به چند مرحله تقسیم کنیم.
آنچه در همه‌ی این مراحل مشترک است، اشتیاق مطهری به آموزش است. او خودش را بیش از هر چیز معلم می‌دانست و بخش بزرگی از عمرش را در کلاس و منبر و جلسه‌ی درس گذراند.
یکی از ویژگی‌های اصلی مطهری این بود که سعی می‌کرد به پرسش‌های زمانه‌اش با زبان استدلال پاسخ بدهد. او در دورانی می‌نوشت که اندیشه‌های گوناگون فلسفی و سیاسی، از مادی‌گرایی تا مکتب‌های جدید غربی، در میان جوانان ایرانی رواج داشت. مطهری به جای نادیده گرفتن این اندیشه‌ها، تلاش کرد آن‌ها را بشناسد، نقد کند و دیدگاه فلسفه‌ی اسلامی را در برابرشان توضیح دهد.
تکیه‌ی او بر فلسفه‌ی اسلامی، به‌ویژه سنت صدرایی، در بسیاری از آثارش آشکار است. در عین حال تلاش می‌کرد مفاهیم دشوار فلسفی را به زبانی ساده برای عموم بیان کند. بسیاری از کتاب‌های او، که در اصل سخنرانی بوده‌اند، همین حالت گفت‌وگو و توضیح گام‌به‌گام را دارند.
مطهری به نقد درونی هم اهمیت می‌داد. او در کتاب‌هایی مثل «علل انحطاط مسلمین» و برخی سخنرانی‌هایش به ضعف‌ها و آسیب‌هایی که در جامعه‌ی دینی می‌دید اشاره کرد. «نکته‌های منبر» هم که در کتاب‌جم هست، به آداب و آسیب‌های سخنرانی دینی می‌پردازد. همین نگاه انتقادی باعث شده بسیاری از خوانندگان، حتی با دیدگاه‌های متفاوت، آثار او را جدی بگیرند.
آثار مطهری را می‌شود در چند دسته‌ی کلی جای داد. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند بدانید بر اساس علاقه‌تان سراغ کدام بخش بروید.
مطهری شرح‌ها و درس‌گفتارهای مفصلی درباره‌ی فلسفه‌ی اسلامی دارد. پاورقی‌های او بر کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم» علامه طباطبایی شهرت زیادی دارد. «درس‌های الهیات شفا» و «مباحث منطقی» که چاپ‌هایی از آن‌ها در کتاب‌جم هست، برای کسانی است که می‌خواهند فلسفه و منطق را جدی‌تر و دقیق‌تر دنبال کنند.
در این حوزه کتاب‌هایی مثل «عدل الهی» و مجموعه‌ای که با عنوان «مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی» شناخته می‌شود، از آثار پرخواننده‌ی او هستند. این کتاب‌ها به پرسش‌هایی مثل وجود خدا، عدل الهی، شر در جهان، نبوت و معاد می‌پردازند. برای دیدن کتاب‌های دیگر این حوزه، دسته‌ی کلام و اعتقادات را ببینید.
مطهری درس‌های تفسیری هم داشت که بخشی از آن‌ها منتشر شده است. علاقه‌مندان می‌توانند کتاب‌های این حوزه را در دسته‌ی تفسیر قرآن پیدا کنند.
کتاب‌هایی مثل «تعلیم و تربیت در اسلام» و بخش‌هایی از «دوازده گفتار» و سخنرانی‌های دیگر به مسائل اخلاقی و تربیتی می‌پردازند. دسته‌ی اخلاق اسلامی در کتاب‌جم آثار مرتبط دیگری را هم کنار این کتاب‌ها گذاشته است.
«حماسه حسینی» و «سیری در سیره نبوی» و کتاب‌هایی درباره‌ی زندگی امامان از جمله آثار مطهری در این حوزه است. «الغدیر و وحدت اسلامی» و «ولایت» هم که در کتاب‌جم هستند به موضوع‌های تاریخی و اعتقادی مرتبط می‌پردازند. برای این دسته، فهرست زندگانی معصومین (ع) را ببینید.
مطهری درباره‌ی حقوق زن، حجاب، اقتصاد، تاریخ و جامعه هم نوشته است. «نظام حقوق زن در اسلام» و «مسئله حجاب» از آثار مشهور او در این حوزه‌اند. «تکامل اجتماعی انسان» هم که در کتاب‌جم هست، دیدگاه او درباره‌ی تاریخ و جامعه را توضیح می‌دهد.
یکی از رایج‌ترین پرسش‌ها این است که از کدام کتاب مطهری شروع کنیم. با توجه به حجم زیاد آثار، داشتن یک مسیر کمک بزرگی است.
پس از این آثار، اگر علاقه‌مند بودید، می‌توانید سراغ کتاب‌های تخصصی‌تر مثل مباحث منطقی و درس‌های الهیات شفا بروید. این کتاب‌ها حوصله و پیش‌زمینه‌ی بیشتری می‌خواهند.
یکی از دلایل ماندگاری آثار مطهری، زبان روشن آن‌هاست. او در بیشتر کتاب‌هایش از اصطلاحات دشوار فلسفی پرهیز می‌کند یا وقتی ناچار است از آن‌ها استفاده کند، اول با مثال توضیحشان می‌دهد. ساختار کتاب‌ها معمولا این‌گونه است: طرح پرسش، مرور دیدگاه‌های مختلف، نقد آن‌ها و در پایان بیان دیدگاه خود نویسنده.
چون بسیاری از این کتاب‌ها از روی نوار سخنرانی پیاده و تنظیم شده‌اند، گاهی تکرار یا لحن گفتاری در آن‌ها دیده می‌شود. این ویژگی برای بعضی خواننده‌ها یک امتیاز است، چون حس می‌کنند در کلاس نشسته‌اند و استاد دارد با حوصله توضیح می‌دهد. مثال‌های روزمره، حکایت‌های تاریخی و ارجاع به شعر فارسی هم در نوشته‌های او فراوان است.
مطهری به ادبیات فارسی علاقه‌ی زیادی داشت و در آثارش بارها از مولوی، سعدی و حافظ نقل می‌کند. او کتابی هم با عنوان «تماشاگه راز» درباره‌ی شعر حافظ و عرفان دارد. این علاقه به ادبیات، نثر او را گرم‌تر و خواندنی‌تر کرده است.
بخش مهمی از میراث مطهری، درس‌گفتارهای فلسفی اوست. او سال‌ها متون کلاسیک فلسفه‌ی اسلامی، مثل الهیات شفای ابن‌سینا و اسفار ملاصدرا، را برای دانشجویان و طلاب تدریس کرد. این درس‌ها بعدها تنظیم و منتشر شدند و امروز برای دانشجویان فلسفه و الهیات منبع مهمی به شمار می‌روند.
«درس‌های الهیات شفا» که جلد اول آن در کتاب‌جم هست، نمونه‌ای از همین درس‌هاست. در این کتاب، مطهری متن ابن‌سینا را بند به بند توضیح می‌دهد و آن را با دیدگاه‌های فیلسوفان دیگر مقایسه می‌کند. «مباحث منطقی» هم مقدمه‌ای بر منطق است که پیش‌نیاز فهم بسیاری از متون فلسفی است.
اگر تازه‌کار هستید، این کتاب‌ها را برای مراحل بعد نگه دارید. اما اگر دانشجوی فلسفه یا الهیات هستید، احتمالا این درس‌گفتارها جزو منابعی‌اند که بارها به آن‌ها رجوع خواهید کرد.
مطهری در دورانی سخن می‌گفت که بسیاری از جوانان تحصیل‌کرده با پرسش‌های جدی درباره‌ی دین، علم، تاریخ و جامعه روبه‌رو بودند. او بخش زیادی از وقتش را صرف پاسخ دادن به همین پرسش‌ها کرد. در کتاب‌هایی مثل «انسان و سرنوشت» یا «علل گرایش به مادیگری» تلاش کرد ریشه‌های این پرسش‌ها را بررسی کند.
شیوه‌ی او این بود که پرسش را جدی بگیرد و دیدگاه مخالف را تا جایی که می‌توانست دقیق نقل کند، بعد به نقد آن بپردازد. خواننده‌ی امروز ممکن است با همه‌ی پاسخ‌های او موافق نباشد، اما این شیوه‌ی گفت‌وگو هنوز آموزنده است. بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران، چه موافق و چه منتقد، آثار او را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تلاش‌ها برای تبیین فکری دین در ایران معاصر می‌خوانند.
کتاب‌های مطهری هم به‌صورت تک‌جلدی و هم در قالب «مجموعه آثار» منتشر شده‌اند. انتشارات صدرا ناشر اصلی و رسمی آثار او به شمار می‌رود و بخش بزرگی از کتاب‌ها را با ویرایش و تنظیم دقیق منتشر کرده است. در کتاب‌جم چاپ‌هایی از ناشرانی مثل صدرا، دلیل ما و حکمت می‌بینید.
اگر می‌خواهید فقط یک یا دو موضوع خاص را دنبال کنید، کتاب‌های تک‌جلدی انتخاب بهتری‌اند. اگر پژوهشگر هستید یا می‌خواهید کتابخانه‌ای کامل داشته باشید، مجموعه آثار به کارتان می‌آید. در کتاب‌جم بیش از صد عنوان از مطهری ثبت شده و بخش بزرگی از آن‌ها موجود است. قیمت و موجودی همه‌ی این کتاب‌ها هر روز به‌روز می‌شود.
برای انتخاب کتاب مناسب، اول از خودتان بپرسید هدفتان چیست. چند حالت رایج:
کتاب‌های مطهری برای هدیه به دانشجویان، معلمان و علاقه‌مندان به مطالعات دینی هم انتخاب رایجی‌اند؛ به‌ویژه در روز معلم.
در ایران روز دوازدهم اردیبهشت، که مصادف با سالگرد درگذشت مطهری است، روز معلم نام‌گذاری شده است. این نام‌گذاری به جایگاه او به‌عنوان استاد و معلم اشاره دارد. در این روز بسیاری از مدرسه‌ها، دانشگاه‌ها و خانواده‌ها از معلمان قدردانی می‌کنند و خرید کتاب به‌عنوان هدیه برای معلمان رواج دارد.
اگر می‌خواهید برای معلمی کتاب هدیه بخرید، یکی از آثار کوتاه و خواندنی مطهری مثل داستان راستان یا دوازده گفتار می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. البته بهتر است سلیقه و علاقه‌ی خود معلم را هم در نظر بگیرید؛ کتاب‌های ادبی، تاریخی و علمی هم هدیه‌های ارزشمندی‌اند.
آثار مطهری، به‌ویژه کتاب‌های فلسفی، به مطالعه‌ی آرام و دقیق نیاز دارند. چند پیشنهاد عملی:
در این بخش چند عنوان از آثار مطهری را که در کتاب‌جم ثبت شده‌اند کوتاه معرفی می‌کنیم تا انتخاب برایتان آسان‌تر شود. توضیح‌ها کلی‌اند و برای جزئیات بیشتر بهتر است صفحه‌ی هر کتاب را ببینید.
این کتاب، همان‌طور که از نامش پیداست، مجموعه‌ای از گفتارها و سخنرانی‌هاست. موضوع‌ها متنوع‌اند و از مسائل اخلاقی و اجتماعی تا موضوع‌های تاریخی و اعتقادی را در بر می‌گیرند. چون هر گفتار مستقل است، می‌توانید کتاب را از هر جایی که دوست دارید شروع کنید. برای خواننده‌ای که وقت کمی دارد یا می‌خواهد با یک کتاب تصویری کلی از نویسنده به دست بیاورد، انتخاب مناسبی است.
این کتاب به یکی از مفاهیم محوری در اندیشه‌ی شیعی می‌پردازد و تلاش می‌کند معناهای مختلف این مفهوم را از هم جدا و توضیح دهد. نثر آن مثل بیشتر آثار مطهری توضیحی و گام‌به‌گام است.
در این کتاب، نویسنده به این پرسش تاریخی می‌پردازد که چرا جامعه‌های مسلمان، پس از دوره‌ای از شکوفایی علمی و فرهنگی، دچار رکود و عقب‌ماندگی شدند. او عوامل گوناگونی را بررسی می‌کند و بخشی از ریشه‌ها را در درون خود جامعه‌ها جست‌وجو می‌کند. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه و آسیب‌شناسی اجتماعی خواندنی است.
این اثر به سخنرانی دینی و آداب آن می‌پردازد. مطهری خودش سخنران پرتجربه‌ای بود و در این کتاب درباره‌ی شیوه‌ی درست سخن گفتن، پرهیز از نقل مطالب نادرست و مسئولیت سخنران در برابر شنوندگان نکته‌هایی را مطرح می‌کند.
کتابی درباره‌ی تاریخ و جامعه که در آن نویسنده به نظریه‌های مختلف درباره‌ی حرکت تاریخ و تحول جامعه‌ها می‌پردازد و دیدگاه خود را در این باره توضیح می‌دهد.
در این اثر، مطهری از یک سو به رویداد غدیر و جایگاه آن در اندیشه‌ی شیعی می‌پردازد و از سوی دیگر بر اهمیت همبستگی و وحدت میان مسلمانان تأکید می‌کند. این ترکیب، نمونه‌ای از تلاش او برای سخن گفتن درباره‌ی موضوع‌های حساس با لحنی آرام است.
این دو اثر جنبه‌ی آموزشی و تخصصی دارند و بیشتر به کار دانشجویان و علاقه‌مندان جدی فلسفه می‌آیند. پیشنهاد می‌کنیم پیش از سراغ رفتن به آن‌ها، دست‌کم یکی دو کتاب عمومی‌تر از نویسنده را خوانده باشید.
داستان راستان شاید پرخواننده‌ترین کتاب مطهری باشد. این کتاب مجموعه‌ای از حکایت‌های کوتاه است که از منابع تاریخی و روایی گردآوری و به زبانی ساده بازنویسی شده‌اند. هر حکایت درسی اخلاقی دارد؛ درباره‌ی راستی، امانت‌داری، احترام به دیگران، کار و تلاش و مهربانی.
این کتاب برای نوجوانان و حتی کودکان بزرگ‌تر مناسب است و خیلی از خانواده‌ها آن را برای کتابخوانی شبانه انتخاب می‌کنند. حکایت‌ها کوتاه‌اند و می‌شود هر شب یکی را خواند و درباره‌اش حرف زد. برای بسیاری از خوانندگان، داستان راستان نخستین پل آشنایی با نام مطهری بوده است.
اگر می‌خواهید فرزندتان با این کتاب آشنا شود، بهتر است چاپی را انتخاب کنید که حروف درشت و صفحه‌آرایی خوانا داشته باشد. چاپ‌های مصور هم برای سنین پایین‌تر جذاب‌ترند.
مطهری در دهه‌ی پنجاه خورشیدی مجموعه‌ای از مقاله‌ها درباره‌ی حقوق زن در خانواده نوشت که بعدها با عنوان «نظام حقوق زن در اسلام» منتشر شد. این مقاله‌ها در پاسخ به بحث‌هایی نوشته شده بودند که آن زمان درباره‌ی قانون خانواده در جامعه جریان داشت. او در این کتاب به موضوع‌هایی مثل ازدواج، مهریه، نفقه، طلاق و ارث می‌پردازد و دیدگاه فقه اسلامی را توضیح و از آن دفاع می‌کند.
کتاب «مسئله حجاب» هم از آثار مشهور او در همین حوزه است. این دو کتاب از پربحث‌ترین آثار مطهری‌اند و موافقان و منتقدان زیادی دارند. خواننده‌ی امروز می‌تواند آن‌ها را در بستر زمانه‌ی نگارششان بخواند و با دیدگاه‌های دیگر مقایسه کند.
مطهری فقط فیلسوف و فقیه نبود؛ به ادبیات فارسی و عرفان هم دلبستگی داشت. در سخنرانی‌ها و کتاب‌هایش بارها به بیت‌هایی از مولوی و حافظ و سعدی استناد می‌کند. کتاب «تماشاگه راز» بر پایه‌ی بحث‌هایی درباره‌ی شعر حافظ و نگاه عرفانی شکل گرفته است. او همچنین درس‌هایی درباره‌ی عرفان اسلامی داشت که در «آشنایی با علوم اسلامی» بخشی از آن آمده است.
این علاقه به شعر و عرفان، به نوشته‌های او لطافتی داده که در کتاب‌های صرفا استدلالی کمتر دیده می‌شود. اگر از شعر کلاسیک فارسی لذت می‌برید، شاید این جنبه از آثار مطهری برایتان جالب باشد.
برای دانشجویان رشته‌های الهیات، فلسفه، معارف اسلامی و علوم اجتماعی، آثار مطهری اغلب جزو منابع درسی یا منابع جانبی‌اند. اگر دانشجو هستید و می‌خواهید کتابخانه‌ی کوچکی از آثار او داشته باشید، پیشنهاد ما این است که از سه بخش انتخاب کنید: یک کتاب عمومی برای آشنایی با زبان و نگاه نویسنده، یک کتاب اعتقادی مثل عدل الهی یا مجموعه‌ی جهان‌بینی، و یک درس‌گفتار فلسفی یا منطقی که با رشته‌ی شما هماهنگ باشد.
به این ترتیب، هم با روش استدلال او آشنا می‌شوید و هم منبعی تخصصی برای مراجعه در دست دارید. یادتان باشد که خواندن کتاب‌های فلسفی در کنار استاد یا گروه مطالعه بسیار مفیدتر از خواندن تنهاست. اگر در دانشگاه یا محله‌تان حلقه‌ی مطالعه‌ای هست، از آن استفاده کنید.
برای پژوهش‌های دانشگاهی، بهتر است از چاپ‌های معتبر و ویرایش‌شده استفاده کنید تا ارجاع‌هایتان دقیق باشد. در صفحه‌ی هر کتاب در کتاب‌جم نام ناشر و مشخصات چاپ را می‌بینید و می‌توانید چاپ مناسب را انتخاب کنید.
او در سال ۱۲۹۸ خورشیدی در فریمان، نزدیک مشهد، به دنیا آمد.
از استادان مشهور او می‌توان به علامه طباطبایی و آیت‌الله خمینی اشاره کرد که در قم نزدشان درس خواند.
داستان راستان برای همه‌ی سنین و دوازده گفتار برای آشنایی کلی با دغدغه‌های او انتخاب‌های خوبی‌اند.
انتشارات صدرا ناشر اصلی آثار اوست، اما ناشران دیگری هم کتاب‌هایش را منتشر کرده‌اند.
روز دوازدهم اردیبهشت، سالگرد درگذشت مطهری، به پاس جایگاه او به‌عنوان معلم و استاد، روز معلم نام‌گذاری شده است.
کتاب‌هایی مثل درس‌های الهیات شفا و مباحث منطقی تخصصی‌اند. بهتر است ابتدا از آثار عمومی‌تر او شروع کنید.
مطهری یکی از پرکارترین نویسندگان دینی و فلسفی ایران معاصر است. آثار او از حکایت‌های ساده‌ی اخلاقی تا شرح‌های دقیق فلسفی را در بر می‌گیرد و برای خوانندگانی با سطح‌ها و علاقه‌های گوناگون چیزی دارد. چه دانشجو باشید، چه معلم، چه خواننده‌ای کنجکاو، می‌توانید از میان کتاب‌های او اثری متناسب با نیازتان پیدا کنید.
در کتاب‌جم نسخه‌ی چاپی آثار مطهری را از ناشران مختلف می‌بینید، قیمت روز و موجودی به‌روز هر کتاب را بررسی می‌کنید و سفارش خود را آنلاین ثبت می‌کنید. همین حالا فهرست کتاب‌های او را مرور کنید و اولین کتاب را برای کتابخانه‌تان انتخاب کنید.
