لیز پیشون نویسنده و تصویرگر بریتانیایی است که با مجموعهی «تام گیتس» در میان کودکان و نوجوانان جهان، از جمله ایران، طرفداران پرشماری پیدا کرده است. کتابهای او شبیه دفترچهی خاطرات یک پسر مدرسهای پرانرژی و خیالپرداز است که پر از نقاشی، خطخطی، شوخی و ماجراهای روزمره است. اگر فرزندتان از کتابهای پرمتن فرار میکند، کتابهای لیز پیشون میتواند همان کلیدی باشد که در کتابخوانی را برایش باز میکند. در این صفحه با نویسنده، دنیای تام گیتس، ترتیب خواندن جلدها و چاپهای فارسی موجود در کتابجم آشنا میشوید.
لیز پیشون کیست؟
لیز پیشون نویسنده و تصویرگری اهل انگلستان است که پیش از شهرت جهانی با تام گیتس، سالها در زمینهی طراحی گرافیک و تصویرگری کار کرده و کتابهای تصویری کودکان را هم نوشته و نقاشی کرده بود. پیشینهی او در هنر و طراحی، دقیقا همان چیزی است که کتابهایش را متمایز میکند: در کار او تصویر و متن از هم جدا نیستند؛ هر صفحه ترکیبی از نوشتهی دستنویسمانند، نقاشیهای بامزه، حروف بزرگ و کوچک و خطخطیهای حاشیه است.
شهرت اصلی او با مجموعهی تام گیتس آمد؛ مجموعهای که جلد اولش موفقیت بزرگی به دست آورد و بعد جلد پشت جلد ادامه پیدا کرد. امروز این مجموعه بیش از بیست جلد دارد، به زبانهای زیادی ترجمه شده و میلیونها نسخه از آن در جهان به فروش رفته است. در ایران هم تام گیتس یکی از نامهای آشنای قفسهی کتاب نوجوان است.
نکتهی جالب دربارهی این نویسنده این است که خودش همهی تصویرهای کتابهایش را میکشد. یعنی آنچه میبینید، صدای یک نفر است که هم با کلمه و هم با قلمموی خودش قصه میگوید. همین یکدستی، حس صمیمی و شخصی کتابها را بیشتر کرده است.
زندگینامه هنری لیز پیشون
دربارهی جزئیات زندگی شخصی این نویسنده بهتر است فقط به چیزهای کلی و مطمئن بسنده کنیم. او در بریتانیا درس هنر و طراحی خوانده و پیش از رسیدن به ادبیات کودک، در کارهای مرتبط با طراحی و تصویرگری فعالیت داشته است. سپس به سراغ کتابهای تصویری برای کودکان کمسن رفت و در این مسیر تجربهی زیادی در کار با تصویر برای مخاطب کودک به دست آورد.
ورود به ادبیات نوجوان با تام گیتس، نقطهی عطف کار او بود. او ایدهی دفترچهای را پرورش داد که یک پسر مدرسهای در آن هر چه دلش میخواهد مینویسد و میکشد: از غر زدن دربارهی تکلیف مدرسه تا رؤیای معروف شدن گروه موسیقیاش. این ایده ساده بود، اما اجرای پرجزئیات و شوخ آن باعث شد بچهها در سراسر جهان خودشان را در تام ببینند.
لیز پیشون در کنار نوشتن، در برنامههای کتابخوانی و نشستهای مدرسهای هم حضور داشته و بچهها را به نقاشی کردن و نوشتن تشویق کرده است. پیام اصلی کار او ساده است: لازم نیست حتما نویسنده یا نقاش حرفهای باشی تا دفترت را پر از قصه و تصویر کنی.
دنیای تام گیتس: قهرمانی که شبیه خود بچههاست
تام گیتس پسری مدرسهای است که درس خواندن اولویت اولش نیست. او عاشق نقاشی کشیدن در حاشیهی دفترهایش است، رؤیای گروه موسیقی دارد، از خواهر بزرگترش دل خوشی ندارد و همیشه دنبال بهانهای برای انجام ندادن تکالیف است. اما در عین حال مهربان، خلاق و بامزه است و دوستانش را دوست دارد.
در این مجموعه شخصیتهای آشنایی دور تام را گرفتهاند. دوست صمیمیاش درک که همسایهشان هم هست و با هم گروه موسیقی کوچکی راه انداختهاند؛ خواهر بزرگترش دلیا که اغلب از دست کارهای تام کلافه است؛ پدربزرگ و مادربزرگ مهربان و کمی عجیبش؛ معلمش که حواسش به همهی ترفندهای تام هست؛ و همکلاسیهایی که هر کدام نقشی در ماجراها دارند. شخصیتها آشنا و باورپذیرند؛ بچهها هر کدامشان را در زندگی خودشان پیدا میکنند.
ماجراهای تام گیتس معمولا اتفاقهای بزرگ و پرهیجان نیستند؛ اردوی مدرسه، تکلیف عقبافتاده، اجرای گروه موسیقی، دعوای خانگی، تولد و جشن. اما همین ماجراهای معمولی با نگاه شوخ تام خندهدار و دوستداشتنی میشوند. این همان جادوی کتاب است: نشان میدهد زندگی روزمره هم میتواند پر از قصه باشد.
کتابهای لیز پیشون در کتابجم
در کتابجم چاپهای فارسی مختلفی از مجموعهی تام گیتس موجود است که ناشرهایی مثل هوپا و افق منتشر کردهاند. چند نمونه از عنوانها:
- تام گیتس ۲: بهانههای معرکه: تام در این جلد استاد بهانهتراشی است؛ از تکلیف مدرسه تا کارهای خانه.
- تام گیتس ۳: همهچی باحال است: ماجراهای تازه با همان شور و شوخی همیشگی.
- تام گیتس ۵: خیلیخیلی شگفتانگیز: جلدی دیگر از روزهای پرماجرای تام و دوستانش.
- تام گیتس ۲۱: داستانهای پنج ستاره: جلدی از دورهی تازهتر مجموعه که نشان میدهد تام هنوز سرحال است.
- تام گیتس ۲۲: یه کتاب از همه چیز: ترکیبی از قصه و سرگرمی با حال و هوای همیشگی مجموعه.
- تام گیتس ۲۳: بامزه هاها: همانطور که از اسمش پیداست، پر از شوخی و خنده.
- تام گیتس ۲۴: حیوونای مزاحم و یه عالمه جشن: یکی از جلدهای تازهتر با ماجراهای حیوانات و جشنها.
- مجموعه تام گیتس (۲۴ جلدی): برای کسانی که میخواهند همهی جلدها را یکجا داشته باشند.
بعضی جلدها چند چاپ از ناشرهای مختلف دارند. قیمت روز و موجودی هر چاپ در صفحهی خودش بهروز نمایش داده میشود و میتوانید نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
سبک لیز پیشون: کتابی که شبیه دفتر نقاشی است
اولین چیزی که هر خوانندهای هنگام باز کردن کتابهای لیز پیشون میبیند، صفحههایی است که با کتابهای معمولی فرق دارند. متن در خطهای منظم و یکنواخت چیده نشده؛ کلمهها گاهی بزرگ میشوند، گاهی کج میشوند، گاهی در حبابهای گفتوگو قرار میگیرند. تصویرها در همهجای صفحه پخشاند: آدمکهای بامزه، هیولاهای خیالی، نقشهها و فهرستها.
این سبک چند فایدهی مهم دارد:
- خواندن را سبک میکند: برای بچهای که از دیدن صفحهی پر از متن میترسد، این صفحههای شلوغ و رنگارنگ دعوتکنندهاند.
- شوخیها را دوبرابر میکند: بسیاری از خندهها در تصویرها اتفاق میافتد؛ چیزی که تام مینویسد با چیزی که میکشد گاهی جور درنمیآید و همین خندهدار است.
- خلاقیت را تشویق میکند: بچهها بعد از خواندن تام گیتس اغلب میخواهند خودشان دفتری شبیه آن داشته باشند.
- صدای قهرمان را باورپذیر میکند: کتاب واقعا شبیه دفترچهی یک پسر مدرسهای است، نه کتابی که بزرگترها دربارهی بچهها نوشتهاند.
لحن کتاب هم خودمانی و صمیمی است. تام مستقیم با خواننده حرف میزند، از دست بزرگترها غر میزند و رازهایش را میگوید. این صمیمیت باعث میشود بچه با او رفیق شود و منتظر جلد بعدی بماند.
تام گیتس و کتابخوانی بچههایی که اهل کتاب نیستند
یکی از بزرگترین دغدغههای پدر و مادرها این است که بچهشان کتاب نمیخواند. خیلی وقتها مشکل از بچه نیست؛ از کتابهایی است که به او پیشنهاد شده. کتابهای لیز پیشون بارها نشان دادهاند که میتوانند بچههای بیعلاقه به کتاب را هم جذب کنند.
دلیلش این است که این کتابها شروع را آسان میکنند. بچه مجبور نیست دهها صفحه بخواند تا به جای جذاب برسد؛ هر صفحه خودش جذاب است. او میتواند چند صفحه بخواند، بخندد، تصویرها را نگاه کند و کتاب را زمین بگذارد و فردا دوباره برگردد. این حس موفقیت کوچک، اعتمادبهنفس خواندن را میسازد.
از سوی دیگر، شمار زیاد جلدها یک مزیت بزرگ است. بچهای که جلد اول را دوست داشته باشد، میداند بیستوچند جلد دیگر منتظرش است. این پیوستگی عادت کتابخوانی را شکل میدهد. بسیاری از بچهها بعد از تمام کردن تام گیتس، با اعتمادبهنفس بیشتری سراغ رمانهای نوجوان دیگر میروند.
ترتیب خواندن کتابهای لیز پیشون
خیلیها میپرسند آیا جلدهای تام گیتس باید به ترتیب خوانده شوند. پاسخ این است که هر جلد ماجرای نسبتا مستقلی دارد و بچه میتواند از هر جلدی شروع کند و چیزی را گم نکند. با این حال، چند پیشنهاد داریم:
- اگر فرصت دارید، از جلد اول شروع کنید: آشنایی با شخصیتها از ابتدا، لذت جلدهای بعدی را بیشتر میکند.
- اگر بچهی شما بیحوصله است، از جلدی شروع کنید که عنوانش برایش جذاب است: مثلا «بامزه هاها» یا «بهانههای معرکه».
- جلدهای سرگرمیمحور را برای استراحت بین قصهها نگه دارید: بعضی جلدها بیشتر شبیه کتاب فعالیت و سرگرمیاند.
- اگر بچه شیفتهی مجموعه شد، مجموعهی کامل را در نظر بگیرید: هم دسترسی راحتتری دارد و هم قفسهی کتابش را یکدست میکند.
شمارهگذاری جلدها در چاپهای فارسی گاهی بین ناشرها تفاوتهای کوچکی دارد. اگر دنبال جلد خاصی هستید، علاوه بر شماره به عنوان کتاب هم توجه کنید.
کتابهای لیز پیشون برای چه سنی مناسب است؟
تام گیتس معمولا برای بچههای حدود هشت تا دوازده سال پیشنهاد میشود؛ یعنی از سالهای میانی دبستان تا اوایل نوجوانی. البته این عدد قطعی نیست. بچههای کوچکتری که اهل خواندناند هم از آن لذت میبرند و نوجوانهای بزرگتر هم گاهی برای خندیدن سراغش میروند.
محتوای کتابها برای این سن کاملا مناسب است: ماجراهای مدرسه، خانواده، دوستی و موسیقی، بدون صحنههای خشن یا موضوعهای نامناسب. شوخیها هم از جنس شیطنتهای بچگانه است؛ گاهی تام با خواهرش لج میکند یا تکالیفش را نمینویسد، اما در نهایت مهربانی و دوستی پیروز است.
برای بچههای کوچکتر، خواندن مشترک با پدر و مادر تجربهی خوبی است. میتوانید با هم صفحهها را ورق بزنید، تصویرها را ببینید و به شوخیها بخندید. این کار هم رابطهی خانوادگی را گرم میکند و هم بچه را برای خواندن مستقل آماده میکند.
ترجمههای فارسی کتابهای لیز پیشون
ترجمهی تام گیتس کار آسانی نیست. کتاب پر از بازیهای زبانی، شوخیهای فرهنگی بریتانیایی و نوشتههای داخل تصویر است. مترجم باید نهتنها متن اصلی، بلکه نوشتههای داخل نقاشیها را هم ترجمه کند و گاهی این کار نیازمند بازطراحی بخشهایی از صفحه است. ناشرهای فارسی برای این کار، حروفنگاری دستنویسمانند و صفحهآرایی ویژهای انجام دادهاند تا حال و هوای کتاب اصلی حفظ شود.
در کتابجم چاپهایی از ناشرهایی مثل هوپا و افق موجود است. هر ناشر مترجم و سلیقهی صفحهآرایی خودش را دارد. پیشنهاد ما این است که اگر امکانش هست، نمونهای از چند صفحه را مقایسه کنید و نسخهای را انتخاب کنید که لحن فارسیاش به گوش فرزندتان آشناتر و خندهدارتر است.
نکتهی دیگر، زبان محاورهای ترجمههاست. چون تام با زبان بچگانه و خودمانی حرف میزند، مترجمها اغلب از زبان گفتاری استفاده کردهاند. این کار کتاب را برای بچهها باورپذیرتر میکند، هرچند بعضی پدر و مادرها ترجیح میدهند فرزندشان با زبان رسمیتر هم آشنا شود. خوب است بدانید که این زبان، بخشی از روح کتاب است.
چرا بچهها با تام گیتس همذاتپنداری میکنند؟
راز محبوبیت تام گیتس در این است که قهرمان کامل نیست. او تنبلی میکند، دروغ کوچک میگوید، بهانه میآورد و گاهی دردسر درست میکند. اما در عین حال قلب مهربانی دارد و برای دوستانش هر کاری میکند. بچهها در او خودشان را میبینند: با همهی شیطنتها و خوبیهایشان.
همچنین کتاب احساسهای واقعی بچهها را جدی میگیرد. حسادت به خواهر و برادر، خجالت جلوی همکلاسیها، هیجان پیش از اجرا، ناامیدی از نمرهی بد؛ همهی اینها با شوخی، اما بدون تمسخر، در کتاب آمدهاند. بچه احساس میکند کسی او را فهمیده است.
و البته رؤیای گروه موسیقی تام، که با دوستش راه انداخته، الهامبخش است. این بخش از قصه به بچهها یادآوری میکند که رؤیاهایشان ارزش دارد، حتی اگر بزرگترها جدیاش نگیرند.
فعالیتهایی برای بعد از خواندن تام گیتس
کتابهای لیز پیشون فقط برای خواندن نیستند؛ میتوانند شروع کارهای خلاقانهی زیادی باشند. چند پیشنهاد:
- دفتر خاطرات مصور: یک دفتر ساده به فرزندتان بدهید و بخواهید مثل تام، اتفاقهای روزش را بنویسد و نقاشی کند.
- طراحی جلد خیالی: از بچه بخواهید جلد کتاب بعدی تام گیتس را طراحی کند و عنوانی برایش بسازد.
- گروه موسیقی خانگی: با قابلمه و قاشق و هر چیزی که صدا دارد، یک گروه موسیقی خانوادگی راه بیندازید و برایش اسم بگذارید.
- فهرستنویسی: تام عاشق فهرست است؛ بچه میتواند فهرست بهترین غذاها، بدترین تکالیف یا خندهدارترین اتفاقهای هفته را بنویسد.
این فعالیتها هم مهارت نوشتن و نقاشی را تقویت میکنند و هم رابطهی بچه با کتاب را از خواندن صرف فراتر میبرند.
نگاهی به چند جلد از کتابهای لیز پیشون
برای اینکه بهتر بدانید هر جلد چه حال و هوایی دارد، بیایید چند جلد را از نزدیکتر ببینیم. «بهانههای معرکه» یکی از جلدهایی است که روح مجموعه را خوب نشان میدهد. تام در این کتاب برای فرار از هر کار ناخوشایندی، از تکلیف مدرسه گرفته تا مرتب کردن اتاق، بهانهای خلاقانه پیدا میکند. خواننده از دیدن این بهانهها میخندد، اما در لابهلای ماجرا میبیند که بالاخره باید با مسئولیتها روبهرو شد. کتاب این نکته را بدون نصیحت مستقیم و فقط با پیش بردن قصه میگوید.
«همهچی باحال است» و «خیلیخیلی شگفتانگیز» از جلدهایی هستند که ماجراهای مدرسه، خانواده و گروه موسیقی را پیش میبرند. در این جلدها رابطهی تام با دوستانش عمیقتر میشود و شخصیتهای فرعی، مثل پدربزرگ و مادربزرگ یا همکلاسیهای خاص، جای بیشتری پیدا میکنند. بچههایی که چند جلد اول را خواندهاند، از دیدن دوبارهی این آدمها ذوق میکنند.
جلدهای تازهتر، مثل «داستانهای پنج ستاره»، «یه کتاب از همه چیز»، «بامزه هاها» و «حیوونای مزاحم و یه عالمه جشن»، نشان میدهند که نویسنده بعد از این همه جلد هنوز ایدههای تازه دارد. بعضی از این جلدها بیشتر از قبل به سرگرمی، فهرستها، معماها و صفحههای فعالیت میدان میدهند و برای بچههایی که میخواهند با کتاب کار هم بکنند، نه فقط بخوانند، جذابترند.
نکتههایی برای پدر و مادرها و معلمها
اگر میخواهید از کتابهای این نویسنده بیشترین بهره را ببرید، چند پیشنهاد کاربردی داریم. اول اینکه کتاب را بهعنوان تکلیف به بچه ندهید؛ بگذارید خودش کشفش کند. کافی است یک جلد را جایی بگذارید که به چشمش بیاید. بیشتر بچهها با دیدن صفحههای شلوغ و نقاشیهای بامزه، خودشان کنجکاو میشوند.
دوم اینکه از زبان محاورهای و شیطنتهای تام نگران نباشید. کتاب در نهایت دربارهی دوستی، خانواده، خلاقیت و مسئولیت است. اگر جایی رفتار تام را نمیپسندید، فرصت خوبی است که با فرزندتان دربارهاش حرف بزنید: به نظرت تام کار درستی کرد؟ تو بودی چه میکردی؟ این گفتوگوها از هر نصیحتی اثرگذارترند.
سوم، برای معلمها: تام گیتس برای کتابخانهی کلاس انتخاب بسیار خوبی است. دانشآموزهایی که در زنگ کتابخوانی حوصلهشان سر میرود، با این کتابها سرگرم میشوند. میتوانید فعالیتهای نوشتن خلاق را هم به آن گره بزنید؛ مثلا از بچهها بخواهید یک صفحه از دفترچهی خاطرات خودشان را به سبک تام بنویسند و بکشند. نتیجه معمولا هم خندهدار است و هم غافلگیرکننده.
و آخر اینکه صبور باشید. بچهای که امروز فقط تام گیتس میخواند، فردا با همین عادت سراغ کتابهای دیگر میرود. مهم این است که خواندن برایش لذتبخش باشد.
درسهایی که کتابهای لیز پیشون بیصدا میدهند
کتابهای تام گیتس ظاهرا فقط برای خندیدناند، اما وقتی دقیقتر نگاه کنید، میبینید پر از پیامهای ارزشمندند که بیسروصدا به خواننده منتقل میشوند. یکی از این پیامها، ارزش خلاقیت است. تام در درسهایی مثل ریاضی شاید درخشان نباشد، اما ذهنی پر از ایده دارد، نقاشی میکشد، آهنگ میسازد و قصه میگوید. کتاب به بچهها یادآوری میکند که استعداد شکلهای مختلفی دارد و هر کسی در چیزی درخشان است.
پیام دیگر، اهمیت دوستی است. رابطهی تام و دوست صمیمیاش در طول مجموعه ستون اصلی ماجراهاست. آنها با هم گروه موسیقی دارند، با هم نقشه میکشند و در روزهای سخت پشت هم را دارند. بچهها از این رابطه یاد میگیرند که دوست خوب چه شکلی است.
خانواده هم در این کتابها جای مهمی دارد. با وجود همهی دعواها و کلکلهای تام با خواهرش، پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ او خانوادهای گرم و حمایتگر را تشکیل میدهند. این تصویر واقعی از خانواده، که در آن دعوا و آشتی کنار هم هست، برای بچهها آشنا و آرامشبخش است.
و در نهایت، کتاب به بچهها یاد میدهد که از اشتباه نترسند. تام مدام خرابکاری میکند، اما دنیا به آخر نمیرسد؛ او یاد میگیرد، میخندد و ادامه میدهد.
این پیام برای بچههایی که از نمرهی بد یا خطای کوچک خیلی ناراحت میشوند، بسیار ارزشمند است. کتاب به زبان خودشان به آنها میگوید که اشتباه بخشی از بزرگ شدن است و میشود به آن خندید و از آن گذشت. پدر و مادرها هم میتوانند از همین فرصت استفاده کنند و دربارهی اشتباههای خودشان در کودکی با فرزندشان حرف بزنند؛ گفتوگویی که معمولا هم خندهدار است و هم صمیمی.
کتابهای مشابه در کتابجم
اگر فرزندتان عاشق تام گیتس شده، میتوانید در قفسهی رمان نوجوان کتابهای دیگری با قهرمانهای شوخ و ماجراهای مدرسهای پیدا کنید. برای بچههایی که بیشتر به تصویر علاقه دارند، دستهی داستان مصور و کمیک پر از کتابهای جذاب است.
اگر بچهی کوچکتری هم در خانه دارید، دستهی قصه و افسانه انتخابهای خوبی برای قصهی شب دارد. و برای روزهایی که بچه حوصلهی قصه ندارد، کتابهای قفسهی سرگرمی و بازی سرگرمش میکنند.
خرید کتاب لیز پیشون از کتابجم
در کتابجم میتوانید جلدهای مختلف تام گیتس را از ناشرهای گوناگون ببینید، چاپها را مقایسه کنید و نسخهی چاپی دلخواهتان را آنلاین سفارش دهید. قیمتها قیمت روز هستند و موجودی هر جلد مرتب بهروز میشود.
اگر میخواهید هدیهای برای تولد یا پایان سال تحصیلی بخرید، یکی دو جلد از تام گیتس هدیهای است که کمتر بچهای از آن ناراحت میشود. و اگر فرزندتان طرفدار جدی مجموعه است، مجموعهی کامل هدیهای فراموشنشدنی خواهد بود.
پرسشهای پرتکرار درباره لیز پیشون
لیز پیشون اهل کجاست؟
او نویسنده و تصویرگری بریتانیایی است که هم متن و هم تصویرهای کتابهایش را خودش خلق میکند.
معروفترین اثر لیز پیشون چیست؟
مجموعهی تام گیتس که بیش از بیست جلد دارد و به زبانهای زیادی، از جمله فارسی، ترجمه شده است.
آیا باید تام گیتس را به ترتیب خواند؟
لازم نیست. هر جلد ماجرای نسبتا مستقلی دارد، اما شروع از جلد اول آشنایی بهتری با شخصیتها میدهد.
تام گیتس برای چه سنی مناسب است؟
معمولا برای حدود هشت تا دوازده سال، اما بچههای کوچکتر با کمک بزرگترها و نوجوانهای بزرگتر هم از آن لذت میبرند.
چرا کتابهای تام گیتس این همه تصویر دارند؟
چون کتاب شبیه دفترچهی خاطرات خود تام طراحی شده و نویسنده که تصویرگر هم هست، قصه را با کلمه و نقاشی با هم روایت میکند.
کدام ناشرها تام گیتس را به فارسی منتشر کردهاند؟
در کتابجم چاپهایی از ناشرهایی مثل هوپا و افق موجود است.
آیا تام گیتس برای بچههایی که کتاب نمیخوانند مناسب است؟
بله، یکی از نقطههای قوت این مجموعه همین است. صفحههای تصویری و شوخیهای پیوسته، خواندن را برای بچههای کمحوصله آسان و جذاب میکند.
جمعبندی
لیز پیشون با تام گیتس نشان داد که کتاب نوجوان میتواند هم بامزه باشد، هم پرتصویر و هم عمیقا انسانی. قهرمان او پسری معمولی است با رؤیاهای بزرگ، شیطنتهای کوچک و قلبی مهربان؛ قهرمانی که بچهها در سراسر جهان، از جمله ایران، با او دوست شدهاند. برای پدر و مادرهایی که دنبال راهی برای آشتی دادن فرزندشان با کتاب هستند، این مجموعه یکی از مطمئنترین انتخابهاست.
فهرست کامل کتابهای این نویسنده در همین صفحه آمده است. قیمت روز و موجودی هر جلد را ببینید، چاپ مورد نظرتان را انتخاب کنید و نسخهی چاپی را همین حالا سفارش دهید.