۲۳ ترجمه در کتاب‌جم
اکبر معصوم‌بیگی مترجم پرکار ایرانی در حوزه‌ی فلسفه، نظریه‌ی سیاسی و جامعهشناسی هنر است. او متن‌های دشواری مثل دفترهای زندان گرامشی و نوشته‌های هربرت مارکوزه را با دقت و نثری سنجیده به فارسی برگردانده و کارنامه‌اش برای هر خواننده‌ی جدی علوم انسانی کتابخانه‌ای منسجم از اندیشه‌ی انتقادی است.
اکبر معصوم‌بیگی از مترجم‌های پرکار و جدی ایران در حوزه‌ی فلسفه، جامعهشناسی، نظریه‌ی سیاسی و هنر است. نام او برای خواننده‌های فارسی‌زبان با ترجمه‌ی متن‌هایی گره خورده که فهمشان بدون مترجمی دقیق و صبور تقریبا ناممکن است؛ از دفترهای زندان آنتونیو گرامشی تا نوشته‌های هربرت مارکوزه. در این صفحه با کارنامه‌ی ترجمه‌ی او، نویسنده‌هایی که به فارسی برگردانده و ویژگی‌های ترجمه‌اش آشنا می‌شوید و می‌توانید نسخه چاپی کتاب‌هایش را با قیمت روز و موجودی به‌روز سفارش دهید.
در فضای نشر ایران، مترجم‌هایی هستند که بیشتر سراغ رمان و داستان می‌روند و مترجم‌هایی که کارشان را وقف متن‌های نظری کرده‌اند. معصوم‌بیگی در گروه دوم قرار می‌گیرد. کارنامه‌ی او مجموعه‌ای از کتاب‌هایی است که درباره‌ی جامعه، سیاست، تاریخ اندیشه و رابطه‌ی هنر با زندگی اجتماعی حرف می‌زنند. این کتاب‌ها معمولا خواننده‌ی پرشمار کتاب‌های عامه‌پسند را ندارند، اما برای دانشجوها، پژوهشگرها و هر کسی که می‌خواهد جهان امروز را عمیق‌تر بفهمد، منبعی جدی به شمار می‌روند.
آنچه او را از بسیاری از هم‌نسلانش متمایز می‌کند، پیوستگی موضوعی کارهایش است. اگر فهرست ترجمه‌هایش را کنار هم بگذارید، می‌بینید که بیشترشان حول یک پرسش اصلی می‌چرخند: جامعه‌ی مدرن چطور کار می‌کند، قدرت در آن چگونه شکل می‌گیرد و هنر و فرهنگ چه نقشی در رهایی یا اسارت انسان دارند. این تمرکز باعث شده که کتاب‌هایش برای خواننده، حکم یک کتابخانه‌ی کوچک اما منسجم در اندیشه‌ی انتقادی را داشته باشد.
این مترجم در طول سال‌ها کتاب‌های متنوعی را به فارسی برگردانده است. در کتاب‌جم بیش از چهل عنوان با نام او ثبت شده که بخش مهمی از آن‌ها همین حالا قابل سفارش است. برخی از عنوان‌های شاخص او که در کتاب‌جم پیدا می‌کنید:
همین فهرست کوتاه نشان می‌دهد که دامنه‌ی کار او از فلسفه‌ی سیاسی تا تاریخ هنر و جامعهشناسی گسترده است. ناشرهایی مثل آگه، نگاه و بان آثار او را منتشر کرده‌اند؛ ناشرهایی که در حوزه‌ی علوم انسانی شناخته‌شده هستند و انتخاب‌هایشان معمولا با دقت انجام می‌شود.
اگر به این حوزه‌ها علاقه دارید، فهرست‌های فلسفه، جامعهشناسی و سیاست و علوم سیاسی در کتاب‌جم هم می‌توانند به شما کمک کنند تا کتاب‌های هم‌خانواده را پیدا کنید.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های کارنامه‌ی او، ترجمه‌ی دفترهای زندان آنتونیو گرامشی است. گرامشی متفکر و فعال سیاسی ایتالیایی بود که سال‌های زیادی از عمرش را در زندان حکومت فاشیستی ایتالیا گذراند. او در همان شرایط سخت، یادداشت‌هایی نوشت که بعدها با نام دفترهای زندان شناخته شد و به یکی از متن‌های اثرگذار قرن بیستم در نظریه‌ی سیاسی و فرهنگی تبدیل شد.
مفهوم «هژمونی» که امروز در علوم انسانی بسیار به کار می‌رود، بیش از همه با نام گرامشی پیوند خورده است. منظور از هژمونی، تقریبا این است که قدرت فقط با زور حفظ نمی‌شود، بلکه با ساختن رضایت، فرهنگ و باورهای عمومی هم تثبیت می‌شود. همین ایده بعدها در مطالعات فرهنگی، جامعهشناسی و نقد ادبی کاربرد گسترده‌ای پیدا کرد.
ترجمه‌ی دفترهای زندان کار بسیار دشواری است. متن اصلی پراکنده و یادداشت‌گونه است، اشاره‌های تاریخی فراوانی به ایتالیای آن دوران دارد و گرامشی به خاطر سانسور زندان، گاهی از زبان رمزآلود استفاده می‌کرده است. مترجمی که این متن را به فارسی برمی‌گرداند، باید هم با تاریخ ایتالیا آشنا باشد و هم با سنت فکری که گرامشی در آن می‌نوشت. «دفترهای زندان: دفتر پنجم» یکی از عنوان‌هایی است که از این مجموعه در کتاب‌جم در دسترس است.
بخش دیگری از کار این مترجم به هربرت مارکوزه اختصاص دارد؛ فیلسوف آلمانی‌تبار که از چهره‌های شناخته‌شده‌ی مکتب فرانکفورت بود و بعدها در آمریکا زندگی و تدریس کرد. مارکوزه درباره‌ی جامعه‌ی صنعتی پیشرفته، تکنولوژی، سرکوب و امکان رهایی نوشت و در دهه‌ی شصت میلادی، اندیشه‌اش در میان دانشجوها و جنبش‌های اجتماعی غرب بسیار خوانده می‌شد.
کتاب‌هایی مثل «تکنولوژی، جنگ و فاشیسم» و «هنر و رهایی» بخش‌هایی از نوشته‌ها و مقاله‌های کمتر شناخته‌شده‌ی مارکوزه را در بر می‌گیرند که در قالب مجموعه‌ای از مقاله‌هایش منتشر شده‌اند. در این متن‌ها می‌شود دید که مارکوزه چطور به رابطه‌ی تکنولوژی و قدرت فکر می‌کرد و چرا هنر را یکی از امکان‌های مهم برای تصور جهانی دیگر می‌دانست.
برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، این ترجمه‌ها فرصتی است تا با مارکوزه فراتر از یکی دو کتاب معروفش آشنا شود. اگر به نقد تکنولوژی، فلسفه‌ی هنر یا تاریخ اندیشه‌ی انتقادی علاقه دارید، این کتاب‌ها خواندنی هستند. فهرست فلسفه غرب در کتاب‌جم هم جای خوبی برای ادامه‌ی این مسیر است.
«ذهن ارتجاعی» نوشته‌ی کوری رابین، نظریه‌پرداز سیاسی آمریکایی است. این کتاب تلاش می‌کند ریشه‌های اندیشه‌ی محافظه‌کار را در تاریخ مدرن بررسی کند و نشان دهد که این اندیشه در طول زمان چطور به تحولات اجتماعی واکنش نشان داده است. کتاب در زبان اصلی بحث‌های زیادی برانگیخت و هم موافقان و هم مخالفان جدی داشت.
انتخاب این کتاب برای ترجمه نشان می‌دهد که توجه مترجم فقط به کلاسیک‌های قرن بیستم محدود نیست و به بحث‌های معاصر نظریه‌ی سیاسی هم توجه دارد. برای خواننده‌ای که می‌خواهد با یکی از دیدگاه‌های انتقادی رایج درباره‌ی محافظه‌کاری آشنا شود، این کتاب نقطه‌ی شروع مناسبی است؛ البته مثل هر کتاب نظری دیگر، بهتر است آن را در کنار دیدگاه‌های دیگر خواند تا تصویری متوازن به دست آید.
علاقه‌ی این مترجم به هنر، در بخش قابل توجهی از کارنامه‌اش دیده می‌شود. کتاب‌هایی مثل «سه پژوهش در جامعهشناسی هنر» و «غارنگاره‌های پیشاتاریخ» نشان می‌دهند که او هنر را نه فقط به‌عنوان پدیده‌ای زیبایی‌شناختی، بلکه به‌عنوان بخشی از زندگی اجتماعی و تاریخی انسان می‌بیند.
جامعهشناسی هنر رشته‌ای است که می‌پرسد چرا هنر در هر دوره شکل خاصی پیدا می‌کند، چه کسانی آن را می‌سازند و چه کسانی مصرف می‌کنند، و چه رابطه‌ای میان آثار هنری و ساختارهای اقتصادی و سیاسی جامعه وجود دارد. این پرسش‌ها برای هنرمندان، دانشجویان هنر و منتقدان اهمیت زیادی دارد و کتاب‌هایی که در این زمینه به فارسی ترجمه شده‌اند، هنوز چندان زیاد نیستند.
«غارنگاره‌های پیشاتاریخ» هم به یکی از جذاب‌ترین موضوع‌های تاریخ هنر می‌پردازد: نقاشی‌هایی که انسان‌های هزاران سال پیش بر دیواره‌ی غارها کشیده‌اند. این تصویرها قدیمی‌ترین نشانه‌های بیان هنری انسان به شمار می‌روند و پرسش‌های بسیاری درباره‌ی معنا و کارکردشان مطرح است. خواندن چنین کتابی، دید تازه‌ای درباره‌ی ریشه‌های هنر به خواننده می‌دهد.
یکی از کارهای مرجع در کارنامه‌ی این مترجم، «فرهنگ‌نامه‌ی اندیشه‌ی اجتماعی مدرن» است. این‌گونه کتاب‌ها برای خواندن از اول تا آخر نوشته نشده‌اند؛ بیشتر به کار کسی می‌آیند که در حین مطالعه با مفهومی مثل ایدئولوژی، طبقه، مدرنیته، جامعه‌ی مدنی یا ساختارگرایی روبه‌رو می‌شود و می‌خواهد توضیحی دقیق و فشرده درباره‌ی آن بخواند.
ترجمه‌ی فرهنگنامه از سخت‌ترین کارهای ترجمه است، چون مترجم باید برای ده‌ها و گاهی صدها اصطلاح تخصصی معادل دقیق و یکدست پیدا کند. یک معادل اشتباه یا ناهماهنگ در چنین کتابی، می‌تواند باعث سردرگمی خواننده شود. به همین دلیل، چنین کتابی معمولا حاصل سال‌ها کار مداوم و دقیق است و برای کتابخانه‌ی هر دانشجوی علوم انسانی ارزش زیادی دارد.
خواننده‌هایی که چند کتاب از این مترجم خوانده‌اند، معمولا به چند ویژگی مشترک در کار او اشاره می‌کنند:
البته خواندن این کتاب‌ها همچنان نیازمند حوصله است. مشکل از ترجمه نیست؛ متن‌های اصلی ذاتا سنگین هستند و برای خواندن آن‌ها باید وقت گذاشت. اما ترجمه‌ی دقیق باعث می‌شود این وقت گذاشتن هدر نرود.
بیشتر کتاب‌هایی که این مترجم به فارسی برگردانده، از متن‌های انگلیسی ترجمه شده‌اند؛ چه کتاب‌هایی که اصلشان به انگلیسی نوشته شده و چه آثاری که از زبان‌های دیگر به انگلیسی ترجمه و در جهان انگلیسی‌زبان شناخته شده‌اند. این شیوه در ترجمه‌ی متن‌های فکری در ایران رایج است، چون بسیاری از ویرایش‌های معتبر و پژوهشی این آثار به زبان انگلیسی منتشر شده‌اند.
از نظر موضوعی، حوزه‌های کاری او را می‌شود در چند دسته خلاصه کرد:
این تنوع در عین انسجام، باعث شده که نام او برای ناشرهای علوم انسانی نامی آشنا و قابل اعتماد باشد.
اگر تا حالا کتابی از این مترجم نخوانده‌اید، انتخاب نقطه‌ی شروع مهم است، چون برخی از این کتاب‌ها برای خواننده‌ی تازه‌کار سنگین هستند. چند پیشنهاد:
یک توصیه‌ی کلی هم داریم: این کتاب‌ها را آهسته بخوانید، یادداشت بردارید و اگر امکانش هست، با یک دوست یا در یک گروه مطالعه درباره‌شان حرف بزنید. متن‌های نظری در گفت‌وگو بهتر فهمیده می‌شوند.
ممکن است برای برخی این سؤال پیش بیاید که خواندن متن‌هایی که بخشی از آن‌ها ده‌ها سال پیش نوشته شده، چه فایده‌ای برای امروز دارد. پاسخ این است که بسیاری از پرسش‌هایی که این نویسنده‌ها مطرح کرده‌اند، هنوز زنده‌اند. رابطه‌ی تکنولوژی با آزادی انسان، نقش فرهنگ و رسانه در شکل دادن به باورهای عمومی، جایگاه هنر در جامعه‌ی مصرفی و ریشه‌های جریان‌های سیاسی گوناگون، همه موضوع‌هایی هستند که در زندگی روزمره‌ی ما هم حضور دارند.
وقتی گرامشی درباره‌ی اینکه چطور باورهای عمومی ساخته می‌شوند فکر می‌کند، یا وقتی مارکوزه درباره‌ی تکنولوژی و کنترل اجتماعی می‌نویسد، خواننده‌ی امروز ناخودآگاه به شبکه‌های اجتماعی، تبلیغات و زندگی دیجیتال فکر می‌کند. همین پیوند میان گذشته و حال است که این کتاب‌ها را خواندنی نگه می‌دارد. ترجمه‌ی دقیق این متن‌ها به فارسی، امکان این گفت‌وگو را برای خواننده‌ی ایرانی فراهم کرده است.
همچنین باید یادآوری کرد که خواندن این آثار به معنای پذیرفتن بی‌چون‌وچرای دیدگاه‌هایشان نیست. ارزش اصلی این کتاب‌ها در این است که شما را به فکر کردن وادار می‌کنند. می‌توانید با آن‌ها موافق یا مخالف باشید، اما بعد از خواندنشان، جهان را کمی متفاوت‌تر می‌بینید.
ترجمه‌های این مترجم را چند ناشر شناخته‌شده‌ی علوم انسانی منتشر کرده‌اند که در کتاب‌جم بیشتر با نام آگه، نگاه و بان دیده می‌شوند. هر کدام از این ناشرها سابقه‌ی طولانی در انتشار کتاب‌های فکری دارند و کیفیت ویرایش و چاپشان برای خواننده‌های جدی آشناست.
اگر یک کتاب را در چند چاپ مختلف دیدید، پیشنهاد می‌کنیم پیش از سفارش به نوبت چاپ و ناشر توجه کنید. گاهی چاپ‌های تازه‌تر با ویرایش و اصلاح منتشر می‌شوند. در کتاب‌جم مشخصات هر نسخه در صفحه‌ی همان کتاب آمده و می‌توانید با دقت انتخاب کنید.
یک نکته‌ی دیگر هم ارزش گفتن دارد: از کارنامه‌ی این مترجم، شمار قابل توجهی عنوان در کتاب‌جم ثبت شده، اما همه‌ی آن‌ها همیشه موجود نیستند. برخی کتاب‌های علوم انسانی تیراژ محدودی دارند و ممکن است مدتی نایاب شوند. موجودی در کتاب‌جم به‌روز است و اگر عنوانی را موجود دیدید، می‌توانید با اطمینان سفارش دهید.
در میان عنوان‌هایی که با ترجمه‌ی او در کتاب‌جم ثبت شده، «فرزندان انقلاب» هم دیده می‌شود. عنوان این کتاب خودش نشان می‌دهد که با موضوعی تاریخی و اجتماعی سروکار داریم؛ با نسلی که در دل یک دگرگونی بزرگ سیاسی بزرگ شده و سرنوشتش با آن گره خورده است. کتاب‌هایی از این دست، تاریخ را از بالا و از زاویه‌ی دولت‌ها روایت نمی‌کنند، بلکه سعی می‌کنند تجربه‌ی آدم‌ها را در دل رویدادهای بزرگ ببینند.
توجه به تاریخ اجتماعی، در کنار نظریه‌ی سیاسی و جامعهشناسی هنر، یکی دیگر از رشته‌های پیوند دهنده‌ی کارنامه‌ی این مترجم است. او به نظر می‌رسد بیش از همه به این پرسش علاقه دارد که ایده‌ها چگونه در زندگی واقعی آدم‌ها اثر می‌گذارند و آدم‌ها چگونه با ایده‌ها و ساختارهای زمانه‌شان کنار می‌آیند یا در برابرشان می‌ایستند. خواننده‌ای که چند کتاب از این فهرست را کنار هم بخواند، به‌تدریج این پیوند را حس می‌کند.
پیشنهاد ما این است که اگر به تاریخ قرن بیستم علاقه دارید، این کتاب را در کنار یکی از متن‌های نظری فهرست بخوانید. نظریه بدون تاریخ گاهی خشک و انتزاعی به نظر می‌رسد و تاریخ بدون نظریه گاهی فقط مجموعه‌ای از رویدادهاست. خواندن هم‌زمان این دو، به هر دو جان می‌دهد و تصویر کامل‌تری از دوران مدرن به شما می‌دهد.
در تاریخ فرهنگی ایران معاصر، مترجم‌ها نقشی بسیار بزرگ‌تر از یک واسطه‌ی ساده داشته‌اند. بسیاری از مفهوم‌هایی که امروز در گفت‌وگوهای روزمره، روزنامه‌ها و دانشگاه‌ها به کار می‌بریم، روزی برای اولین بار به دست مترجمی به فارسی آمده‌اند. مترجم باید تصمیم بگیرد که برای یک مفهوم تازه از واژه‌ای قدیمی استفاده کند، واژه‌ای نو بسازد یا همان واژه‌ی خارجی را نگه دارد. هر کدام از این تصمیم‌ها روی فهم نسل‌های بعدی اثر می‌گذارد.
مترجم‌هایی که در حوزه‌ی نظریه کار می‌کنند، در واقع بخشی از زبان فکری جامعه را می‌سازند. وقتی دانشجویی امروز درباره‌ی هژمونی، صنعت فرهنگ یا جامعه‌ی مدنی می‌خواند، بخشی از فهمش را مدیون مترجم‌هایی است که پیش از او این راه را هموار کرده‌اند. از این زاویه، کارنامه‌ی معصوم‌بیگی را می‌شود بخشی از تلاشی جمعی دانست که هدفش غنی‌تر کردن زبان فارسی برای اندیشیدن به جهان مدرن بوده است.
همین‌جا باید از صبر و پشتکاری یاد کرد که این نوع ترجمه می‌طلبد. ترجمه‌ی یک رمان شاید چند ماه طول بکشد، اما ترجمه‌ی یک متن نظری سنگین یا یک فرهنگنامه، گاهی سال‌ها کار می‌برد. بازگشت‌های مکرر به متن، مقایسه‌ی معادل‌ها، مشورت با منابع دیگر و ویرایش‌های پی‌درپی، بخشی از کاری است که خواننده در نسخه‌ی نهایی کتاب نمی‌بیند، اما نتیجه‌اش را در خوانایی و دقت متن حس می‌کند.
کتاب‌های ترجمه‌ی این مترجم مخاطب‌های متنوعی دارند. اگر دانشجوی رشته‌هایی مثل جامعهشناسی، علوم سیاسی، فلسفه، پژوهش هنر یا مطالعات فرهنگی هستید، احتمالا دیر یا زود به یکی از این کتاب‌ها نیاز پیدا می‌کنید. اگر هنرمند هستید و می‌خواهید بدانید کار شما در چه نسبتی با جامعه قرار دارد، کتاب‌های جامعهشناسی هنر برایتان روشنگر خواهد بود.
اما این کتاب‌ها فقط برای متخصص‌ها نیست. هر خواننده‌ی کنجکاوی که از خبرها و تحلیل‌های سطحی خسته شده و می‌خواهد ریشه‌ی بحث‌های سیاسی و فرهنگی را بفهمد، می‌تواند از آن‌ها بهره ببرد. کافی است با حوصله شروع کند، از کتاب‌های ساده‌تر فهرست جلو برود و از دشواری اولیه نترسد. خیلی از خواننده‌ها تعریف می‌کنند که بعد از چند فصل، زبان این متن‌ها برایشان آشنا شده و خواندن روان‌تر پیش رفته است.
کتاب‌های این فهرست برای هدیه دادن به دوستی که اهل فکر و مطالعه است هم انتخاب‌های خوبی هستند؛ به‌خصوص عنوان‌هایی مثل «هنر و رهایی» که هم موضوع جذابی دارد و هم حجمش برای شروع مناسب است.
خواندن کتاب‌های فلسفه و جامعهشناسی، حتی با بهترین ترجمه، با خواندن رمان فرق دارد. چند پیشنهاد عملی که می‌تواند تجربه‌ی شما را بهتر کند:
در کتاب‌جم می‌توانید نسخه چاپی ترجمه‌های این مترجم را به‌صورت آنلاین سفارش دهید. قیمت‌ها قیمت روز ناشر است و موجودی هر کتاب مرتب به‌روز می‌شود. در صفحه‌ی هر کتاب، مشخصاتی مثل ناشر، نوبت چاپ و تعداد صفحه آمده تا بتوانید با شناخت کامل انتخاب کنید.
اگر کتابخانه‌ای در حوزه‌ی علوم انسانی می‌سازید، ترکیب چند عنوان از این مترجم می‌تواند ستون خوبی برای آن باشد: یک متن کلاسیک مثل دفترهای زندان، یک کتاب درباره‌ی هنر، یک کتاب درباره‌ی سیاست معاصر و یک فرهنگ‌نامه‌ی مرجع. برای پیدا کردن کتاب‌های مرتبط از مترجم‌ها و نویسنده‌های دیگر، فهرست جامعهشناسی را هم ببینید.
بیشتر ترجمه‌های او در حوزه‌ی فلسفه، نظریه‌ی سیاسی، جامعهشناسی و جامعهشناسی هنر است.
از جمله‌ی نویسنده‌هایی که آثارشان با ترجمه‌ی او منتشر شده، آنتونیو گرامشی، هربرت مارکوزه و کوری رابین هستند.
بعضی از آن‌ها سنگین هستند، اما کتاب‌هایی مثل «هنر و رهایی» یا «ذهن ارتجاعی» شروع مناسب‌تری برای خواننده‌ی غیرمتخصص‌اند.
در کتاب‌جم ترجمه‌های او بیشتر از نشر آگه، نگاه و بان دیده می‌شود.
دفترهای زندان مجموعه‌ای چندبخشی است و در فارسی به‌صورت دفترهای جداگانه منتشر شده است. «دفتر پنجم» یکی از عنوان‌هایی است که در کتاب‌جم ثبت شده است.
در صفحه‌ی هر کتاب در کتاب‌جم، وضعیت موجودی به‌روز نمایش داده می‌شود.
اکبر معصوم‌بیگی با سال‌ها کار پیوسته، بخش مهمی از ادبیات اندیشه‌ی انتقادی، نظریه‌ی سیاسی و جامعهشناسی هنر را به زبان فارسی آورده است. کتاب‌هایی که او ترجمه کرده، برای کسانی که می‌خواهند جامعه، قدرت و هنر را عمیق‌تر بفهمند، منبعی ارزشمند است.
همین حالا فهرست ترجمه‌های او را در کتاب‌جم ببینید، کتابی متناسب با علاقه‌تان انتخاب کنید و نسخه چاپی آن را با قیمت روز و موجودی به‌روز آنلاین سفارش دهید. شاید همین کتاب، شروع یک مسیر تازه‌ی فکری برای شما باشد.
