فرهنگ نامه ی اندیشه ی اجتماعی مدرن

در آغاز کتاب می خوانیم : فهرست يادداشت مترجم          7 پيش‌گفتار ويراست دوم (2006)    10 پيش‌گفتار ويراست نخست (1993)            11 نويسندگان    12 درآمد         28 فهرست الفبايى مدخل‌ها            31 مدخل‌ها      57 پيوست زندگى‌نامه‌اى    1131 كتاب‌نامه     1151 دانـش اندر دلْ چراغِ روشن است وز همه بدْ بر تنِ تو جوشن است يادداشت مترجم اقبال خواننده‌ى ايرانى به فرهنگ‌نامه‌ها، دانش‌نامه‌ها و دايرة المعارف‌ها، از هر دست و رده، نشان نياز روزافزون و خواست مبرم جامعه‌ى دانش‌پژوهان ما به مرجع‌هاى عمومى و تخصصى‌اى است كه بيشترين آگاهى را با كم‌ترين عبارت‌ها و واژه‌ها براى خواننده‌ى علاقه‌مند فراهم مى‌آورند و مقدماتى در دسترس مى‌گذارند تا خواننده نخست در چشم‌اندازى همه‌گير به موضوع بنگرد و سپس در مرحله‌هاى بعدى در سير پژوهش خود به منبع‌ها و نوشتارگان گسترده‌تر و خاص‌تر رجوع كند. فرهنگ‌نامه‌ى انديشه‌ى اجتماعى مدرن نيز از اين حكم عام مستثنا نيست. فرهنگ‌نامه‌ى انديشه‌ى اجتماعى مدرن كه در ويراست نخست آن در 1993 با عنوان فرهنگ‌نامه‌ى انديشه‌ى اجتماعى سده‌ى بيستم بلك‌ول انتشار يافت، هدف خود را گزارش گسترده، معتبر، دسترس‌پذير و روزآمد علوم اجتماعى و انسانى در قالب و اندازه‌اى مى‌دانست كه گرچه مخاطبان فرهيخته را در مدّنظر داشت، ولى لزومآ تنها به متخصصان و ويژه‌كاران رشته‌هاى مورد بحث نظر نداشت. مخاطبان عام اين فرهنگ‌نامه، به حكم تنوع و گستره‌ى فراخ‌دامن آن، دانشجويان، علوم اجتماعى‌دانان، برنامه‌ريزان، مديران، روزنامه‌نگاران، نويسندگان آزاد و غيردانشگاهى و در واقع همه‌ى كسانى هستند كه در انديشه‌ى محققانه و دانشگاهى معاصر به سرنوشت فرد در جامعه، رابطه‌ى فرد با جامعه، و نسبت فرد با قدرت و نهادهاى حاكم علاقه‌مندند. در علوم انسانى و اجتماعى امروز كم و بيش موضوعى نيست كه به فرد و جامعه مربوط باشد و پيوندى با علوم اجتماعى نداشته باشد. ويراستاران اصلى اين فرهنگ‌نامه در مقدمه‌هاى كوتاه اما جامع خود درباره‌ى تغييرها و افزوده‌هايى كه در فاصله‌ى ويراست 1993 و 2006 انجام گرفته است توضيح داده‌اند و در اين‌جا نيازى به تكرار آن نمى‌بينم، اما تنها اين نكته را مى‌افزايم كه كافى است به چند مدخل افزوده‌ى چاپ 2006 بنگريم تا دريابيم كه جهان كنونى با چنان شور و شتابى در حال دگرگونى است كه بى‌گمان هر ويراست تازه نه تنها جرح و تعديل‌ها و دگرگونى‌هايى را در بيشتر مدخل‌ها لازم مى‌آورد بلكه چه بسا افزودن مدخل‌هاى تازه را ناگزير مى‌سازد. در ويراست تازه‌ى اين فرهنگ‌نامه (كه مبناى كار ما در اين ترجمه قرار گرفته) برخى مدخل‌ها از چند سطر تا چند بند تغيير و تبديل يافته‌اند مانند: جنسيّت، بنيادگرايى، اقتصاد آزاد، نسل‌كُشى، جهانى‌سازى، اسلام (با تغييرها و افزوده‌هاى مهم)، انترناسيوناليسم، خويشاوندى، انگ‌زنى، فنّاورى اطلاعات، بازار، راست جديد، سوسيال دموكراسى (كه در پايان مدخل با افزوده‌اى مفصل همراه است)، روان‌شناسى، حومه، مسئله‌ى اجتماعى، زبان، قانون، پوزيتيويسم حقوقى، ازدواج، مردسالارى، زبان شناسى اجتماعى، استالينيسم، شهرنشينى، استاندارد زندگى، ارتش، جنگ، بت‌واره‌گى كالايى، كمونيسم، جامعه‌شناسى تطبيقى، بهداشت، دموكراسى، دين، مكتب آنال، آوانگارد / پيشتاز. برخى مدخل‌ها تغييرهاى كلى كرده يا دستخوش جرح و تعديل‌هاى اساسى يا كلى شده‌اند؛ از آن جمله‌اند مدخل‌هاى: تعامل، منافع، آزمون هوش (كه نه تنها دچار تغيير بنيادى شده بلكه حتّى نويسندگان آن تغيير كرده‌اند)، نقش (كه نه تنها عنوان آن به «فرايندهاى نقش» تبديل يافته بلكه دستخوش تغيير كلى شده است)، پليس، تحرّك اجتماعى، برنامه‌ريزى اجتماعى، سياست اجتماعى، توتاليتاريسم، نظريه‌ى گزينش اجتماعى، فاشيسم، ساخت‌بخشى، آينده‌شناسى، جرم و كج‌روى، جهانى‌سازى، خانواده (مدخل اخير چنان تغيير كرده است كه براى نمونه هر دو صورت اين مقاله را ترجمه كرديم و صورت دوم را زير عنوان «ويراست دوم» آورديم تا شاخصى به‌دست دهد از جرح و تعديل‌هايى كه نويسنده‌اى واحد فقط در طىّ چند سال در پرتوِ پژوهش‌هاى تازه در مدخل مورد نظر خود داده است). در برخى موردها نيز (براى نمونه مدخل «رئاليسم») در ويراست دوم بند آخر حذف شده است اما ما آن را داخل كروشه حفظ كرده‌ايم. همچنين است مدخل‌هاى «سازمان صنعتى»، «اعتياد» و «ركود اقتصادى» كه در ويراست تازه به‌كلى حذف شده‌اند ولى ما آن‌ها را نگه داشته‌ايم. يك مدخل، «سياست و تروريسم»، در ويراست دوم به «تروريسم» تغيير عنوان داده است و ما هم همين عنوان اخير را آورده‌ايم. گذشته از اين موردها، شرح زندگى‌نامه‌اى پاره‌اى از جامعه‌شناسان، فيلسوفان، انسان‌شناسان و نظريه‌پردازان اجتماعى در ويراست جديد حذف شده است اما ما ترجيح داديم براى مزيد فايده