ناصرالدین شاه قاجار، چهارمین پادشاه سلسله‌ی قاجار، نزدیک به نیم قرن بر ایران فرمان راند و از معدود فرمانروایانی است که از خود نوشته‌های فراوان به جا گذاشته است. سفرنامه‌های او به فرنگ، خراسان و مازندران، روزنامه‌ی خاطرات روزانه‌اش و دیوان شعرش، امروز منبعی ارزشمند برای شناخت ایران قرن سیزدهم هجری و نگاه یک پادشاه به جهان پیرامونش‌اند. در این صفحه با زندگی، دوران و نوشته‌های او آشنا می‌شوید و می‌توانید نسخه‌ی چاپی این کتاب‌ها را با قیمت روز و موجودی به‌روز سفارش دهید.
ناصرالدین شاه قاجار کیست؟
ناصرالدین شاه فرزند محمدشاه قاجار بود و در سال ۱۲۴۷ قمری به دنیا آمد. او در نوجوانی ولیعهد شد و مدتی در تبریز، که مقر ولیعهدهای قاجار بود، زندگی کرد. پس از مرگ پدرش در سال ۱۲۶۴ قمری، در حالی که هنوز جوانی هفده‌ساله بود، به تخت نشست.
دوران پادشاهی او حدود پنجاه سال طول کشید و یکی از طولانی‌ترین دوره‌های سلطنت در تاریخ ایران است. این نیم قرن، زمانه‌ی دگرگونی‌های بزرگ بود: ایران با پدیده‌های تازه‌ای مثل تلگراف، عکاسی، روزنامه و مدرسه‌ی جدید آشنا شد، رقابت روسیه و بریتانیا بر سیاست کشور سایه انداخت و نخستین نشانه‌های بیداری اجتماعی که بعدها به جنبش مشروطه انجامید، پدیدار شد.
سلطنت او در سال ۱۳۱۳ قمری با ترورش در حرم حضرت عبدالعظیم در شهر ری به دست میرزا رضای کرمانی پایان یافت. این رویداد، تنها چند روز پیش از جشن پنجاهمین سال سلطنتش رخ داد.
زندگی‌نامه ناصرالدین شاه قاجار در یک نگاه
برای این‌که تصویری روشن از دوران او داشته باشید، رویدادهای اصلی را مرور می‌کنیم. در این بخش تنها به رویدادهایی می‌پردازیم که در منابع تاریخی جای بحث ندارند.
آغاز سلطنت و امیرکبیر
در آغاز پادشاهی، میرزا تقی‌خان فراهانی، مشهور به امیرکبیر، صدراعظم شد. دوره‌ی کوتاه صدارت او با اصلاحات مهمی همراه بود؛ از جمله تاسیس دارالفنون، نخستین مدرسه‌ی عالی به شیوه‌ی جدید در ایران، و انتشار روزنامه‌ی وقایع اتفاقیه. امیرکبیر پس از مدتی از کار برکنار و به کاشان فرستاده شد و در همان‌جا کشته شد. این رویداد یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ قاجار شمرده می‌شود و تا امروز درباره‌ی آن بحث می‌شود.
میانه‌ی سلطنت
در دهه‌های میانی سلطنت، صدراعظم‌های مختلفی سر کار آمدند. ایران در این دوره هم با مشکلات داخلی روبه‌رو بود و هم با فشار قدرت‌های خارجی. جنگ هرات و قراردادهای پس از آن، از رویدادهای مهم سیاست خارجی این دوره‌اند.
سفرهای فرنگ
ناصرالدین شاه نخستین پادشاه ایرانی بود که برای دیدن کشورهای اروپایی به سفر رفت. او سه بار به فرنگ سفر کرد و از هر سفر سفرنامه‌ای به جا ماند. این سفرها تاثیر زیادی بر نگاه او و درباریانش به جهان جدید گذاشت.
واقعه‌ی تنباکو
در اواخر سلطنت، امتیاز انحصار تنباکو به یک شرکت بریتانیایی واگذار شد. این امتیاز با مخالفت گسترده‌ی مردم، بازرگانان و علما روبه‌رو شد و سرانجام لغو شد. بسیاری از تاریخ‌نگاران این رویداد را از نخستین نمونه‌های اعتراض همگانی در ایران جدید می‌دانند.
سفرنامه‌های ناصرالدین شاه قاجار
سفرنامه‌ها شاید جذاب‌ترین بخش نوشته‌های او برای خواننده‌ی امروز باشند. ناصرالدین شاه در سفر، هر روز آنچه را دیده بود یادداشت می‌کرد یا به منشیانش املا می‌کرد. نتیجه، متن‌هایی است پر از جزئیات درباره‌ی شهرها، آدم‌ها، خوراک‌ها، ساختمان‌ها و حتی حال‌وهوای خود شاه.
سفرنامه اول به فرنگ
نخستین سفر اروپا، که در سال ۱۲۹۰ قمری انجام شد، برای شاه و همراهانش تجربه‌ای شگفت‌انگیز بود. «سفرنامه اول ناصرالدین شاه به فرنگ» روایت دیدار او از روسیه، آلمان، بریتانیا، فرانسه و چند کشور دیگر است. او از قطار، کارخانه، باغ‌وحش، تئاتر، موزه و نمایشگاه‌های صنعتی می‌نویسد و حیرت خود را از پیشرفت‌های اروپا پنهان نمی‌کند. خواندن این سفرنامه، دیدن اروپای قرن نوزدهم از چشم یک پادشاه شرقی است.
سفرنامه دوم به فرنگ
«سفرنامه دوم ناصرالدین شاه به فرنگ» حاصل سفر دوم اوست. در این سفر نگاه شاه کمی آشناتر است و جزئیات تازه‌ای از دیدارها، مراسم رسمی و تفریح‌ها در آن آمده است. مقایسه‌ی سفرنامه‌ی اول و دوم، نشان می‌دهد که نگاه یک مسافر چطور در تکرار سفر تغییر می‌کند.
سفرنامه به خراسان
«سفرنامه ناصرالدین شاه به خراسان» روایت سفر زیارتی او به مشهد است. این متن اطلاعات فراوانی درباره‌ی راه‌ها، منزلگاه‌ها، روستاها و شهرهای مسیر، و وضعیت مردم آن نواحی در دوره‌ی قاجار دارد. برای کسی که به جغرافیای تاریخی ایران علاقه دارد، این کتاب منبعی بسیار مفید است.
سفرنامه به مازندران
«سفرنامه ناصرالدین شاه به مازندران (سفر دوم)» از سفرهای او به شمال ایران حکایت می‌کند. شاه به شکار علاقه‌ی زیادی داشت و جنگل‌ها و کوهستان‌های مازندران جای مناسبی برای این کار بود. توصیف طبیعت، آب‌وهوا، محصولات و زندگی مردم شمال، این سفرنامه را خواندنی کرده است.
همه‌ی این کتاب‌ها در دسته‌ی سفر و سفرنامه هم در دسترس‌اند.
روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه قاجار
کنار سفرنامه‌ها، ناصرالدین شاه سال‌ها یادداشت‌های روزانه نوشت. این یادداشت‌ها با عنوان «روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه قاجار» در جلدهای متعدد منتشر شده‌اند و هر جلد بازه‌ی زمانی مشخصی را در بر می‌گیرد.
در کتاب‌جم جلدهای مختلفی از این مجموعه فهرست شده‌اند؛ برای نمونه جلد سوم که از رجب ۱۲۸۴ تا صفر ۱۲۸۷ قمری را در بر دارد، جلد پنجم از شوال ۱۲۸۸ تا ذیحجه ۱۲۹۰ قمری، و جلد هفدهم که سال‌های ۱۳۰۸ و ۱۳۰۹ قمری را پوشش می‌دهد.
در این یادداشت‌ها چه می‌خوانیم؟
یادداشت‌های روزانه‌ی شاه، تصویری بی‌واسطه از زندگی درباری می‌دهند. او از شکار، دیدار با درباریان، بیماری‌ها، آب‌وهوا، مهمانی‌ها، رویدادهای سیاسی و حتی دلخوری‌های شخصی‌اش می‌نویسد. گاهی یک روز با چند خط ساده ثبت شده و گاهی رویدادی مهم با جزئیات کامل.
ارزش این یادداشت‌ها برای تاریخ‌نگاران بسیار زیاد است، چون منبعی دست‌اول از نگاه شخص پادشاه به رویدادهای زمانه‌اش‌اند. برای خواننده‌ی عام هم جذاب‌اند، چون پشت‌پرده‌ی زندگی روزمره‌ی دربار را نشان می‌دهند؛ چیزی که در کتاب‌های تاریخ رسمی کمتر دیده می‌شود.
نکته‌ای درباره‌ی خواندن یادداشت‌ها
این متن‌ها نوشته‌ی شخصی یک پادشاه‌اند و طبیعتا از نگاه او نوشته شده‌اند. برای داشتن تصویری متعادل از رویدادها، خوب است آن‌ها را کنار منابع دیگر تاریخی بخوانید. این کار، لذت خواندن را هم بیشتر می‌کند، چون می‌بینید یک رویداد از چند زاویه چطور دیده شده است.
دیوان ناصرالدین شاه
شاه به شعر هم علاقه داشت و اشعارش در «دیوان ناصرالدین شاه» گرد آمده است. شعر در دربار قاجار جایگاهی مهم داشت و بسیاری از شاهزادگان و درباریان شعر می‌گفتند. دیوان او برای علاقه‌مندان به ادبیات دوره‌ی قاجار و کسانی که می‌خواهند وجه دیگری از شخصیت این پادشاه را بشناسند، خواندنی است.
منتقدان ادبی معمولا شعر او را در کنار شاعران بزرگ همان دوره قرار نمی‌دهند، اما ارزش تاریخی و فرهنگی این دیوان روشن است. شعرها بخشی از روحیه، دغدغه‌ها و ذوق ادبی دربار قاجار را بازتاب می‌دهند.
ناصرالدین شاه قاجار و پدیده‌های تازه
یکی از جنبه‌های جالب دوران او، ورود پدیده‌های جدید به ایران است. شاه نسبت به بسیاری از این نوآوری‌ها کنجکاو بود و برخی را خودش با علاقه دنبال می‌کرد.
عکاسی
شاه یکی از نخستین عکاسان ایرانی بود. او به عکاسی علاقه‌ی زیادی داشت و عکس‌های بسیاری از درباریان، خانواده و زندگی دربار گرفت. مجموعه‌ی عکس‌های دوره‌ی او امروز یکی از ارزشمندترین منابع تصویری تاریخ ایران است.
تلگراف
در دوران او خطوط تلگراف در ایران کشیده شد و شهرهای مهم با هم ارتباط پیدا کردند. تلگراف هم ابزار حکومت بود و هم بعدها، در رویدادهایی مثل واقعه‌ی تنباکو، ابزار اعتراض مردم.
دارالفنون
دارالفنون که در آغاز سلطنت او تاسیس شد، آموزش علوم جدید مثل پزشکی، مهندسی و نظام را در ایران آغاز کرد. استادانی از اروپا برای تدریس به ایران آمدند و نسلی از تحصیل‌کردگان در این مدرسه پرورش یافتند.
نقش سفرها در این تحولات
سفرهای فرنگ، شاه را با بسیاری از این پدیده‌ها آشنا کرد. در سفرنامه‌ها می‌بینیم که او با چه دقتی از کارخانه‌ها، راه‌آهن، بیمارستان‌ها و موزه‌ها می‌نویسد. با این حال، تاریخ‌نگاران درباره‌ی میزان تاثیر این سفرها بر اصلاحات واقعی در ایران دیدگاه‌های مختلفی دارند.
چرا نوشته‌های ناصرالدین شاه قاجار را بخوانیم؟
شاید برای خیلی‌ها این پرسش پیش بیاید که چرا باید نوشته‌های یک پادشاه قرن نوزدهم را خواند. چند دلیل محکم وجود دارد.
- منبع دست‌اول تاریخ: این متن‌ها مستقیما از دل دوران قاجار آمده‌اند و هیچ واسطه‌ای میان خواننده و رویداد نیست.
- شناخت زندگی روزمره: خوراک، پوشاک، سفر، بیماری، تفریح و آداب درباری با جزئیات فراوان در آن‌ها آمده است.
- نگاه شرق به غرب: سفرنامه‌های فرنگ نشان می‌دهند که یک ایرانی در قرن نوزدهم، اروپا را چطور می‌دید.
- زبان فارسی دوره‌ی قاجار: نثر این متن‌ها برای علاقه‌مندان به تحول زبان فارسی جذاب است.
- جغرافیای تاریخی: سفرنامه‌های داخلی، تصویری از شهرها و روستاهای ایران در گذشته به دست می‌دهند.
از کجا خواندن کتاب‌های ناصرالدین شاه قاجار را شروع کنیم؟
- برای شروع جذاب: «سفرنامه اول ناصرالدین شاه به فرنگ». حیرت شاه از دیدن اروپا، این متن را خواندنی و گاهی بامزه کرده است.
- برای علاقه‌مندان به جغرافیای ایران: «سفرنامه ناصرالدین شاه به خراسان» یا سفرنامه‌ی مازندران.
- برای پژوهشگران و علاقه‌مندان جدی تاریخ: جلدهای «روزنامه خاطرات» که جزئیات روزبه‌روز دربار را دارند.
- برای علاقه‌مندان ادبیات: «دیوان ناصرالدین شاه».
پیشنهاد ما این است که سفرنامه‌ها را پیش از یادداشت‌های روزانه بخوانید. سفرنامه‌ها روایتی پیوسته‌تر دارند و خواننده را راحت‌تر با لحن و نگاه نویسنده آشنا می‌کنند. بعد از آن، خواندن یادداشت‌های پراکنده‌تر روزانه ساده‌تر می‌شود.
نثر و زبان نوشته‌های شاه قاجار
نثر این نوشته‌ها ساده و بی‌پیرایه است و با نثر متکلف و پرتکلف منشیان درباری فاصله دارد. شاه بیشتر به ثبت دیده‌ها اهمیت می‌داد تا آرایش کلام. همین سادگی، خواندن متن‌ها را برای خواننده‌ی امروز آسان‌تر کرده است.
البته واژه‌های قدیمی، اصطلاحات درباری، نام‌های فرنگی که به شیوه‌ی آن روزگار نوشته شده‌اند و تاریخ‌های قمری، گاهی خواننده را به توقف وامی‌دارند. خوشبختانه بسیاری از چاپ‌های جدید، توضیحات و پانویس‌هایی برای این موارد دارند. هنگام خرید به این نکته توجه کنید؛ چاپی که مقدمه و توضیحات کافی دارد، خواندن را بسیار لذت‌بخش‌تر می‌کند.
جالب این‌که شاه گاهی نام‌های اروپایی را بر اساس تلفظ شنیده‌شده می‌نوشت و این باعث شده که پیدا کردن معادل امروزی برخی نام‌ها خودش ماجرایی باشد. همین ویژگی‌ها، متن‌ها را به سندی زنده از برخورد دو فرهنگ تبدیل کرده است.
دوران قاجار در کتاب‌های تاریخ
برای فهم بهتر نوشته‌های شاه، آشنایی با تاریخ دوره‌ی قاجار کمک زیادی می‌کند. کتاب‌های این دوره در دسته‌های تاریخ معاصر ایران و تاریخ در دسترس‌اند. خاطرات درباریان، سفرنامه‌های اروپاییانی که به ایران آمده‌اند و پژوهش‌های تاریخ‌نگاران، همگی تصویری کامل‌تر از این دوران می‌سازند.
یکی از راه‌های جذاب مطالعه، خواندن موازی است: سفرنامه‌ی شاه به فرنگ را کنار سفرنامه‌ی یک اروپایی به ایران در همان دوره بخوانید. می‌بینید که هر کدام از دیدن فرهنگ دیگری چه چیزهایی را عجیب یافته‌اند. این مقایسه، تصویری زنده از برخورد ایران و اروپا در قرن نوزدهم به دست می‌دهد.
خاطرات درباریان هم در دسته‌ی زندگی‌نامه و خاطرات قرار دارند. خواندن خاطرات کسانی که هر روز شاه را می‌دیدند، کنار یادداشت‌های خود او، تصویری چندبعدی از دربار قاجار می‌سازد.
زندگی دربار در نوشته‌های ناصرالدین شاه قاجار
دربار قاجار جهانی پیچیده و پرجمعیت بود. شاهزادگان، درباریان، منشیان، پزشکان، عکاسان، نوازندگان و خدمه، همه بخشی از این جهان بودند. یادداشت‌های شاه گاهی مثل پنجره‌ای به درون این جهان عمل می‌کنند.
در این نوشته‌ها می‌بینیم که روز یک پادشاه قاجار چطور می‌گذشت: صبح‌ها کار حکومتی و دیدار با وزیران، سپس گاهی سواری و شکار، و عصرها دیدار با خانواده یا مهمانی. شکار جایگاهی ویژه در زندگی او داشت و در یادداشت‌ها بارها از شکارگاه‌های اطراف تهران و شمال ایران یاد می‌شود.
از دیگر نکته‌های جالب، توجه شاه به آب‌وهوا و طبیعت است. او اغلب از باران، برف، گرما، سرما و منظره‌های اطراف یاد می‌کند. این جزئیات کوچک، برای پژوهشگران تاریخ اقلیم و محیط زیست هم ارزشمند است.
خرید کتاب ناصرالدین شاه قاجار: راهنمای انتخاب
- به نسخه و ویراستار دقت کنید. نوشته‌های شاه را پژوهشگران مختلفی تصحیح و منتشر کرده‌اند. چاپ‌هایی با مقدمه‌ی تحلیلی و پانویس، ارزش بیشتری دارند.
- جلدهای روزنامه‌ی خاطرات را بشناسید. هر جلد بازه‌ی زمانی خاصی دارد. اگر به رویداد مشخصی علاقه دارید، جلد مربوط به همان سال‌ها را انتخاب کنید.
- به ناشر توجه کنید. ناشرانی مثل سخن، ابریشمی و علم از جمله ناشران این آثارند.
- سفرنامه‌ها را با هم بخوانید. مقایسه‌ی سفرهای مختلف، تصویر کامل‌تری می‌دهد.
سفرنامه‌نویسی در ادبیات فارسی
سفرنامه در ادبیات فارسی سابقه‌ای طولانی دارد. «سفرنامه‌ی ناصرخسرو» از قرن پنجم هجری یکی از نمونه‌های درخشان این سنت است که هنوز هم خوانده می‌شود. در دوره‌ی قاجار، با افزایش رفت‌وآمد ایرانیان به کشورهای دیگر، سفرنامه‌نویسی رونق تازه‌ای گرفت. دیپلمات‌ها، بازرگانان، شاهزادگان و دانشجویانی که به اروپا می‌رفتند، مشاهدات خود را ثبت می‌کردند.
سفرنامه‌های شاه در این میان جایگاه ویژه‌ای دارند، چون نویسنده‌شان کسی بود که در بالاترین جایگاه سیاسی کشور قرار داشت. او در سفرهایش با پادشاهان، ملکه‌ها، وزیران و سیاستمداران بزرگ اروپا دیدار کرد و از جاهایی دیدن کرد که مسافر عادی هرگز به آن‌ها راه نمی‌یافت. از سوی دیگر، همین جایگاه باعث می‌شد که بسیاری از جنبه‌های زندگی عادی مردم اروپا از چشمش پنهان بماند.
خواندن این سفرنامه‌ها در کنار سفرنامه‌های دیگر ایرانیان همان دوره، تصویری چندلایه از برخورد ایرانیان با جهان جدید فراهم می‌کند. هر مسافر با ذهنیت و دغدغه‌های خودش به اروپا نگاه می‌کرد و مقایسه‌ی این نگاه‌ها، بسیار آموزنده است.
تهران در دوران قاجار
تهران در دوره‌ی قاجار پایتخت شد و در دوران سلطنت طولانی ناصرالدین شاه، دگرگونی‌های زیادی به خود دید. شهر گسترش یافت، حصار تازه‌ای با دروازه‌های متعدد برایش ساخته شد و بناهای مهمی در آن برپا شد. کاخ گلستان، که امروز در فهرست میراث جهانی قرار دارد، در این دوره به شکل امروزی‌اش نزدیک شد و بخش‌هایی از آن، مثل شمس‌العماره، در همین زمان ساخته شدند.
یادداشت‌های روزانه‌ی شاه پر از نام مکان‌هایی در تهران و اطراف آن است: باغ‌ها، کاخ‌ها، ییلاق‌های شمال شهر و شکارگاه‌ها. برای تهرانی‌هایی که امروز در همین محله‌ها زندگی می‌کنند، خواندن این نام‌ها و تصور شکل آن روزگار شهر، تجربه‌ای جالب است. بسیاری از جاهایی که امروز وسط شهر شلوغ قرار دارند، در آن زمان باغ یا بیابان بیرون شهر بوده‌اند.
عکس‌های دوره‌ی قاجار هم به این تصویر کمک می‌کنند. خیلی از کتاب‌های تاریخ تهران، کنار متن، عکس‌های قدیمی از کوچه‌ها، بازارها و ساختمان‌های آن دوره را آورده‌اند. اگر به تاریخ شهر علاقه دارید، خواندن نوشته‌های شاه کنار این کتاب‌ها لذت‌بخش است.
زنان و خانواده در دربار قاجار
یکی از موضوع‌هایی که همیشه کنجکاوی خوانندگان را برمی‌انگیزد، زندگی خانوادگی در دربار قاجار است. اندرونی، بخشی از کاخ که زنان و کودکان در آن زندگی می‌کردند، جهانی جداگانه با قواعد و سلسله‌مراتب خاص خود بود. اطلاعات ما درباره‌ی این جهان بیشتر از خاطرات خود اهل حرم، یادداشت‌های درباریان و گزارش‌های پزشکان و مسافرانی است که گاهی به آن راه می‌یافتند.
در یادداشت‌های روزانه هم گاه به رویدادهای خانوادگی، تولدها، بیماری‌ها و مراسم اشاره می‌شود. خاطرات تاج‌السلطنه، یکی از دختران شاه، از منابع شناخته‌شده‌ی این حوزه است که تصویری متفاوت و از درون، از زندگی دربار ارائه می‌دهد. خواندن این خاطرات کنار نوشته‌های پدرش، دو نگاه متفاوت به یک جهان را نشان می‌دهد.
دوران قاجار؛ میان سنت و تجدد
تاریخ‌نگاران معمولا دوره‌ی قاجار را دوره‌ی گذار می‌دانند؛ زمانی که جامعه‌ی سنتی ایران با جهان جدید روبه‌رو شد و کوشید راهی میان حفظ سنت و پذیرش تحولات تازه پیدا کند. این گذار پر از تناقض بود. هم‌زمان که مدرسه‌ی جدید ساخته می‌شد و تلگراف کشیده می‌شد، بسیاری از ساختارهای کهن حکومتی دست‌نخورده باقی می‌ماندند.
نوشته‌های شاه، این تناقض‌ها را به‌خوبی نشان می‌دهند. او از دیدن کارخانه‌ها و پارلمان‌های اروپا شگفت‌زده می‌شد، اما درباره‌ی اجرای اصلاحات مشابه در کشور خودش با تردید رفتار می‌کرد. داوری درباره‌ی این رفتار به عهده‌ی تاریخ‌نگاران است و دیدگاه‌ها در این باره متفاوت‌اند؛ اما خواندن مستقیم نوشته‌های او به هر خواننده امکان می‌دهد خودش درباره‌ی این دوران فکر کند.
دهه‌ای پس از پایان سلطنت او، جنبش مشروطه به ثمر نشست. بسیاری از ریشه‌های این جنبش، از جمله آشنایی ایرانیان با اندیشه‌های تازه، گسترش روزنامه‌ها و تجربه‌ی اعتراض همگانی در واقعه‌ی تنباکو، به دوران سلطنت او برمی‌گردند.
خواندن متن‌های تاریخی؛ چند پیشنهاد ساده
کسی که به خواندن متن‌های قدیمی عادت ندارد، ممکن است در صفحه‌های اول کمی سردرگم شود. چند پیشنهاد ساده این تجربه را راحت‌تر می‌کند.
- مقدمه را جدی بگیرید. مقدمه‌ی مصحح معمولا زمینه‌ی تاریخی، شخصیت‌های اصلی و نکته‌های لازم برای فهم متن را توضیح می‌دهد.
- تقویم قمری را بشناسید. تاریخ‌ها در این متن‌ها قمری‌اند. داشتن یک جدول تبدیل ساده یا یادداشت معادل میلادی و شمسی کنار صفحه کمک می‌کند.
- نقشه کنار دستتان باشد. هنگام خواندن سفرنامه‌ها، دنبال کردن مسیر روی نقشه، سفر را زنده‌تر می‌کند.
- عجله نکنید. لازم نیست یادداشت‌های روزانه را پشت سر هم بخوانید. می‌توانید هر بار چند روز را بخوانید و کتاب را کنار بگذارید.
- یادداشت بردارید. نام آدم‌ها و مکان‌هایی را که تکرار می‌شوند بنویسید تا در صفحه‌های بعد راحت‌تر آن‌ها را بشناسید.
با این روش، متن‌هایی که در نگاه اول سنگین به نظر می‌رسند، به همراهانی خواندنی و سرگرم‌کننده تبدیل می‌شوند. خیلی از خوانندگان بعد از چند ده صفحه، به لحن و شیوه‌ی نوشتن عادت می‌کنند و دیگر مشکلی با آن ندارند.
کتاب‌های قاجاری، هدیه‌ای برای علاقه‌مندان تاریخ
اگر دوستی دارید که به تاریخ ایران علاقه دارد، یکی از سفرنامه‌های شاه هدیه‌ای متفاوت و ماندگار است. این کتاب‌ها هم برای کسی که تازه با تاریخ قاجار آشنا می‌شود جذاب‌اند و هم برای کسی که سال‌ها در این حوزه مطالعه کرده است. جلدهای روزنامه‌ی خاطرات هم برای کسانی که مجموعه‌ی تاریخی جمع می‌کنند، انتخابی مناسب‌اند.
ترکیب یک سفرنامه با یک کتاب عکس از دوره‌ی قاجار یا یک کتاب تاریخ عمومی، بسته‌ای کامل برای شروع مطالعه‌ی این دوران می‌سازد. فهرست کتاب‌های مرتبط را در دسته‌های تاریخی همین فروشگاه ببینید و بسته‌ی دلخواهتان را بچینید.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی ناصرالدین شاه قاجار
ناصرالدین شاه چند سال سلطنت کرد؟
او از سال ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ قمری، یعنی نزدیک به پنجاه سال، پادشاه ایران بود.
شاه چند بار به اروپا سفر کرد؟
سه بار. از هر سه سفر سفرنامه به جا مانده است.
روزنامه‌ی خاطرات شاه چیست؟
مجموعه‌ی یادداشت‌های روزانه‌ی اوست که در جلدهای متعدد منتشر شده و هر جلد چند سال از سلطنتش را پوشش می‌دهد.
آیا ناصرالدین شاه شعر هم می‌گفت؟
بله. اشعار او در «دیوان ناصرالدین شاه» گرد آمده است.
کدام کتاب برای شروع بهتر است؟
«سفرنامه اول ناصرالدین شاه به فرنگ» برای شروع جذاب و خواندنی است.
سلطنت او چطور پایان یافت؟
او در سال ۱۳۱۳ قمری در حرم حضرت عبدالعظیم به دست میرزا رضای کرمانی ترور شد.
جمع‌بندی: سفری به دوران ناصرالدین شاه قاجار
نوشته‌های ناصرالدین شاه، از سفرنامه‌های فرنگ تا یادداشت‌های روزانه و دیوان شعر، دریچه‌ای کم‌نظیر به ایران قرن سیزدهم قمری‌اند. خواندن آن‌ها یعنی همراه شدن با پادشاهی که هم در دل تحولات بزرگ زندگی می‌کرد و هم با کنجکاوی جهان جدید را می‌نگریست. چه به تاریخ علاقه داشته باشید، چه به سفرنامه یا زندگی روزمره‌ی گذشتگان، کتاب‌های ناصرالدین شاه قاجار برای شما خواندنی‌اند. فهرست کامل آثار را در همین صفحه ببینید، قیمت روز و موجودی هر جلد را بررسی کنید و نسخه‌ی چاپی کتاب دلخواهتان را آنلاین سفارش دهید.
