مارتی نوبل، آلبرتا هاچینسون
ترجمه‌ی راحله گرجی
رشد
عصر جمعه است، باران می‌بارد و بچه‌ها از تلویزیون خسته شده‌اند. یک کتاب رنگ‌آمیزی، یک جعبه مداد رنگی و کمی چسب و مقوا می‌تواند یک ساعت آرام و پرسروصدای خوب به خانه‌تان هدیه بدهد. دسته‌ی رنگ‌آمیزی و کاردستی کتاب‌جم برای همین ساعت‌هاست: کتاب‌هایی که دست کودک را به کار می‌اندازند و تخیل او را بیدار می‌کنند، و برای بزرگ‌ترها هم لحظه‌هایی آرام کنار مداد رنگی فراهم می‌کنند.
اگر پدر یا مادر، مربی مهدکودک یا معلم هستید و نمی‌دانید کدام کتاب رنگ‌آمیزی یا کاردستی به سن و سلیقه‌ی بچه‌ها می‌خورد، این صفحه را برای شما نوشته‌ایم. در ادامه از سن مناسب، انواع کتاب، نکته‌های ایمنی، ایده‌های بازی و اشتباه‌های رایج خرید می‌خوانید.
وقتی کودک رنگ می‌کند یا چیزی می‌سازد، در ظاهر فقط بازی می‌کند، اما در همان لحظه چند کار مهم انجام می‌دهد. مداد را در دست می‌گیرد و عضله‌های ظریف انگشت‌هایش قوی می‌شوند؛ همان عضله‌هایی که بعدا برای نوشتن لازم دارد. یاد می‌گیرد داخل خط بماند، رنگ‌ها را انتخاب کند و تصمیم بگیرد کدام قسمت چه رنگی باشد. و مهم‌تر از همه، می‌بیند چیزی که ساخته یا کشیده، حاصل کار خودش است.
کاردستی یک قدم جلوتر می‌رود. بچه باید ببرد، بچسباند، تا کند و سه‌بعدی فکر کند. هر مرحله ترتیب دارد و او یاد می‌گیرد اول این و بعد آن. صبر می‌کند تا چسب خشک شود. و در پایان چیزی در دستش می‌ماند که می‌تواند به دوست‌ها و خانواده نشان بدهد. این حس افتخار، از هر تشویق کلامی ماندگارتر است.
ما ادعای علمی خاصی نمی‌کنیم و فقط چیزی را می‌گوییم که هر پدر و مادر و معلمی دیده است: بچه‌ای که با دست کار می‌کند، آرام‌تر و راضی‌تر است. اگر می‌خواهید کتاب‌های دیگر این دنیا را هم ببینید، به دسته‌ی کودک و نوجوان سر بزنید.
مهم‌ترین سؤال خریدار همین است: این کتاب برای بچه‌ی من مناسب است؟ چند قاعده‌ی کلی کمک می‌کند، هرچند هر بچه‌ای سرعت رشد خودش را دارد.
کودک کوچک هنوز کنترل کاملی روی مداد ندارد. برای او طرح‌های بزرگ با خط‌های ضخیم و فضای زیاد مناسب است. کتاب‌هایی که تصویرهای ساده دارند و از او انتظار ندارند دقیق رنگ کند، ناامیدش نمی‌کنند. در کاردستی هم فعالیت‌های ساده مثل چسباندن، پاره‌کردن کاغذ و کار با مقوای نرم بهتر از کار با قیچی است. عنوان‌هایی مثل «مجموعه‌ی فعالیت‌های آموزشی: کاردستی برای کودکان ۵ تا ۵٫۵ سال» نشان می‌دهند که بعضی کتاب‌ها حتی سن مشخصی را در نظر می‌گیرند.
بچه‌ی دبستانی دقیق‌تر است و طرح‌های ریزتر را می‌تواند رنگ کند. کتاب‌هایی که داستان و رنگ‌آمیزی را با هم دارند، مثل «قصه بخوان و رنگ کن ۱ (برای دبستانی‌ها)»، برای این سن جذاب‌اند: می‌خواند، رنگ می‌کند و داستان را زنده می‌بیند. کاردستی‌های پیچیده‌تر با بریدن و تا زدن هم برایش لذت‌بخش است. عنوان‌هایی مانند «دست‌به‌کار: ببر، بچین، بچسبان» از همین دسته‌اند.
رنگ‌آمیزی فقط مال بچه‌ها نیست. کتاب‌هایی مثل «غلبه بر استرس با رنگ‌آمیزی: ماندالا» که در همین دسته دیده می‌شود، برای بزرگ‌ترها هم نوشته شده‌اند. بعضی افراد رنگ‌کردن طرح‌های منظم و تکراری را آرامش‌بخش می‌دانند. البته کتاب رنگ‌آمیزی جای درمان نیست و اگر استرس یا اضطراب شدیدی دارید، حتما با متخصص صحبت کنید. اما به‌عنوان یک سرگرمی آرام، برای خیلی‌ها دلچسب است.
همه‌ی کتاب‌های رنگ‌آمیزی یکی نیستند. چند نوع اصلی را می‌شناسیم.
برای انتخاب، ببینید بچه‌ی شما بیشتر با کدام نوع ارتباط می‌گیرد. اگر مطمئن نیستید، چند نمونه بگیرید و ببینید کدام را دوست دارد.
کاردستی هم چند شکل دارد و آگاهی از آن‌ها انتخاب را ساده می‌کند.
در این کتاب‌ها معمولا صفحه‌هایی برای بریدن و چسباندن وجود دارد. نتیجه یک ساخته‌ی آماده است، مثل وسیله‌ی نقلیه، حیوان یا خانه. برای بچه‌هایی که دوست دارند سریع به نتیجه برسند مناسب است. عنوانی مثل «دست‌به‌کار ۶: ببر، بچین، بچسبان (وسایل نقلیه)» به همین سبک اشاره دارد.
این کتاب‌ها به کودک یاد می‌دهند با مقوا و مواد در دسترس چیز بسازد. کتاب «با مقوا صورتک‌های نمایشی بسازیم» از همین نوع است: کودک صورتک می‌سازد و بعد با آن نمایش بازی می‌کند. این‌جا کاردستی به بازی و قصه‌گویی هم پیوند می‌خورد.
مجموعه‌هایی مانند «کاردستی‌های خلاق ۲ (کتاب کار کومن)» یا «کودکان خلاق کودکان باهوش (کار دستی ۱)» به شکل کتاب کار طراحی شده‌اند: هر صفحه یک فعالیت دارد و کودک به ترتیب پیش می‌رود. برای والدینی که می‌خواهند بچه هر روز کمی کار منظم داشته باشد مناسب است.
کاردستی لذت‌بخش است اما یک چیز را فراموش نکنید: قیچی و چسب و مواد دیگر ممکن است خطر داشته باشند. چند اصل ساده:
و مهم‌تر از همه: نتیجه‌ی کار بچه را نقد نکنید. اگر گربه‌اش شبیه گربه نشد، اشکالی ندارد. مهم فرایند است، نه محصول.
ابزار رنگ‌آمیزی هم مهم است و انتخاب درست آن تجربه را عوض می‌کند. مداد رنگی برای شروع بهترین است: کنترل ساده، لکه نمی‌گذارد و برای همه‌ی سنین مناسب است. ماژیک رنگ‌های شاداب‌تر می‌دهد، اما اگر صفحه نازک باشد ممکن است به پشت صفحه نفوذ کند. مداد شمعی برای کوچک‌ترها خوب است چون گرفتنش راحت است و فشار می‌پذیرد.
آبرنگ و گواش تجربه‌ی متفاوتی دارند و برای کتاب‌هایی که کاغذ ضخیم دارند مناسب‌ترند. پیش از استفاده از این‌ها روی صفحه‌ی کتاب، مطمئن شوید کاغذ تحمل رنگ خیس را دارد؛ در مشخصات کتاب نوع کاغذ نوشته شده است. اگر کاغذ نازک است، بهتر است همان مداد یا ماژیک را انتخاب کنید.
ابزارها را همراه کتاب فراموش نکنید. یک جعبه‌ی مداد رنگی خوب، یک تراش و یک پاک‌کن، کتاب رنگ‌آمیزی را کامل می‌کند.
در سال‌های اخیر کتاب‌های رنگ‌آمیزی بزرگسال هم رایج شده است. طرح‌های منظم مثل ماندالا، الگوهای گیاهی و طرح‌های هندسی برای کسانی که می‌خواهند بعد از یک روز شلوغ چیزی آرام و دستی داشته باشند، جذاب‌اند. در همین دسته عنوانی مثل «دنیای هنر خلاقیت ۱۱ (غلبه بر استرس با رنگ‌آمیزی: ماندالا)» دیده می‌شود.
رنگ‌کردن یک طرح دقیق، شما را وادار می‌کند بر یک کار متمرکز شوید و ذهن‌تان از نگرانی‌ها فاصله بگیرد. برای بعضی افراد این کار مثل مدیتیشن ساده است. البته کتاب رنگ‌آمیزی درمان نیست و ادعای درمانی نمی‌کنیم؛ فقط سرگرمی آرام و خلاقانه‌ای است که برای خیلی‌ها دلچسب است. اگر اضطراب یا افسردگی شدید دارید، حتما به متخصص مراجعه کنید.
برای حس‌وحال آرام‌تر، پیشنهاد می‌کنیم موسیقی ملایم بگذارید، چای بنوشید و بدون عجله رنگ کنید. لازم نیست هیچ صفحه‌ای را تمام کنید و لازم نیست کامل باشد.
رنگ‌آمیزی و کاردستی فقط برای بچه نیست و می‌شود آن را به یک فعالیت خانوادگی تبدیل کرد. چند پیشنهاد:
در کتاب‌های رنگ‌آمیزی و کاردستی، این ایده‌ها به‌طور طبیعی هست. دسته‌ی سرگرمی و بازی هم اگر دنبال فعالیت‌های بیشتر می‌گردید، خوب است.
معلم مهدکودک یا کلاس اول می‌داند که یک فعالیت دستی خوب، کلاس را آرام می‌کند و تمرکز ایجاد می‌کند. کتاب‌های کاردستی که هر صفحه‌شان یک فعالیت مستقل است، به معلم اجازه می‌دهند هر روز یک فعالیت کوتاه داشته باشد. کتاب‌هایی که از پیش آماده‌اند، وقت آماده‌سازی را کم می‌کنند.
هنگام انتخاب برای کلاس، به تعداد بچه‌ها و امکانات فکر کنید. کتابی که مواد پیچیده می‌خواهد ممکن است برای کلاس شلوغ عملی نباشد. کتاب‌هایی که فقط مقوا و چسب و قیچی می‌خواهند مناسب‌ترند. همچنین به موضوع‌های آموزشی نگاه کنید: کتاب رنگ‌آمیزی که مفهومی مثل رنگ‌ها یا حیوان‌ها را یاد می‌دهد، با برنامه‌ی درسی هم هماهنگ است.
کتاب‌هایی از بخش‌های آموزشی مثل آموزشی و مهارت‌های زندگی هم می‌توانند مکمل باشند.
بچه‌ها وقتی قصه‌ای را می‌شنوند و بعد آن را رنگ می‌کنند، دوباره در آن قصه زندگی می‌کنند. کتاب‌های تصویری و قصه‌ها می‌توانند بهانه‌ی خوبی برای رنگ‌آمیزی باشند. اگر کتاب قصه‌ای را دوست دارد، از او بخواهید شخصیت‌های آن را بکشد یا با کاردستی بسازد. این کار درک او را از قصه عمیق‌تر می‌کند.
شعر کودک هم چنین قابلیتی دارد: شعر را با هم بخوانید و بعد تصویرش را بکشید. برای این کار می‌توانید به دسته‌های کتاب‌های تصویری و شعر کودک هم سر بزنید. در این ترکیب، بچه هم می‌خواند و هم می‌سازد و هم می‌بیند.
گاهی کودکی که تا دیروز با ذوق رنگ می‌کرد، ناگهان می‌گوید «بدشد» و صفحه را پاره می‌کند. این اتفاق در سنین دبستان زیاد می‌افتد، چون بچه شروع می‌کند کارش را با دیگران و با تصویر واقعی مقایسه کند. برخورد شما در این لحظه خیلی مهم است.
به جای اینکه بگویید «خیلی هم قشنگ شده»، که او باور نمی‌کند، چیز مشخصی را تحسین کنید: «رنگ آسمان را دوست دارم» یا «جالب است که این را قرمز کردی». به او یادآوری کنید که رنگ‌آمیزی مسابقه نیست و درست و غلط ندارد. اگر دوست داشت، کنارش بنشینید و خودتان هم یک صفحه رنگ کنید و اشتباه‌هایتان را جلوی او بپذیرید. بچه‌ها از دیدن اینکه بزرگ‌ترها هم اشتباه می‌کنند و نگران نمی‌شوند، خیلی چیز یاد می‌گیرند.
یک ترفند ساده هم هست: صفحه‌ی مشترک. هر دو نفر روی یک صفحه رنگ کنید و هر کس بخشی را انتخاب کند. فشار قضاوت کم می‌شود و بازی برمی‌گردد.
اگر می‌خواهید رنگ‌آمیزی و کاردستی را به عادتی سالم در خانه تبدیل کنید، لازم نیست برنامه‌ی پیچیده داشته باشید. یک الگوی ساده کافی است.
این برنامه انعطاف‌پذیر است. اگر روزی حال بچه خوب نبود یا خودش چیز دیگری می‌خواست، به او فشار نیاورید. هدف رنگ‌آمیزی و کاردستی ایجاد عادت خوشایند است، نه انجام وظیفه. اگر بچه احساس کند کاری اجباری است، دوستش نخواهد داشت.
لازم نیست برای کاردستی همیشه چیز تازه بخرید. جعبه‌ی خالی، رول دستمال کاغذی، روزنامه، دکمه‌ی اضافه، پارچه‌ی کهنه و درپوش بطری، همه می‌توانند مواد اولیه‌ی یک اثر هنری کوچک باشند. بچه‌ای که می‌بیند از یک چیز دور ریختنی چیز تازه‌ای می‌شود ساخت، نگاه متفاوتی به اشیا پیدا می‌کند.
کتاب‌های کاردستی معمولا ایده‌های اولیه می‌دهند و بعد شما می‌توانید با مواد خودتان ادامه بدهید. کتابی که مواد ساده و در دسترس می‌خواهد، از کتابی که وسایل خاص می‌خواهد کاربردی‌تر است. قبل از خرید در صفحه‌ی کتاب ببینید چه موادی لازم است.
یک نکته‌ی ایمنی: مواد دورریختنی را پیش از دادن به بچه بشویید و لبه‌های تیز را بگیرید. قوطی‌های فلزی و شیشه را به بچه‌ی کوچک ندهید.
یک کتاب رنگ‌آمیزی کوچک و یک جعبه مداد رنگی، بهترین همراه سفر است. در ماشین، در رستوران، در انتظار پزشک و در روزهای بارانی، بچه را سرگرم می‌کند بدون اینکه صفحه‌ی گوشی یا تبلت لازم باشد. برای سفر، کتابی با جلد محکم و صفحه‌هایی که پشت‌شان خالی است انتخاب کنید تا رنگ نفوذ نکند.
کاردستی‌های سبک هم برای سفر خوب‌اند. کاردستی با کاغذ تاشده، اوریگامی ساده یا مقوای نرم که به قیچی زیاد نیاز ندارد. قیچی را در سفر با احتیاط ببرید و همراه بزرگ‌ترها استفاده کنید.
در تعطیلات طولانی، یک پروژه‌ی چندروزه هم ایده‌ی خوبی است: هر روز بخشی از یک کاردستی بزرگ. بچه‌ها از دیدن رشد تدریجی یک اثر لذت می‌برند و به تدریج صبر و پشتکار را یاد می‌گیرند.
وقتی رنگ‌آمیزی و کاردستی به عادت خانه تبدیل شد، پوشه‌ای از نقاشی‌ها و کاردستی‌ها درست می‌شود. اگر نگهداری‌شان را برنامه‌ریزی نکنید، به سرعت خانه را پر می‌کنند. چند ایده:
بعد از چند سال، این پوشه یکی از باارزش‌ترین چیزهای خانه است. و بچه هم می‌بیند که کارش ارزش دارد و به حساب می‌آید. این پیام نامرئی از هر تشویقی ماندگارتر است.
رنگ‌آمیزی و کاردستی ذاتا کاری دستی و لمسی است. بوی کاغذ، ردی که مداد می‌گذارد و صدای بریدن قیچی بخشی از تجربه است و هیچ صفحه‌ی دیجیتالی جای آن را نمی‌گیرد. کتاب چاپی همچنین بدون اعلان و حواس‌پرتی است و بچه فقط با کار خودش سروکار دارد.
کتاب چاپی می‌ماند. سال‌ها بعد ورق‌زدن یک کتاب رنگ‌آمیزی که بچه‌ی شما در آن رنگ کرده، حس عمیقی دارد. نسخه‌ی چاپی این کتاب‌ها را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
کتاب رنگ‌آمیزی یا کاردستی هدیه‌ی سرراست و دوست‌داشتنی است، مخصوصا برای مهمانی تولد و دیدن بچه‌های فامیل. چند نکته برای انتخاب بهتر: اگر سن بچه را دقیق نمی‌دانید، کتابی با طرح‌های متنوع از ساده تا نیمه‌پیچیده بگیرید. اگر بچه را می‌شناسید، به شخصیت یا موضوع محبوبش نگاه کنید. و اگر به هدیه‌ی کامل‌تری فکر می‌کنید، یک جعبه مداد رنگی یا ماژیک را کنار کتاب بگذارید.
برای بچه‌های کوچک‌تر، کتابی با فعالیت‌های ساده انتخاب کنید که بدون کمک بزرگ‌ترها هم بشود انجامش داد. برای بچه‌های بزرگ‌تر، کتاب کاردستی با پروژه‌های چندمرحله‌ای چالش‌برانگیزتر است. و برای بزرگسال‌ها، کتاب ماندالا هدیه‌ای آرام و خلاق است. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش نوشته شده و می‌توانید پیش از سفارش بخوانید.
در هر حال، هدیه‌ی رنگ‌آمیزی و کاردستی تنها در صورتی موفق است که گیرنده وقت و فضایی برای استفاده از آن داشته باشد. اگر می‌توانید، یک قول هم اضافه کنید: «یک روز با هم رنگ می‌کنیم».
اولین اشتباه، خریدن کتابی با طرح‌های خیلی ریز برای بچه‌ی کوچک است. او ناکام می‌شود و کتاب را کنار می‌گذارد. دومین اشتباه، خریدن کتاب کاردستی که مواد فراوانی می‌خواهد و در خانه فراهم نیست. سومین اشتباه، بی‌توجهی به نوع کاغذ: اگر می‌خواهید با ماژیک یا رنگ آبی کار کنید، کاغذ باید ضخیم باشد. چهارم، فراموش‌کردن سلیقه‌ی خود بچه: کتابی که او دوست ندارد، هرقدر هم آموزشی باشد، خاک می‌خورد.
پنجمین اشتباه این است که نتیجه‌ی کار را با معیار بزرگ‌ترها بسنجیم. رنگ‌آمیزی بچه ممکن است از خط بیرون بزند و رنگ‌ها عجیب باشند. این طبیعی است و بخشی از یادگیری. به او حق بدهید که آزادانه رنگ کند.
پیش از خرید، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
بچه‌ها معمولا از حدود دو یا سه سالگی شروع به خط‌خطی‌کردن می‌کنند. برای این سن طرح‌های بزرگ و ساده مناسب است. سن‌ها دقیق نیست و بستگی به رشد هر بچه دارد. گروه سنی نوشته‌شده در صفحه‌ی کتاب را ببینید.
بله. فعالیت‌هایی مثل چسباندن، پاره‌کردن کاغذ و چیدن قطعه‌های آماده بدون قیچی هم ممکن است. مشخصات کتاب را بخوانید و ببینید فعالیت‌ها چه نیازی دارند.
بله، مثل کتاب‌های ماندالا. این کتاب‌ها سرگرمی آرام و خلاقانه‌ای هستند، اما جای مشاوره و درمان نیستند.
کتابی با موضوع مورد علاقه‌ی خودش و فعالیت‌های کوتاه که سریع به نتیجه برسد. کتاب‌های «ببر و بچسبان» یا رنگ‌آمیزی شخصیت‌های محبوب معمولا انگیزه‌ی بیشتری می‌دهند.
یک جعبه مداد رنگی خوب برای شروع کافی است. اگر می‌خواهید از ماژیک یا آبرنگ استفاده کنید، نوع کاغذ کتاب را بررسی کنید.
بله. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
رنگ‌آمیزی و کاردستی یعنی وقتی که بچه با دست‌هایش فکر می‌کند. لازم نیست نتیجه کامل باشد؛ فرایند مهم است. کتاب مناسب سن او را انتخاب کنید، ابزار درست را کنارش بگذارید، کنارش بنشینید و از کارش لذت ببرید. برای بزرگ‌ترها هم یک صفحه‌ی ماندالا و یک چای گرم، ساعتی آرام است.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ورق بزنید، مشخصات هر کدام را ببینید و نسخه‌ی چاپی کتاب مورد علاقه‌تان را آنلاین سفارش بدهید.
