۱۱ اثر در کتاب‌جم
پل استراترن نویسنده‌ی بریتانیایی و پدیدآورنده‌ی کتاب‌های کوتاه و خوش‌خوان «آشنایی با…» است که زندگی و اندیشه‌ی فیلسوفان، دانشمندان و نویسندگان بزرگ را در چند ده صفحه معرفی می‌کنند. از ماکیاولی و کیرکگور و مارکس تا تورینگ و هاوکینگ، کتاب‌هایش بهترین در ورود به جهان فلسفه و تاریخ علم است.
پل استراترن
ترجمه‌ی بهرام معلمی، محمدرضا توکلی صابری
مازیار
پل استراترن نویسنده‌ی بریتانیایی است که خواننده‌ی فارسی‌زبان او را بیشتر با کتاب‌های کوچک و خوش‌خوان «آشنایی با…» می‌شناسد؛ کتاب‌هایی که در چند ده صفحه، زندگی و اندیشه‌ی یک فیلسوف، دانشمند یا نویسنده‌ی بزرگ را با زبانی ساده و گاه شوخ معرفی می‌کنند. اگر می‌خواهید در یک عصر با کیرکگور، مارکس، ماکیاولی، تورینگ یا هاوکینگ آشنا شوید، کتاب‌های پل استراترن یکی از بهترین درها برای ورود است. در این صفحه با نویسنده، مجموعه‌هایش، سبک نوشتنش و راه انتخاب کتاب مناسب آشنا می‌شوید.
این نویسنده‌ی اهل بریتانیا کارنامه‌ای گسترده و متنوع دارد. او رمان نوشته، کتاب تاریخ نوشته و مهم‌تر از همه، مجموعه‌هایی پدید آورده که اندیشه‌های بزرگ فلسفه و علم را برای خواننده‌ی عمومی قابل فهم می‌کنند. در کنار نوشتن، سابقه‌ی تدریس فلسفه و ریاضیات در دانشگاه را هم دارد و همین پیشینه، به کتاب‌هایش ترکیبی از دقت آکادمیک و زبان روان بخشیده است.
شناخته‌شده‌ترین کار او مجموعه‌ای است که در انگلیسی با عنوانی شبیه «فیلسوفان در نود دقیقه» منتشر شد. ایده‌ی ساده‌ی این مجموعه این بود: هر کتاب را می‌شود در حدود یک ساعت و نیم خواند و در پایان، تصویری روشن از زندگی و مهم‌ترین اندیشه‌های یک فیلسوف داشت. این ایده آن‌قدر موفق بود که به مجموعه‌های دیگری درباره‌ی دانشمندان و نویسندگان هم گسترش یافت.
در فارسی این کتاب‌ها با عنوان «آشنایی با…» شناخته می‌شوند و نشر مرکز سهم مهمی در انتشار آن‌ها داشته است. بسیاری از دانشجوها و کتاب‌خوان‌های ایرانی اولین آشنایی‌شان با فیلسوفان غرب را مدیون همین کتاب‌های کم‌حجم هستند.
مسیر نویسندگی او از رمان شروع شد. پیش از اینکه به‌عنوان نویسنده‌ی کتاب‌های معرفی فلسفه و علم شناخته شود، چند رمان منتشر کرده بود که نشان می‌داد با قصه‌گویی و ساختن شخصیت آشناست. همین مهارت قصه‌گویی بعدها به کتاب‌های غیرداستانی‌اش هم راه یافت: او زندگی فیلسوفان و دانشمندان را مثل یک داستان کوتاه روایت می‌کند، با لحظه‌های تعیین‌کننده، تضادها و جزئیات انسانی.
تجربه‌ی تدریس فلسفه و ریاضیات هم نقش مهمی در کار او داشته است. کسی که سال‌ها برای دانشجو توضیح داده، می‌داند کجای یک مفهوم دشوار است و چطور می‌شود آن را ساده کرد بی‌آنکه تحریف شود. کتاب‌های او دقیقا از همین مهارت بهره می‌برند.
جدا از مجموعه‌های معرفی، کتاب‌های مستقل و حجیم‌تری هم درباره‌ی تاریخ علم و تاریخ اروپا نوشته است؛ از جمله کتابی درباره‌ی مندلیف و تاریخ شیمی و کتابی درباره‌ی خاندان مدیچی در فلورانس. این آثار نشان می‌دهند که او فقط خلاصه‌نویس نیست؛ پژوهشگر و روایتگری است که می‌تواند موضوعی را با عمق و گستردگی هم بنویسد.
مجموعه‌ی فیلسوفان مهم‌ترین و پرخواننده‌ترین کار این نویسنده است. هر کتاب معمولا با مقدمه‌ای کوتاه درباره‌ی جایگاه آن فیلسوف شروع می‌شود، بعد زندگی او را با جزئیات جذاب روایت می‌کند و در دل همین روایت، اندیشه‌های اصلی‌اش را توضیح می‌دهد. در پایان معمولا گزیده‌ای از نوشته‌های خود فیلسوف، گاه‌شماری از رویدادهای زندگی‌اش و رویدادهای مهم هم‌زمان در تاریخ فلسفه آمده است.
این ساختار برای خواننده‌ی تازه‌کار بسیار مفید است. او هم با آدم پشت اندیشه آشنا می‌شود و هم با خود اندیشه. وقتی بدانید کیرکگور چه زندگی پرتنشی داشت یا مارکس در چه شرایطی کار می‌کرد، فهم اندیشه‌هایشان آسان‌تر و به یاد ماندنی‌تر می‌شود.
در کتاب‌جم چند عنوان از این مجموعه را می‌بینید؛ مثلا آشنایی با کیرکگور، آشنایی با مارکس و آشنایی با ماکیاولی. هر سه نمونه‌های خوبی از توانایی نویسنده در فشرده کردن یک جهان فکری در کتابی کوچک‌اند.
پس از موفقیت مجموعه‌ی فیلسوفان، نویسنده همان شیوه را برای دانشمندان بزرگ به کار برد. در این مجموعه، که در فارسی با عنوان «مشاهیر علم» شناخته می‌شود، هر کتاب یک دانشمند و یک ایده‌ی بزرگ علمی را معرفی می‌کند: چه کسی بود، در چه زمانه‌ای زندگی کرد، چه کشفی کرد و این کشف چه تغییری در فهم ما از جهان داد.
در کتاب‌جم این عنوان‌ها از مجموعه‌ی مشاهیر علم موجود است:
این کتاب‌ها برای دانش‌آموزان دبیرستانی، دانشجویان رشته‌های غیرعلمی و هر کسی که می‌خواهد بدون فرمول‌های پیچیده با ایده‌های بزرگ علم آشنا شود، انتخاب بسیار مناسبی است.
در کتاب‌جم شمار خوبی از کتاب‌های این نویسنده به فارسی موجود است که ناشرهایی مثل مرکز، ذکر و سینا منتشر کرده‌اند. جدا از عنوان‌های فلسفه و علم که در بالا آمد، کتاب آشنایی با گارسیا مارکز هم در فهرست هست که نشان می‌دهد شیوه‌ی «آشنایی با» به ادبیات هم رسیده است. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند پیش یا پس از خواندن «صد سال تنهایی» با زندگی و دنیای نویسنده‌اش آشنا شوند، همراه خوبی است.
بعضی عنوان‌ها چند چاپ از ناشرهای مختلف دارند. قیمت روز و موجودی هر چاپ در صفحه‌ی خودش به‌روز نمایش داده می‌شود و می‌توانید نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید. چون این کتاب‌ها کم‌حجم‌اند، معمولا خواننده‌ها چند عنوان را با هم انتخاب می‌کنند تا یک دوره‌ی کوتاه خودآموزی برای خودشان بسازند.
خواندن یکی از کتاب‌های او کافی است تا با سبکش آشنا شوید. چند ویژگی برجسته در همه‌ی این کتاب‌ها دیده می‌شود:
همین ویژگی آخر باعث شده کتاب‌های او هم طرفدار پرشور داشته باشد و هم منتقد. طرفداران می‌گویند این شیوه فلسفه را از برج عاج پایین آورده و منتقدان می‌گویند گاهی ساده‌سازی بیش از حد یا داوری شتاب‌زده در آن دیده می‌شود. حقیقت احتمالا جایی میان این دو است: این کتاب‌ها برای شروع عالی‌اند و برای پایان، نه.
این کتاب‌ها مخاطبان گسترده‌ای دارند و تقریبا هر کتاب‌خوان کنجکاوی می‌تواند از آن‌ها بهره ببرد:
اگر می‌خواهید با کتاب‌های پل استراترن شروع کنید، این چند مسیر پیشنهادی را در نظر بگیرید:
چون هر کتاب مستقل است، لازم نیست ترتیب خاصی را دنبال کنید. از هر نامی که کنجکاوتان می‌کند شروع کنید.
کتاب‌های این نویسنده سال‌هاست که به فارسی ترجمه می‌شوند و چند مترجم و ناشر سراغشان رفته‌اند. نشر مرکز با انتشار شمار زیادی از عنوان‌های مجموعه‌ی فیلسوفان، نقش مهمی در آشنایی خواننده‌ی ایرانی با این کتاب‌ها داشته است. ناشرهای دیگری مثل ذکر و سینا هم عنوان‌هایی از این نویسنده، به‌ویژه در حوزه‌ی علم، منتشر کرده‌اند.
چون کتاب‌ها کوتاه‌اند و زبانی روان دارند، ترجمه‌شان هم معمولا خوش‌خوان از آب درآمده است. با این حال، طعنه‌ها و شوخی‌های نویسنده همیشه به‌سادگی به فارسی منتقل نمی‌شود و ممکن است در برخی ترجمه‌ها لحن کمی رسمی‌تر از متن اصلی باشد. اگر یک عنوان چند چاپ دارد، بد نیست چند صفحه از هر کدام را مقایسه کنید.
نکته‌ی دیگر این است که در ترجمه‌های فارسی، گاهی نام مجموعه یا عنوان کتاب کمی متفاوت از متن اصلی است. مثلا همان کتابی که در انگلیسی عنوانش به «نود دقیقه» اشاره دارد، در فارسی با «آشنایی با» شناخته می‌شود. این تفاوت‌ها چیزی از محتوا کم نمی‌کند.
شاید بپرسید وقتی می‌شود آثار خود فیلسوفان را خواند، چرا باید کتابی درباره‌ی آن‌ها خواند. جواب این است که همه از نقطه‌ی صفر شروع می‌کنیم. خواندن مستقیم «سرمایه»ی مارکس یا آثار کیرکگور برای کسی که هیچ زمینه‌ای ندارد، می‌تواند ناامیدکننده باشد. کتاب‌های معرفی کوتاه، نقشه‌ای به دست خواننده می‌دهند تا بداند در آن سرزمین تازه کجا را ببیند.
این کتاب‌ها همچنین کمک می‌کنند بدانید کدام اندیشمند برای شما جذاب‌تر است. شاید پس از خواندن چند کتاب کوتاه بفهمید که فلسفه‌ی سیاسی بیشتر از متافیزیک برایتان جالب است، یا تاریخ فیزیک بیشتر از تاریخ ریاضی. این کشف شخصی، مسیر مطالعه‌ی جدی‌تر شما را مشخص می‌کند.
البته کتاب‌های معرفی جای آثار اصلی را نمی‌گیرند. بهترین استفاده از آن‌ها این است که دروازه‌ای باشند به سوی مطالعه‌ی عمیق‌تر: کتابی کوتاه از این مجموعه بخوانید، اگر علاقه‌مند شدید، سراغ شرح‌های مفصل‌تر و سپس آثار خود اندیشمند بروید.
گستره‌ی موضوع‌هایی که این نویسنده در مجموعه‌هایش پوشش داده بسیار وسیع است. در مجموعه‌ی فیلسوفان، از یونان باستان تا قرن بیستم، نام‌های بزرگی را معرفی کرده است. در مجموعه‌ی دانشمندان هم از ریاضی‌دانان باستان تا فیزیک‌دانان معاصر حضور دارند. در کنار این‌ها، مجموعه‌ای درباره‌ی نویسندگان بزرگ هم دارد که گارسیا مارکز یکی از آن‌هاست.
این گستردگی به خواننده امکان می‌دهد با یک نویسنده‌ی واحد و یک سبک آشنا، در تاریخ اندیشه سفر کند. وقتی چند کتاب از او بخوانید، شروع می‌کنید به دیدن پیوندها: اینکه چطور یک ایده در یونان باستان، قرن‌ها بعد در ذهن دانشمندی دیگر دوباره زنده شد، یا چطور یک فیلسوف به فیلسوف پیش از خود پاسخ داد.
برای کسی که می‌خواهد کتابخانه‌ی شخصی کوچکی از معرفی‌های فلسفه و علم داشته باشد، جمع کردن چند عنوان از این مجموعه‌ها کار جالبی است. کتاب‌ها کم‌حجم‌اند، در قفسه جای کمی می‌گیرند و هر وقت به نامی برخوردید، می‌توانید سریع به آن مراجعه کنید.
«آشنایی با ماکیاولی» نمونه‌ی خوبی از توانایی نویسنده در شکستن کلیشه‌هاست. ماکیاولی در ذهن بسیاری با بدبینی و حیله‌گری سیاسی یکی است، اما کتاب تصویر پیچیده‌تری می‌دهد: مردی در فلورانس پرآشوب روزگار خودش که از نزدیک سیاست را تجربه کرد و کوشید واقعیت قدرت را آن‌طور که هست ببیند، نه آن‌طور که باید باشد.
«آشنایی با تورینگ» داستان ریاضی‌دانی را روایت می‌کند که ایده‌هایش درباره‌ی ماشین محاسبه‌گر، پایه‌ی رایانه‌های امروز شد و در دوران جنگ هم کاری بزرگ کرد. زندگی پرفرازونشیب و پایان غم‌انگیز او، این کتاب را به یکی از تأثیرگذارترین عنوان‌های مجموعه تبدیل کرده است.
«آشنایی با کیرکگور» خواننده را به دنیای فیلسوفی دانمارکی می‌برد که زندگی شخصی و اندیشه‌اش به‌شدت در هم تنیده بود. پرسش‌های او درباره‌ی اضطراب، انتخاب و ایمان، هنوز هم برای خواننده‌ی امروز تازه و تکان‌دهنده است و کتاب این پرسش‌ها را با زبانی ساده پیش روی خواننده می‌گذارد.
و «آشنایی با هاوکینگ» داستان دانشمندی است که با وجود بیماری‌ای که بدنش را تقریبا از کار انداخت، ذهنش به دورترین نقطه‌های کیهان سفر کرد. این کتاب هم ایده‌های علمی او را ساده می‌کند و هم از اراده‌ی شگفت‌انگیزش می‌گوید.
کتاب‌های کم‌حجم این وسوسه را دارند که سریع خوانده و سریع فراموش شوند. برای اینکه از هر عنوان این مجموعه چیزی ماندگار در ذهنتان بماند، چند پیشنهاد ساده داریم. اول، پیش از خواندن، یک دقیقه فکر کنید که درباره‌ی آن اندیشمند چه می‌دانید یا چه تصوری دارید. این کار ذهن شما را آماده می‌کند تا تفاوت تصور قبلی و آنچه می‌خوانید را ببینید.
دوم، هنگام خواندن، چند جمله‌ی کلیدی را علامت بزنید یا در حاشیه یادداشت کنید. چون کتاب کوتاه است، دوباره سر زدن به همین یادداشت‌ها بعدها خیلی آسان است و کل کتاب را در ذهنتان زنده می‌کند. سوم، بخش گزیده‌ی نوشته‌های خود اندیشمند را، که معمولا در پایان کتاب آمده، جدی بگیرید. این بخش اولین تماس مستقیم شما با صدای خود فیلسوف یا دانشمند است و می‌تواند تصمیم بگیرید که آیا می‌خواهید آثار اصلی او را بخوانید یا نه.
چهارم، گاه‌شماری پایان کتاب را هم نگاه کنید. دیدن اینکه آن اندیشمند هم‌زمان با چه رویدادها و چه چهره‌های دیگری زندگی می‌کرد، به شما کمک می‌کند اندیشه‌هایش را در بستر تاریخی‌اش ببینید. و در نهایت، اگر می‌توانید، درباره‌ی آنچه خواندید با کسی حرف بزنید. توضیح دادن یک اندیشه به دیگری، بهترین راه برای فهمیدن واقعی آن است.
کوتاهی و روانی این کتاب‌ها آن‌ها را برای استفاده در کلاس و گروه‌های کتاب‌خوانی بسیار مناسب کرده است. معلم‌های دبیرستان و استادهای دانشگاه می‌توانند یک عنوان را برای خواندن پیش از جلسه پیشنهاد کنند و مطمئن باشند که بیشتر دانش‌آموزها و دانشجوها آن را تا آخر می‌خوانند؛ چیزی که درباره‌ی کتاب‌های حجیم کمتر اتفاق می‌افتد.
گروه‌های کتاب‌خوانی هم می‌توانند هر جلسه یک کتاب از این مجموعه را انتخاب کنند و به این ترتیب، در طول یک سال با ده‌ها اندیشمند آشنا شوند. یک ایده‌ی جذاب، جفت کردن کتاب‌هاست: مثلا یک جلسه ماکیاولی و مارکس، جلسه‌ی بعد فیثاغورث و هاوکینگ. این مقایسه‌ها بحث‌های پرشوری درباره‌ی قدرت، جامعه، عدد و کیهان به راه می‌اندازد و نشان می‌دهد پرسش‌های بزرگ بشری چطور در طول قرن‌ها شکل عوض کرده‌اند.
هر نویسنده‌ای که اندیشه‌های بزرگ را در کتاب‌های کوچک می‌گنجاند، ناچار است انتخاب کند چه چیزی را بگوید و چه چیزی را کنار بگذارد. برخی متخصصان فلسفه بر این کتاب‌ها خرده گرفته‌اند که گاهی بیش از اندازه بر حاشیه‌ها و جنبه‌های عجیب زندگی فیلسوفان تمرکز می‌کنند و در برخی موارد، داوری نویسنده درباره‌ی یک اندیشه شتاب‌زده یا یک‌سویه است. برخی دیگر هم معتقدند لحن طعنه‌آمیز او همیشه با جدیت موضوع جور درنمی‌آید.
این نقدها بی‌پایه نیستند، اما نباید ارزش این کتاب‌ها را پنهان کنند. هدف این مجموعه از ابتدا جایگزین شدن به جای مطالعه‌ی تخصصی نبوده؛ هدفش ایجاد علاقه و دادن نقشه‌ای اولیه بوده است. اگر با همین انتظار سراغشان بروید، کمتر ناامید می‌شوید و بیشتر لذت می‌برید. خواننده‌ی هوشمند هم می‌داند که برداشت نویسنده را باید با منابع دیگر سنجید.
در واقع، یکی از فایده‌های جانبی همین داوری‌های صریح این است که خواننده را به فکر وا می‌دارد. وقتی نویسنده درباره‌ی ارزش یک اندیشه نظر قاطعی می‌دهد، خواننده ناخودآگاه می‌پرسد: آیا من هم موافقم؟ همین پرسش، آغاز تفکر فلسفی است.
پیشنهاد ما این است که پس از خواندن هر عنوان، دست‌کم یک منبع دیگر درباره‌ی همان اندیشمند را هم ببینید؛ چه یک شرح مفصل‌تر، چه یک مقاله‌ی دانشنامه‌ای، چه گزیده‌ای از آثار خود او. این مقایسه هم نقاط قوت کتاب را روشن‌تر نشان می‌دهد و هم جاهایی را که نویسنده ساده‌تر از واقع گفته است.
اگر کتاب‌های این نویسنده را دوست دارید، در قفسه‌ی فلسفه غرب منابع بیشتری برای ادامه‌ی مسیر پیدا می‌کنید؛ از معرفی‌های دیگر تا شرح‌ها و آثار اصلی فیلسوفان. برای ادامه‌ی مسیر تاریخ علم، دسته‌ی علم عمومی و ترویج علم انتخاب‌های متنوعی دارد.
کسانی که بیشتر به جنبه‌ی زندگی‌نامه‌ای این کتاب‌ها علاقه دارند، می‌توانند سری به قفسه‌ی زندگی‌نامه و خاطرات بزنند. و اگر می‌خواهید سنت فلسفی دیگری را هم کنار فلسفه‌ی غرب بشناسید، دسته‌ی فلسفه اسلامی را ببینید.
در کتاب‌جم می‌توانید فهرست کتاب‌های پل استراترن را یک‌جا ببینید، چاپ‌ها و ناشرها را مقایسه کنید و نسخه‌ی چاپی کتاب دلخواهتان را آنلاین سفارش دهید. قیمت‌ها قیمت روز هستند و موجودی هر عنوان مرتب به‌روز می‌شود.
چون این کتاب‌ها کوتاه و متنوع‌اند، هدیه‌ی خوبی هم برای دانشجوها، دانش‌آموزان کنجکاو و دوستان کتاب‌خوان هستند. یک بسته‌ی سه‌تایی، مثلا یک فیلسوف، یک دانشمند و یک نویسنده، می‌تواند شروع یک سفر فکری تازه برای کسی باشد که دوستش دارید.
او نویسنده‌ای بریتانیایی است که رمان، تاریخ و کتاب‌های معرفی فلسفه و علم نوشته و سابقه‌ی تدریس فلسفه و ریاضیات را هم دارد.
کتاب‌های کوتاهی که هر کدام زندگی و اندیشه‌ی یک فیلسوف، دانشمند یا نویسنده را در چند ده صفحه معرفی می‌کنند و می‌شود هر کدام را در یکی دو نشست خواند.
در کتاب‌جم عنوان‌هایی درباره‌ی فیثاغورث، تورینگ، اوپنهایمر و هاوکینگ از این مجموعه موجود است.
برای شروع بسیار مناسب‌اند، اما برای فهم عمیق بهتر است پس از آن‌ها سراغ شرح‌های مفصل‌تر و آثار خود اندیشمندان بروید.
از هر نامی که کنجکاوتان می‌کند. اگر به سیاست علاقه دارید ماکیاولی، اگر به علم و رایانه علاقه دارید تورینگ، و اگر به پرسش‌های وجودی علاقه دارید کیرکگور شروع خوبی است.
در کتاب‌جم چاپ‌هایی از ناشرهایی مثل مرکز، ذکر و سینا موجود است.
پل استراترن نویسنده‌ای است که هنر ساده کردن بی‌آنکه سطحی شود را به خوبی می‌شناسد. کتاب‌های کوتاه او، از فیلسوفانی مثل کیرکگور و مارکس و ماکیاولی تا دانشمندانی مثل فیثاغورث و تورینگ و هاوکینگ، دروازه‌هایی هستند به جهان اندیشه که هر کتاب‌خوان کنجکاوی می‌تواند از آن‌ها عبور کند. اگر همیشه دلتان می‌خواست با فلسفه و تاریخ علم آشنا شوید اما نمی‌دانستید از کجا شروع کنید، این کتاب‌ها جواب شما هستند.
فهرست کامل کتاب‌های این نویسنده در همین صفحه آمده است. قیمت روز و موجودی هر عنوان را ببینید، چند کتاب برای شروع انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی را همین حالا سفارش دهید.
