فاشیسم

معرفی کتاب فاشیسم اثر ارنست نولته سه چهره از فاشیسم: رساله فاشیسم ، مهم ترین اثر ارنست نولته، از آثار بنیادین در زمینه مطالعه تطبیقی فاشیسم است و نقطه عطفی در تاریخ نگاری این پدیده به شمار می رود. کتاب فاشیسم اولین بار در سال 1963 و با عنوان اصلی فاشیسم در دوران آن منتشر شد. این رساله امروز به عنوان متنی کلاسیک در زمینه مطالعات فاشیسم شناخته می شود و به بحث های بسیاری دامن زده است. فاشیسم سیزدهمین مجلد از مجموعه «ایدئولوژی پژوهی» است که توسط نشر پارسه منتشر می شود و بولشویسم از موسی تا لنین و تاریخ نگار زوال از دیگر عناوین این مجموعه است. نولته بر نسخه فارسی کتاب پیشگفتاری نوشته و این به جذابیت کتاب افزوده است. درباره کتاب فاشیسم یکی از خصلت های مهم کتاب فاشیسم این است که دربردارنده نوعی تاریخ نگاری تطبیقی است و از این نظر جایگاهی ویژه در فاشیسم پژوهی دارد. دومین ویژگی رساله فاشیسم که همچنان منحصربه فرد مانده، چشم انداز  فلسفی آن است. اهمیت اصلی رساله فاشیسم نولته، همان طور که مترجم در پیشگفتار ترجمه فارسی اثر اشاره کرده، این است که نولته از منظری کاملا غیرمارکسیستی و از طریق روشی پدیدارشناختی-سنخ شناختی کوشیده است فاشیسم را به منزله پدیده ای عام و حتی مولفه اصلی یک دوران تعریف کند و از این رو است که کتاب در نسخه آلمانی اش با عنوان فاشیسم در دوران آن منتشر شده است. عزیمتگاه کتاب فاشیسم را می توان اینگونه بیان کرد: فاشیسم در دورانی که در اصل قرار بود دوران مارکسیسم باشد. همان طور که در توضیحات خود کتاب آمده، جدلی که بی تردید در این گفته نهفته است، قضاوتی ارزشی نیست بلکه تشخیصی تاریخی است و دربردارنده این مدعا است که نفس تاریخ نیز موضوعیت می یابد. از این رو، رساله فاشیسم نخست به این پرسش می پردازد که آیا فاشیسم مفهومی عام است یا صرفا نامی فردی و فقط برای جنبش فاشیستی ایتالیا است. پاسخ نولته به این پرسش این است که فاشیسم یک مفهوم است و نه نامی صرف. به همین دلیل عنوان فرعی کتاب این است: آکسیون فرانسز، فاشیسم ایتالیا، ناسیونال سوسیالیسم. فصل دوم کتاب درباره تنوع رژیم ها است و در چارچوب آن هم از آلمان و ایتالیا نام برده می شود، و هم از مجارستان، لهستان، پرتغال، اسپانیا و اتریش. فاشیسم به منزله مفهومی فراگیر فهمیده می شود و تفاسیر فاشیسم و روش های ممکن برای بررسی آن نیز به همین بحث تعلق می یابد. نولته در آغاز کتاب فاشیسم را به منزله سرشت یک دوران مطرح کرده و البته می گوید اینکه یک پدیده تاریخی را تنها در بافت دورانش می توان درک کرد از بدیهیات است اما این که این دوران چیست و هر پدیده چگونه در آن دوران جای می گیرد اغلب پرسشی بسیار مناقشه برانگیز است. کتاب فاشیسم در پنج بخش با این عناوین منتشر شده است: فاشیسم و دوران جنگ های جهانی، آکسیون فرانسز، فاشیسم ایتالیا، ناسیونال سوسیالیسم، فاشیسم به منزله پدیده ای فراسیاسی. رساله فاشیسم بیست سال پس از دوره ای نوشته شد که نولته شاگرد هایدگر بود و هجده سال پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال 1963 منتشر شد. نولته نسخه ای از کتاب را برای هایدگر فرستاد و او در نامه ای از تسلط نولته بر موضوع ابراز شگفتی کرده بود و این یکی از دلایل اهمیت این کتاب در فاشیسم پژوهی است. خلاصه کتاب فاشیسم در دهه های منتهی به پایان جنگ جهانی دوم واقعا نمی توان تعبیر دیگری را یافت که به اندازه تعبیر فاشیسم تکرار شده باشد، چنین پرشور سر آن جنگ و دعوا شده باشد و تعریف آن چنین پیامدهای کلانی داشته باشد. ممکن بود کسی کاپیتالیسم و کمونیسم، لیبرالیسم و محافظه کاری را دوست داشته باشد یا از آنها بیزار باشد، ممکن بود آینده ای پربار برایشان متصور باشد یا اخترشان را رو به افول ببیند، اما در هر صورت وقتی راجع به مفاهیم سخن می گفت کم وبیش می دانست قضیه چیست و دوستان و دشمنان را می شناخت. اما فاشیسم برای یکی جریانی ارتجاعی بود و برای دیگری جنبشی انقلابی؛ برای یکی مفهومی کلی برای اطلاق به همه مخالفان حزب خودی بود، و برای دیگری برشی ناچیز از موضعی دیرینه. درباره ارنست نولته نویسنده کتاب فاشیسم ارنست نولته، فیلسوف، نظریه پرداز و تاریخ نگار آلمانی، در سال 1923 در خانواده ای کاتولیک متولد شد. نولته که یکی از جنجالی ترین متفکران آلمانی در دوران پس از جنگ جهانی دوم بوده است، در دهه 1960 به عنوان یک پژوهشگر مهم فاشیسم شهرت یافت. او شاگرد مارتین هایدگر بود و ارتباط نزدیکی با او داشت. نولته آثار متعددی در زمینه های فلسفه سیاسی، اندیشه تاریخی و تاریخ نگاری تطبیقی منتشر شده است. کتاب اسلا م گرایی نولته با ترجمه مهدی تدینی در نشر کتاب پارسه منتشر شده و از دیگر آثار او می توان به جنبش های فاشیستی و قرن بیستم: ایدئولوژی های خشونت اشاره کرد. نولته در سال 2016 درگذشت. کتاب فاشیسم برای چه کسانی مناسب است؟ رساله فاشیسم به علاقه مندان به حوزه های فلسفه، تاریخ و سیاست پیشنهاد می شود.