نظامی گنجوی کیست؟
نظامی در گنجه زندگی میکرد و بیشتر عمرش را همانجا گذراند. او استاد داستانسرایی در شعر فارسی است و منظومههای عاشقانهاش الگوی شاعران بعدی شد؛ از امیرخسرو دهلوی تا جامی، خیلیها به استقبال خمسه رفتند. زبانش پر از تصویر و ترکیبهای تازه است و برای همین خواندنش کمی حوصله میخواهد، ولی ارزشش را دارد.
آثار مشهور و از کجا شروع کنیم
خمسهی نظامی پنج منظومه است. مخزن الاسرار اولین آنهاست و بیشتر دربارهی اخلاق و حکمت است. خسرو و شیرین و لیلی و مجنون دو داستان عاشقانهی معروفاند که بیشتر مردم با آنها نظامی را میشناسند. هفت پیکر داستان بهرام گور است و اسکندرنامه دربارهی اسکندر. اگر بار اول است، از خلاصهی لیلی و مجنون یا گزیدهی خسرو و شیرین شروع کنید.
چاپها و گزیدهها
برای خوانندهی تازهکار، گزیدهها بهترین راهاند: شعرهای انتخابشده همراه با معنی واژهها و توضیح. کسی که میخواهد کل متن را داشته باشد سراغ کلیات یا خمسهی کامل برود. زهره هاروت شکن گزیدهای از مخزن الاسرار است و گزیدهی اسکندرنامه هم جدا چاپ شده. همه در کتابجم به قیمت پشت جلد فروخته میشوند.
نظامی برای چه کسی است؟
اگر داستانهای عاشقانهی کهن را دوست دارید، یا میخواهید بدانید ماجرای لیلی و مجنون و خسرو و شیرین در اصل چطور روایت شده، نظامی بهترین منبع است. دانشجوهای ادبیات هم معمولا متن کامل خمسه را لازم دارند، و خوانندهی عادی بهتر است با گزیده و خلاصه شروع کند.
ترتیب پیشنهادی خواندن
- خلاصهی لیلی و مجنون، برای آشنا شدن با داستان
- گزیدهی خسرو و شیرین از پنج گنج نظامی
- زهره هاروت شکن یا متن کامل مخزن الاسرار
- گزیدهی اسکندرنامه و بعد خمسه یا کلیات کامل