ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی، که بیشتر با نام ملاصدرا و لقب صدرالمتالهین شناخته می‌شود، بزرگ‌ترین فیلسوف دوره‌ی صفوی و بنیان‌گذار مکتبی است که «حکمت متعالیه» نام گرفته است. او در اندیشه‌اش سه راه فهم را به هم پیوند داد: برهان فلسفی، شهود عرفانی و متن وحی. نزدیک به چهار قرن است که فلسفه‌ی اسلامی در ایران بیش از هر چیز با نام او شناخته می‌شود و هنوز در حوزه و دانشگاه آثارش خوانده و شرح می‌شود. در این صفحه با زندگی، اندیشه‌های اصلی و کتاب‌های او آشنا می‌شوید و می‌بینید از کدام اثر می‌شود شروع کرد.
ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی کیست؟
ملاصدرا در شیراز، در خانواده‌ای سرشناس و اهل دانش، به دنیا آمد. پدرش ابراهیم از رجال معتبر شهر بود و بنا بر روایت‌های رایج، فرزند را با علاقه و توجه فراوان به درس و تحصیل سپرد. صدرالدین جوان پس از آموختن مقدمات در زادگاهش، برای ادامه‌ی تحصیل به اصفهان رفت؛ شهری که در آن روزگار پایتخت صفوی و یکی از مهم‌ترین مرکزهای علمی جهان اسلام بود.
در اصفهان از محضر دانشمندان بزرگی بهره برد. مشهورترین استادانش میرداماد، فیلسوف برجسته‌ی آن دوره، و شیخ بهایی، دانشمند پرآوازه‌ای که در فقه، ریاضیات و ادب سرآمد بود، بودند. این دوره پایه‌ی محکم علمی ملاصدرا را ساخت؛ او هم با فلسفه‌ی مشاء و اشراق آشنا شد و هم با علوم دینی و عرفان.
شهرت ملاصدرا امروز بیش از هر چیز به این است که توانست میان جریان‌های گوناگون فکری زمانه‌اش گفت‌وگویی تازه برقرار کند. او نه فقط شارح فیلسوفان پیشین، بلکه صاحب نظام فکری مستقلی است که پرسش‌های کهن فلسفه را از نو و با نگاهی دیگر طرح کرد.
زندگی‌نامه ملاصدرا در چند مرحله
زندگی ملاصدرا را معمولا به چند مرحله تقسیم می‌کنند. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند بفهمیم آثارش در چه حال و هوایی پدید آمده‌اند.
- دوره‌ی تحصیل: سال‌های آموختن در شیراز و اصفهان، نزد استادانی مانند میرداماد و شیخ بهایی، و آشنایی گسترده با سنت‌های فلسفی و دینی.
- دوره‌ی کناره‌گیری و ریاضت: پس از سال‌ها بحث و درس، به گفته‌ی خودش از هیاهو و مخالفت‌های اهل زمانه دلگیر شد و سال‌هایی را در کهک، روستایی نزدیک قم، به عبادت، تامل و ریاضت گذراند. او این دوره را مایه‌ی گشوده شدن افق‌های تازه‌ای در فهم خود می‌دانست.
- دوره‌ی تدریس و تالیف: بازگشت به شیراز و تدریس در مدرسه‌ی خان، که برای او ساخته شده بود، و نوشتن بخش بزرگی از آثار مهمش.
- سفرهای حج و درگذشت: روایت‌ها می‌گویند او چند بار پیاده به حج رفت و در یکی از این سفرها در بصره درگذشت.
از شاگردان نامدار او می‌توان از ملامحسن فیض کاشانی و عبدالرزاق لاهیجی یاد کرد که هر دو داماد او هم بودند و خودشان از دانشمندان برجسته‌ی آن دوره شدند. از این راه، اندیشه‌ی ملاصدرا به نسل‌های بعدی منتقل شد.
حکمت متعالیه؛ مکتب ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی
پیش از ملاصدرا، فلسفه‌ی اسلامی چند جریان اصلی داشت. فلسفه‌ی مشاء که بیشتر با نام ابن‌سینا شناخته می‌شود و بر استدلال عقلی تکیه دارد؛ حکمت اشراق که شیخ شهاب‌الدین سهروردی بنیان گذاشت و به شهود و نور اهمیت می‌داد؛ عرفان نظری که با ابن‌عربی و شارحانش گسترش یافت؛ و علم کلام که از باورهای دینی با زبان استدلال دفاع می‌کرد.
ملاصدرا کوشید این جریان‌ها را در یک نظام هماهنگ جمع کند. او معتقد بود برهان عقلی، کشف عرفانی و آموزه‌های قرآن و حدیث با هم در تضاد نیستند و اگر درست فهمیده شوند، به یک حقیقت اشاره می‌کنند. نام «حکمت متعالیه» برای مکتب او به همین بلندپروازی اشاره دارد؛ حکمتی که از سطح جریان‌های جدا از هم فراتر می‌رود.
البته این به معنای کنار هم گذاشتن ساده‌ی نظرهای دیگران نیست. ملاصدرا در بسیاری از مسئله‌ها نظر تازه‌ای داد و گاهی با استادان و پیشینیانش هم مخالفت کرد. برای دیدن کتاب‌های دیگری در این حوزه می‌توانید به فهرست فلسفه اسلامی سر بزنید.
اندیشه‌های اصلی ملاصدرا
توضیح کامل فلسفه‌ی ملاصدرا کار چند جلد کتاب است، اما می‌شود چند آموزه‌ی کلیدی او را به زبان ساده معرفی کرد. این آموزه‌ها همان چیزهایی‌اند که در بیشتر کتاب‌های آموزشی درباره‌ی او تکرار می‌شوند.
اصالت وجود
فیلسوفان می‌پرسیدند در هر چیزی که هست، آنچه واقعا حقیقت دارد «وجود» آن است یا «چیستی» آن؛ یعنی آنچه آن را از چیزهای دیگر جدا می‌کند. ملاصدرا با استدلال‌های فراوان از این دیدگاه دفاع کرد که حقیقت اصلی، خود وجود است و چیستی‌ها حدود و قالب‌هایی‌اند که ذهن ما از وجودهای محدود برمی‌گیرد. این آموزه پایه‌ی بسیاری از نظرهای دیگر اوست.
تشکیک وجود
اگر حقیقت اصلی وجود است، تفاوت چیزها از کجا می‌آید؟ پاسخ ملاصدرا این است که وجود حقیقتی یگانه است اما مرتبه‌های گوناگون دارد؛ مثل نوری که شدت و ضعف دارد اما همه‌ی مرتبه‌هایش نور است. از وجود بی‌نهایت و کامل تا ضعیف‌ترین موجودها، همه در یک حقیقت شریک‌اند و در مرتبه با هم فرق دارند.
حرکت جوهری
فیلسوفان پیشین حرکت را فقط در ویژگی‌های بیرونی چیزها، مثل جا، اندازه یا رنگ، می‌پذیرفتند و جوهر و ذات چیزها را ثابت می‌دانستند. ملاصدرا گفت جهان مادی در ذات خودش پیوسته در حال دگرگونی و شدن است. این آموزه یکی از معروف‌ترین نوآوری‌های اوست و او از آن در بحث‌های مهمی مثل پیدایش جهان، رابطه‌ی نفس و بدن و معاد بهره گرفت.
نفس و رابطه‌اش با بدن
از دیدگاه او نفس انسان در آغاز با بدن و از دل ماده پدید می‌آید، اما در مسیر کمال، رفته‌رفته از ماده فراتر می‌رود و به مرتبه‌ای می‌رسد که دیگر به بدن وابسته نیست. این دیدگاه را با این تعبیر خلاصه می‌کنند که نفس در پیدایش جسمانی است و در ماندگاری روحانی.
معاد
ملاصدرا بخش بزرگی از کوشش فلسفی‌اش را صرف تبیین معاد کرد و کوشید نشان دهد آنچه متن‌های دینی درباره‌ی زندگی پس از مرگ می‌گویند، با برهان عقلی هم قابل فهم است. دیدگاه‌های او در این باب از بحث‌برانگیزترین بخش‌های اندیشه‌اش بوده و شارحان و منتقدان بسیاری درباره‌اش نوشته‌اند.
کتاب‌های ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی
ملاصدرا آثار فراوانی به عربی و چند اثر به فارسی نوشت. در کتاب‌جم ترجمه‌ها و چاپ‌هایی از چند اثر او را پیدا می‌کنید. در ادامه مهم‌ترین آن‌ها را معرفی می‌کنیم.
اسفار اربعه
کتاب «الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة» که به اختصار «اسفار» خوانده می‌شود، مهم‌ترین و مفصل‌ترین اثر اوست. نام کتاب از ایده‌ی چهار سفر معنوی گرفته شده که در سنت عرفانی برای سالک تصویر می‌شود: سفر از خلق به سوی حق، سفر در حق، سفر از حق به سوی خلق و سفر در میان خلق همراه با حق. ملاصدرا بخش‌های کتابش را بر همین طرح سامان داد؛ از بحث‌های کلی درباره‌ی وجود گرفته تا خداشناسی، طبیعیات و علم‌النفس و معاد.
در کتاب‌جم ترجمه‌ی فارسی بخش‌هایی از این اثر با عنوان «حکمت متعالیه در اسفار عقلی اربعه» آمده است؛ از جمله جلدهای مربوط به سفر اول و سفر سوم. این کتاب‌ها حجیم و تخصصی‌اند و بیشتر به کار خواننده‌ای می‌آیند که با مقدمات فلسفه آشناست.
مشاعر
کتاب «مشاعر» رساله‌ای فشرده درباره‌ی وجود است. ملاصدرا در این اثر اصلی‌ترین دیدگاه‌هایش درباره‌ی اصالت وجود و احکام آن را به‌شکلی منظم و کوتاه آورده است. به همین دلیل بسیاری از استادان، این کتاب را نقطه‌ی ورود مناسبی به فلسفه‌ی او می‌دانند. حجم کمش اجازه می‌دهد خواننده در مدت کوتاه‌تری با جان‌مایه‌ی حکمت متعالیه آشنا شود، هرچند فشردگی‌اش دقت زیادی می‌طلبد.
رساله الحشر
این رساله درباره‌ی رستاخیز همه‌ی موجودات است و دیدگاه ملاصدرا را درباره‌ی بازگشت هستی به مبدأ خود بیان می‌کند. در کتاب‌جم با عنوان «ترجمه و متن رساله الحشر (کتاب رستاخیز جهان)» منتشر شده و متن عربی و ترجمه‌ی فارسی را کنار هم دارد که برای مقایسه و مطالعه‌ی دقیق‌تر مفید است.
رساله خلق اعمال
این رساله به یکی از پرسش‌های کهن کلامی و فلسفی می‌پردازد: کارهای انسان آفریده‌ی کیست و نسبت اراده‌ی انسان با اراده‌ی الهی چیست؟ مسئله‌ی جبر و اختیار از بحث‌برانگیزترین موضوع‌های تاریخ اندیشه است و خواندن نظر ملاصدرا درباره‌اش، چشم‌انداز تازه‌ای به این بحث می‌دهد.
تفسیرهای قرآنی ملاصدرا
ملاصدرا فقط فیلسوف نبود؛ مفسر قرآن هم بود. او تفسیر چند سوره و آیه را نوشت و در آن‌ها از دانش فلسفی و عرفانی‌اش برای فهم معناهای ژرف‌تر قرآن بهره گرفت. تفسیرهای او از جهت روش، با تفسیرهایی که بیشتر به ادبیات یا روایت‌ها تکیه دارند، تفاوت آشکاری دارند.
تفسیر آیه نور
آیه‌ی نور از آیه‌هایی است که همیشه توجه فیلسوفان و عارفان را جلب کرده است؛ آیه‌ای که خداوند را نور آسمان‌ها و زمین می‌خواند. در کتاب‌جم این تفسیر با عنوان «تفسیر آیه نور یا بیان مراتب آفرینش» آمده و پیوند آن با آموزه‌ی مرتبه‌های وجود در اندیشه‌ی ملاصدرا آشکار است.
تفسیر سوره فاتحه
«ترجمه و متن تفسیر سوره فاتحه الکتاب» از دیگر آثار تفسیری او در کتاب‌جم است. سوره‌ی حمد کوتاه‌ترین سوره‌ای است که هر مسلمان هر روز بارها می‌خواند و تفسیر فیلسوفانه‌ی آن، این متن آشنا را از زاویه‌ای تازه نشان می‌دهد.
اگر به تفسیر قرآن علاقه دارید و می‌خواهید نمونه‌های دیگری را هم ببینید، فهرست تفسیر قرآن در دسترس شماست.
شعرهای ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی
کمتر کسی می‌داند که این فیلسوف شعر فارسی هم می‌سرود. شعرهای او بیشتر رنگ عرفانی و حکمی دارند و همان دغدغه‌هایی را که در کتاب‌های فلسفی‌اش با زبان استدلال بیان کرده، با زبان شعر بازگو می‌کنند. این شعرها بیشتر از آنکه به‌عنوان آثار ادبی برجسته شناخته شوند، پنجره‌ای به احوال درونی او هستند.
در کتاب‌جم «مجموعه اشعار ملاصدرا» را پیدا می‌کنید. اگر با فلسفه‌ی او آشنا هستید، خواندن این شعرها تجربه‌ی جالبی است؛ می‌بینید که چطور مفهوم‌هایی مانند وحدت وجود، سفر روح و عشق به حقیقت در قالب بیت‌هایی ساده‌تر بیان شده‌اند.
از کجا خواندن آثار ملاصدرا را شروع کنیم؟
فلسفه‌ی ملاصدرا آسان نیست و خواندن مستقیم آثار اصلی‌اش بدون مقدمه، معمولا خسته‌کننده و گیج‌کننده می‌شود. پیشنهاد ما این مسیر است:
- یک کتاب مقدماتی: پیش از هر چیز یک کتاب مقدماتی درباره‌ی فلسفه‌ی اسلامی بخوانید تا با اصطلاح‌هایی مانند وجود، ماهیت، جوهر و عرض آشنا شوید.
- مشاعر: بعد سراغ این رساله بروید که فشرده‌ترین بیان دیدگاه‌های اوست. بهتر است با یک شرح یا ترجمه‌ی همراه با توضیح بخوانید.
- تفسیرها: تفسیر آیه نور و سوره فاتحه نشان می‌دهند فلسفه‌ی او چطور با متن دینی پیوند می‌خورد و معمولا از اسفار خواندنی‌ترند.
- رساله‌های کوتاه: رساله الحشر و رساله خلق اعمال را برای آشنایی با بحث‌های مشخص بخوانید.
- اسفار: در آخر، اگر علاقه و حوصله‌ی کافی دارید، سراغ جلدهای اسفار بروید؛ ترجیحا با استاد یا گروه مطالعه.
شعرهای او را هم می‌توانید هر زمان که خواستید، کنار این مسیر بخوانید؛ آن‌ها به سنگینی آثار فلسفی نیستند و حال و هوای دیگری دارند.
جایگاه ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی در فلسفه‌ی ایران
پس از ملاصدرا، حکمت متعالیه به جریان اصلی فلسفه در ایران تبدیل شد. در دوره‌ی قاجار، حکیمانی مانند ملاهادی سبزواری آثار مهمی در شرح و آموزش این مکتب نوشتند و تا امروز هم در حوزه‌های علمیه و دانشکده‌های فلسفه، آموزش فلسفه‌ی اسلامی بیش از هر چیز بر پایه‌ی آثار او و شارحانش است.
در سده‌ی اخیر پژوهشگران غیرایرانی هم به ملاصدرا توجه کرده‌اند و آثار او را به زبان‌های دیگر ترجمه و تحلیل کرده‌اند. امروز او یکی از شناخته‌شده‌ترین فیلسوفان جهان اسلام در محافل علمی جهان است. هر سال همایش‌ها و پژوهش‌های تازه‌ای درباره‌ی دیدگاه‌هایش برگزار و منتشر می‌شود.
البته اندیشه‌ی او همیشه با پذیرش همگانی روبه‌رو نبوده است. در زمان خودش هم مخالفانی داشت و در دوره‌های بعد هم برخی متکلمان و فقیهان دیدگاه‌هایش را نقد کرده‌اند. این گفت‌وگوی زنده میان موافقان و منتقدان، بخشی از میراث فکری اوست.
مکتب اصفهان؛ زمینه‌ای که ملاصدرا در آن رشد کرد
برای فهم ملاصدرا باید دوره‌ای را شناخت که در آن پرورش یافت. در عصر صفوی، به‌خصوص در دوره‌ی شاه عباس، اصفهان به مرکز بزرگی برای علم و هنر تبدیل شد. مدرسه‌ها، کتابخانه‌ها و حلقه‌های درس در این شهر رونق داشت و دانشمندان از سراسر ایران و سرزمین‌های همسایه به آنجا می‌آمدند. پژوهشگران امروز از جریان فکری این دوره با نام «مکتب اصفهان» یاد می‌کنند.
ویژگی مهم این مکتب، توجه همزمان به فلسفه، عرفان و علوم دینی بود. میرداماد، استاد ملاصدرا، فیلسوفی بود که نثر پیچیده و دشوارش مشهور است و دیدگاه‌های تازه‌ای درباره‌ی رابطه‌ی خدا و زمان مطرح کرد. شیخ بهایی هم چهره‌ای چندوجهی بود که در فقه، ریاضیات، معماری و شعر دست داشت. شاگرد چنین استادانی بودن، ملاصدرا را با گستره‌ی وسیعی از دانش آشنا کرد.
اما ملاصدرا در همان فضا ماند و از آن فراتر رفت. او از میراث استادانش بهره گرفت و در عین حال راه خودش را باز کرد؛ راهی که بعدها از دل مکتب اصفهان، به مهم‌ترین جریان فلسفی ایران تبدیل شد.
ملاصدرا در کنار ابن‌سینا و سهروردی
یکی از راه‌های خوب برای فهم جایگاه یک فیلسوف، مقایسه‌اش با پیشینیان است. در سنت فلسفی ایران، سه نام بیش از همه درخشیده است: ابن‌سینا، سهروردی و ملاصدرا. هر کدام از این سه، به شیوه‌ای خاص به پرسش‌های بنیادی پاسخ داده‌اند.
- ابن‌سینا: نماینده‌ی فلسفه‌ی مشاء، با تکیه‌ی اصلی بر استدلال منطقی و بهره‌گیری گسترده از میراث ارسطو. کتاب «شفا» او قرن‌ها پایه‌ی آموزش فلسفه بود.
- سهروردی: بنیان‌گذار حکمت اشراق، که به شهود و تجربه‌ی درونی اهمیت داد و هستی را با زبان نور و مرتبه‌های آن توضیح داد.
- ملاصدرا: کسی که کوشید این دو راه را با عرفان ابن‌عربی و آموزه‌های دینی در یک نظام جمع کند و با آموزه‌های تازه‌ای مثل اصالت وجود و حرکت جوهری، فلسفه را در مسیر نوینی بیندازد.
جالب است که ملاصدرا تصویر نور و مرتبه‌هایش را از سهروردی گرفت، اما آن را بر وجود تطبیق داد. از ابن‌سینا هم روش دقیق استدلال را آموخت، ولی در بسیاری از مسئله‌ها، از جمله حرکت و رابطه‌ی نفس و بدن، به نتیجه‌ای دیگر رسید. خواندن این سه فیلسوف کنار هم، تصویری روشن از سیر اندیشه در ایران به شما می‌دهد.
آثار فارسی ملاصدرا
بیشتر نوشته‌های او به عربی است، که زبان علمی آن روزگار بود، اما چند اثر فارسی هم دارد. مشهورترین آن‌ها رساله‌ای است که با نام «سه اصل» شناخته می‌شود. ملاصدرا در این رساله با زبانی گلایه‌آمیز و گاهی تند، از کسانی انتقاد می‌کند که به ظاهر دانش بسنده کرده‌اند و از شناخت نفس و حقیقت غافل مانده‌اند. این رساله تصویری زنده از دغدغه‌های اخلاقی و معنوی او به دست می‌دهد.
همین نوشته‌های فارسی، در کنار مجموعه‌ی شعرهایش، برای خواننده‌ی امروز ارزش ویژه‌ای دارند؛ چون صدای خود او را بی‌واسطه‌ی ترجمه می‌شنویم. اگر می‌خواهید بدانید فیلسوف بزرگ صفوی وقتی به زبان مادری‌اش می‌نوشت چه لحنی داشت، این آثار را از دست ندهید.
مطالعه‌ی گروهی آثار ملاصدرا
سنت آموختن فلسفه در ایران همیشه با گفت‌وگو همراه بوده است. طلبه‌ها متن را جمله به جمله پیش استاد می‌خوانند، بعد با هم‌درس خودشان آن را مرور و درباره‌اش بحث می‌کنند. این روش کهن هنوز هم یکی از بهترین راه‌ها برای فهم آثار ملاصدراست.
اگر دسترسی به استاد ندارید، می‌توانید با چند دوست هم‌علاقه یک حلقه‌ی کوچک مطالعه تشکیل دهید. هر هفته چند صفحه را بخوانید، اصطلاح‌های تازه را یادداشت کنید و درباره‌ی معنای هر بحث گفت‌وگو کنید. خواهید دید که متنی که در تنهایی دشوار به نظر می‌رسید، در گفت‌وگو کم‌کم روشن می‌شود. این روش برای رساله‌های کوتاه‌تری مثل «مشاعر» بسیار خوب جواب می‌دهد.
نکته‌هایی برای خواندن ترجمه‌های فارسی
بیشتر آثار ملاصدرا به عربی نوشته شده و آنچه خواننده‌ی فارسی‌زبان در دست دارد، معمولا ترجمه است. ترجمه‌ی متن فلسفی کار دشواری است، چون اصطلاح‌ها معنای دقیق و فنی دارند. چند پیشنهاد:
- چاپ‌هایی که متن عربی و ترجمه را کنار هم دارند، برای مطالعه‌ی دقیق‌تر بسیار مفیدند؛ حتی اگر عربی را کامل نمی‌دانید، دیدن اصطلاح اصلی به فهم کمک می‌کند.
- مقدمه‌ی مترجم و پانوشت‌ها را بخوانید؛ معمولا توضیح‌های ارزشمندی درباره‌ی اصطلاح‌ها و زمینه‌ی بحث دارند.
- یک فرهنگ اصطلاحات فلسفی کنار دستتان داشته باشید.
- اگر امکانش هست، در یک گروه مطالعه یا کلاس شرکت کنید؛ فلسفه‌ی ملاصدرا با گفت‌وگو بهتر فهمیده می‌شود.
در کتاب‌جم آثار او از انتشارات مولی در دسترس است که سال‌هاست در زمینه‌ی متن‌های عرفانی و فلسفی کتاب منتشر می‌کند.
کتاب‌های ملاصدرا برای چه کسانی مناسب است؟
این آثار پیش از همه برای دانشجوهای فلسفه، الهیات و علوم قرآنی و طلبه‌هایی که فلسفه می‌خوانند، ضروری‌اند. اما فقط آن‌ها نیستند که از ملاصدرا بهره می‌برند. هر کسی که به پرسش‌های بنیادی درباره‌ی هستی، معنای زندگی، نفس انسان و رابطه‌ی عقل و ایمان علاقه دارد، در این آثار چیزهای زیادی پیدا می‌کند.
علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگ ایران هم با خواندن آثار او با یکی از درخشان‌ترین دوره‌های فکری این سرزمین آشنا می‌شوند. اصفهان صفوی، با مکتب فلسفی‌اش، از مرکزهای مهم اندیشه در جهان آن روز بود و ملاصدرا برجسته‌ترین چهره‌ی آن است.
خرید کتاب ملاصدرا محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی از کتاب‌جم
در کتاب‌جم مجموعه‌ای از نسخه‌های چاپی آثار او را کنار هم می‌بینید: «حکمت متعالیه در اسفار عقلی اربعه» در چند جلد، «مشاعر»، «رساله خلق اعمال»، «ترجمه و متن رساله الحشر»، «تفسیر آیه نور یا بیان مراتب آفرینش»، «ترجمه و متن تفسیر سوره فاتحه الکتاب» و «مجموعه اشعار ملاصدرا». قیمت هر کتاب قیمت روز است و موجودی هر روز به‌روز می‌شود.
اگر تازه‌کارید، با «مشاعر» یا یکی از تفسیرها شروع کنید. اگر دانشجو یا پژوهشگرید، جلدهای اسفار را برای کتابخانه‌ی تخصصی‌تان در نظر بگیرید. نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید و هر وقت خواستید، آرام و با حوصله ورقش بزنید.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی ملاصدرا
ملاصدرا اهل کجا بود؟
او در شیراز به دنیا آمد، در اصفهان درس خواند، سال‌هایی را در کهک نزدیک قم گذراند و بعد برای تدریس به شیراز بازگشت.
مهم‌ترین کتاب ملاصدرا کدام است؟
«الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة»، معروف به اسفار، مهم‌ترین و مفصل‌ترین اثر اوست.
حکمت متعالیه یعنی چه؟
نام مکتب فلسفی ملاصدراست که در آن برهان عقلی، شهود عرفانی و آموزه‌های دینی در نظامی هماهنگ کنار هم آمده‌اند.
حرکت جوهری چیست؟
دیدگاه ملاصدرا که می‌گوید جهان مادی نه فقط در ویژگی‌های ظاهری، بلکه در ذات خودش پیوسته در حال دگرگونی است.
برای شروع کدام کتاب ملاصدرا مناسب‌تر است؟
رساله‌ی «مشاعر» به خاطر حجم کم و بیان فشرده‌ی دیدگاه‌های اصلی، و تفسیرهای کوتاه او مانند تفسیر آیه نور، شروع‌های خوبی‌اند.
آیا ملاصدرا شعر هم گفته است؟
بله، شعرهای فارسی با مضمون عرفانی و حکمی از او به جا مانده که در «مجموعه اشعار ملاصدرا» گرد آمده است.
استادان و شاگردان مشهور ملاصدرا چه کسانی بودند؟
میرداماد و شیخ بهایی از استادان او بودند و فیض کاشانی و عبدالرزاق لاهیجی از مشهورترین شاگردانش.
جمع‌بندی
ملاصدرا فیلسوفی است که پس از قرن‌ها هنوز در مرکز گفت‌وگوی فلسفی ایران ایستاده است. او پرسش‌هایی را که از یونان تا ابن‌سینا و سهروردی و ابن‌عربی دست‌به‌دست شده بود، با نگاهی تازه طرح کرد و نظامی ساخت که امروز هم الهام‌بخش است. چه دانشجوی فلسفه باشید و چه خواننده‌ای کنجکاو، آثار او در کتاب‌جم در دسترس شماست. عنوان مورد نظرتان را انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی آن را آنلاین سفارش دهید.
