جی. اس. مادالا، این. مو. کیم
ترجمه‌ی محمد قربانی، فاطمه حیات غیبی بلداجی، سمانه شاه حسین دستجردی
دانشگاه فردوسی مشهد
چرا قیمت‌ها بالا می‌روند؟ چرا بعضی کشورها ثروتمند می‌شوند و بعضی دیرتر؟ وقتی بانک مرکزی نرخ سود را تغییر می‌دهد، چه بر سر زندگی روزمره‌ی ما می‌آید؟ اقتصاد از همان علم‌هایی است که همه هر روز با آن سروکار دارند و کمتر کسی آن را با روش می‌شناسد. کتاب علوم اقتصادی در این صفحه، منابع دانشگاهی و پژوهشی این رشته است: از اقتصاد خرد و کلان تا اقتصادسنجی، بانکداری، تجارت بین‌الملل و فلسفه‌ی اقتصاد. می‌بینید هر شاخه چه می‌خواهد بگوید، کدام کتاب برای چه کسی است و از کجا شروع کنید.
اگر دانشجوی اقتصاد یا رشته‌های نزدیک هستید، اگر برای آزمون ارشد و دکتری آماده می‌شوید، یا اگر فقط می‌خواهید بفهمید اقتصاد چگونه کار می‌کند، ادامه‌ی این متن برای شماست. یک یادآوری: کتاب اقتصاد دانش عمومی می‌دهد و توصیه‌ی سرمایه‌گذاری یا مالی شخصی نیست. نسخه‌ی چاپی کتاب‌ها را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
علوم اقتصادی مطالعه‌ی این است که مردم، بنگاه‌ها و دولت‌ها چگونه با منابع محدود، نیازهای نامحدود را برآورده می‌کنند. کلید همه‌چیز محدودیت است: زمان، پول، مواد اولیه و انرژی همیشه کمیاب‌اند و ناچاریم انتخاب کنیم. اقتصاد یاد می‌دهد این انتخاب‌ها چگونه انجام می‌شوند و چه پیامدهایی دارند.
این رشته چند شاخه‌ی بزرگ دارد. اقتصاد خرد به رفتار مصرف‌کننده، بنگاه و بازار می‌پردازد. اقتصاد کلان کل اقتصاد یک کشور را می‌بیند: تولید، اشتغال، تورم و رشد. اقتصادسنجی روش‌های آماری برای آزمودن نظریه‌هاست. اقتصاد بین‌الملل روابط تجاری و مالی کشورها را بررسی می‌کند و شاخه‌هایی مثل اقتصاد توسعه، پولی و بانکی و مالیه‌ی عمومی هم وجود دارد. کتاب‌های این دسته در همین شاخه‌ها می‌گنجند.
خواننده‌های این دسته چند گروه‌اند.
پیش از خرید ببینید کدام گروه هستید. کتاب مقدماتی برای علاقه‌مند مناسب‌تر است و کتاب‌های اقتصادسنجی یا اقتصاد کلان پیشرفته برای تحصیلات تکمیلی.
هر مسیر اقتصادی معمولا از اقتصاد خرد شروع می‌شود. عنوان «اقتصاد خرد (۱)» از همین نوع است. در این درس مفاهیمی مثل عرضه و تقاضا، کشش، رفتار مصرف‌کننده، هزینه‌ی تولید، بازار رقابتی و انحصار آموخته می‌شود. این‌ها واژه‌های اصلی زبان اقتصادند و بقیه‌ی رشته روی آن‌ها بنا می‌شود.
عدد داخل پرانتز نشان می‌دهد این کتاب بخشی از یک دوره است. اگر برای درس دانشگاه می‌خرید، ببینید استاد کدام بخش یا جلد را معرفی کرده است. اقتصاد خرد درسی است که با نمودار یاد گرفته می‌شود، بنابراین نمودارها را جدی بگیرید و خودتان آن‌ها را بکشید.
یک اشتباه رایج در اقتصاد خرد این است که دانشجو فقط فرمول‌ها را حفظ می‌کند. اگر بدانید منطق منحنی تقاضا چیست و چرا رو به پایین است، فرمول را هم فراموش نمی‌کنید. کتابی که بیشتر توضیح می‌دهد و مثال روزمره دارد، برای تازه‌کار بهتر است.
وقتی از اقتصاد یک کشور حرف می‌زنیم، اقتصاد کلان وارد می‌شود. عنوان «اقتصاد کلان پیشرفته با رویکرد اسلامی» به شاخه‌ای از این درس با نگاه خاص اشاره دارد. کتاب‌های اقتصاد کلان معمولا از تولید ملی، تورم، بیکاری، سیاست پولی و مالی و رشد اقتصادی حرف می‌زنند و برخی رویکرد یا چارچوب فکری خاصی را هم دنبال می‌کنند.
نکته‌ی مهم این است که در اقتصاد، مکتب‌ها و رویکردهای مختلف وجود دارد و درباره‌ی بسیاری از پرسش‌ها اتفاق نظر کامل نیست. خواننده‌ی خوب چند رویکرد را می‌خواند و می‌فهمد هر کدام بر چه فرض‌هایی بنا شده است. ما به هیچ مکتب اقتصادی امتیاز نمی‌دهیم و فقط کتاب‌ها را معرفی می‌کنیم. برای انتخاب، معرفی و مشخصات هر کتاب را در صفحه‌اش بخوانید.
کتاب «آزادسازی اقتصادی از تئوری تا عمل» هم به موضوعی می‌پردازد که در بحث‌های اقتصادی زیاد شنیده می‌شود: کاهش دخالت و محدودیت در اقتصاد و پیامدهای آن. عنوان «از تئوری تا عمل» نشان می‌دهد که هم نظریه و هم تجربه‌ی عملی را بررسی می‌کند.
اقتصادسنجی روش آماری برای آزمودن نظریه‌های اقتصادی با داده‌ی واقعی است. عنوان «اقتصادسنجی تک‌معادلات با فروض کلاسیک» نمونه‌ای از کتاب‌های این شاخه است و از نامش پیداست که به مدل‌هایی با یک معادله و فرض‌های استاندارد می‌پردازد. این کتاب برای دانشجویی است که می‌خواهد یاد بگیرد چگونه رابطه‌ی میان متغیرها را بسنجد.
اقتصادسنجی به ریاضیات و آمار تکیه دارد. اگر با این دو دوست نیستید، اول یک کتاب آمار مقدماتی و بعد اقتصادسنجی بخوانید. برای تمرین، حتما با داده‌ی واقعی و یک نرم‌افزار ساده مسئله حل کنید. اقتصادسنجی را نمی‌شود فقط با خواندن یاد گرفت.
در این شاخه، درک فرض‌ها مهم‌ترین چیز است. هر روش برآورد فرض‌هایی دارد و اگر این فرض‌ها برقرار نباشند، نتیجه گمراه‌کننده می‌شود. کتاب‌هایی که فرض‌ها را صریح و روشن بیان می‌کنند، برای یادگیری بهتر هستند.
در این دسته چند عنوان مربوط به بانکداری می‌بینید: «بانکداری الکترونیکی»، «بانکداری اسلامی بین‌الملل» و «عملیات بانکداری داخلی (جلد دوم)». این‌ها هم موضوع‌های نظری‌اند و هم عملیاتی.
کتاب عملیات بانکداری داخلی به کار روزمره‌ی بانک می‌پردازد: انواع حساب، تسهیلات، ضمانت‌نامه و مانند آن. برای کسی که در بانک کار می‌کند یا می‌خواهد وارد این حرفه شود، چنین کتابی به فهم فرایندها کمک می‌کند. کتاب بانکداری الکترونیکی به تحول این صنعت به‌واسطه‌ی فناوری اشاره دارد و بانکداری اسلامی بین‌الملل به ساختار و اصول بانکداری با رویکرد خاص و در سطح بین‌المللی.
یادآوری مهم: کتاب‌های بانکداری اطلاعات آموزشی می‌دهند و مقررات و رویه‌ها را باید از منبع رسمی و روزآمد گرفت. این کتاب‌ها توصیه‌ی مالی شخصی نیستند و برای تصمیم‌های مالی خودتان با متخصص مشورت کنید.
کشورها با هم تجارت می‌کنند، ارز مبادله می‌کنند و از هم وام می‌گیرند. عنوان «اقتصاد بین‌الملل (تجارت و مالیه بین‌الملل)» این حوزه را در دو بخش می‌بیند: تجارت کالا و خدمت، و مالیه یعنی جریان پول و سرمایه. چنین کتابی از پایه‌ای‌ترین منابع درس اقتصاد بین‌الملل است.
در این کتاب‌ها معمولا مباحثی مثل مزیت نسبی، تعرفه، نرخ ارز و تراز پرداخت‌ها می‌آید. اگر دنبال درک خبرهای مربوط به تجارت و ارز هستید، همین مفاهیم بارها به کارتان می‌آید.
اقتصاد توسعه هم شاخه‌ای است که می‌پرسد چرا بعضی جامعه‌ها سریع‌تر رشد می‌کنند. پاسخ این پرسش ساده نیست و به نهاد، تاریخ، آموزش، جغرافیا و سیاست وابسته است. برای همین، مطالعه‌ی اقتصاد توسعه اغلب کتاب‌های تاریخ و سیاست را هم می‌طلبد.
اقتصاد فقط بانک و بازار نیست و در حوزه‌های دیگر هم حضور دارد. عنوان «اقتصاد رسانه‌ها (با اصلاحات)» نشان می‌دهد که اقتصاد چگونه به صنعت رسانه نگاه می‌کند: چه کسی هزینه می‌کند، درآمد از کجا می‌آید و بازار مخاطب و تبلیغات چه ساختاری دارد. این کتاب برای دانشجوی ارتباطات، مدیریت رسانه و اقتصاد جالب است.
عبارت «با اصلاحات» یعنی کتاب چاپ بازنگری‌شده است. این می‌تواند نکته‌ی مثبتی باشد. اما برای اطمینان از اینکه کدام بخش‌ها تغییر کرده، مشخصات کتاب را در صفحه‌اش ببینید.
این نمونه یادآوری می‌کند که عنوان «اقتصاد» با نام هر حوزه‌ای ترکیب می‌شود: اقتصاد سلامت، اقتصاد آموزش، اقتصاد انرژی. هر رشته‌ای با اقتصاد نقطه‌ی تماسی دارد و اگر به یکی از این حوزه‌ها علاقه دارید، به‌دنبال کتاب‌هایی بگردید که اقتصاد را به آن حوزه وصل می‌کنند.
عنوان «درآمدی بر فلسفه‌ی اقتصاد» به پرسش‌های بنیادی می‌پردازد. اقتصاد چه نوع علمی است؟ آیا مثل فیزیک آزمایش‌پذیر است؟ ارزش‌ها چه نقشی دارند؟ این پرسش‌ها هم برای دانشجوی اقتصاد و هم برای دانشجوی فلسفه جذاب‌اند و کتاب مقدماتی این حوزه راه را باز می‌کند.
عنوان «گستره‌ی اقتصاد اسلامی» هم به شاخه‌ای می‌پردازد که اقتصاد را با چارچوب ارزشی خاصی بررسی می‌کند. این موضوع به دیدگاه بستگی دارد و ما از هیچ رویکردی طرفداری نمی‌کنیم. برای شناخت بیشتر، پیشنهاد می‌کنیم کتاب‌های چند رویکرد را کنار هم بخوانید و هر کدام را با شواهد و استدلال خودش بسنجید.
مطالعه‌ی فلسفه‌ی اقتصاد به شما کمک می‌کند ادعاهای اقتصادی را نقادانه‌تر بخوانید. وقتی می‌دانید یک نظریه چه فرض‌هایی دارد، دیگر هر جمله‌ی «اقتصاددان‌ها می‌گویند» را بی‌چون‌وچرا نمی‌پذیرید.
در این دسته عنوانی هست به نام «مجموعه علوم اقتصادی؛ جلد اول و دوم (کتاب جامع دکتری)». از نامش پیداست که برای مرور و آمادگی آزمون دکتری تنظیم شده است. چنین کتاب‌هایی معمولا درس‌های اصلی را کنار هم جمع می‌کنند تا داوطلب بتواند مرور کلی انجام دهد.
اگر برای آزمون آماده می‌شوید، سرفصل‌های رسمی آزمون را از منبع معتبر بگیرید و با فهرست مطالب کتاب مقایسه کنید. کتاب جامع برای مرور عالی است اما جای مطالعه‌ی عمیق‌تر کتاب‌های اصلی هر درس را نمی‌گیرد. ما درباره‌ی نتیجه‌ی آزمون هیچ وعده‌ای نمی‌دهیم و فقط می‌گوییم مرور منظم و حل نمونه سؤال، مسیر را هموارتر می‌کند.
پیشنهاد عملی: هر درس را ابتدا از کتاب اصلی بخوانید، بعد با کتاب جامع مرور کنید و در آخر نمونه سؤال‌ها را حل کنید.
چند مفهوم پایه در تقریبا همه‌ی کتاب‌های علوم اقتصادی برمی‌گردند. اگر آن‌ها را بشناسید، خواندن آسان‌تر می‌شود.
وقتی این هفت مفهوم روشن شود، فهرست مطالب بیشتر کتاب‌ها برایتان آشناست. تعریف دقیق هر مفهوم در هر کتاب کمی فرق دارد، پس تعریف نویسنده را با دقت بخوانید.
هر روز خبری درباره‌ی نرخ ارز، تورم، بودجه یا بانک می‌شنویم. کسی که کتاب علوم اقتصادی خوانده باشد، از این خبرها بیشتر می‌فهمد و سریع‌تر تشخیص می‌دهد کدام ادعا قابل اعتناست. مثلا وقتی می‌شنوید نرخ تورم بالا رفته، می‌پرسید: تورم چطور اندازه‌گیری می‌شود؟ چه چیزی آن را بالا برده؟ کدام گروه بیشتر متضرر می‌شود؟
البته کتاب جای پیگیری خبر را نمی‌گیرد و وضعیت اقتصاد هر روز عوض می‌شود. اما ابزار فکری می‌دهد. با این ابزار می‌توانید هر خبری را در چارچوب بزرگ‌تری ببینید و از قضاوت شتاب‌زده پرهیز کنید.
پیشنهاد ما این است که هنگام خواندن خبر، یک پرسش ساده بپرسید: «دلیلش چیست و پیامدش چه؟» و آنگاه ببینید کدام بخش از کتاب‌هایتان به این پرسش مربوط است. کم‌کم عادت می‌کنید اقتصادی فکر کنید.
یکی از دغدغه‌های داوطلبان رشته، میزان ریاضی است. حقیقت این است که اقتصاد جدید بر ریاضی و آمار تکیه دارد، اما مقدار آن به شاخه بستگی دارد. اقتصاد مقدماتی معمولا با جبر ساده و نمودار سروکار دارد. اقتصاد کلان پیشرفته و اقتصادسنجی به حساب دیفرانسیل، جبر خطی و آمار بیشتری نیاز دارند.
اگر ریاضی برایتان دشوار است، ناامید نشوید. بسیاری از دانشجوها ریاضی مورد نیاز را در مسیر یاد می‌گیرند. کافی است اول کتاب‌های مقدماتی را با دقت بخوانید و مثال‌ها را خودتان حل کنید. برای اقتصادسنجی، یک کتاب آمار مقدماتی کنار دست بگذارید.
نکته‌ی دیگر این است که ریاضی در اقتصاد ابزار است و هدف نیست. اگر معنای اقتصادی هر فرمول را بفهمید، محاسبه را راحت‌تر انجام می‌دهید. در انتخاب کتاب، به توضیح‌های مفهومی هم توجه کنید و نه فقط تعداد فرمول‌ها.
علوم اقتصادی از آن رشته‌هایی است که بحث در آن مفید است. اگر دوستانی دارید که همین کتاب‌ها را می‌خوانند، جلسه‌ی هفتگی بگذارید. هر بار یک نفر فصلی را برای بقیه توضیح بدهد. توضیح دادن راهی مؤثر برای یادگیری است و اگر جایی نتوانید توضیح بدهید، یعنی هنوز نفهمیده‌اید.
در جلسه‌ی بحث، مراقب باشید بحث از مسئله به موضع‌گیری سیاسی نکشد. در اقتصاد، بسیاری از مسائل ارزشی و فنی درهم تنیده‌اند. تلاش کنید بین «آنچه هست» و «آنچه باید باشد» فرق بگذارید و هر ادعایی را با شاهد و استدلال بسنجید.
اگر همکلاسی ندارید، می‌توانید برای خودتان یادداشت خلاصه بنویسید. بعد از هر فصل، یک صفحه بنویسید که نویسنده چه گفت، چه دلیلی آورد و شما با کدام بخش موافق یا مخالفید. این تمرین ساده کیفیت مطالعه‌ی علوم اقتصادی را بالا می‌برد.
خیلی از دانشجوها رشته‌ی اقتصاد را نمی‌خوانند ولی واحد اقتصاد دارند: مدیریت، حسابداری، حقوق، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و حتی مهندسی. اگر از این گروه هستید، لازم نیست کتاب‌های پیشرفته بخوانید. یک کتاب مقدماتی اقتصاد خرد و کلان معمولا کافی است. سعی کنید مفهوم‌ها را با رشته‌ی خودتان وصل کنید. مثلا دانشجوی مدیریت، اقتصاد خرد را به رفتار بنگاه و بازار ربط می‌دهد و دانشجوی حقوق، به قراردادها و انگیزه‌ها.
کتاب‌های بانکداری، مثل عملیات بانکداری داخلی و بانکداری الکترونیکی، به کار دانشجوی حسابداری و مدیریت مالی هم می‌آیند. کتاب اقتصاد رسانه‌ها برای دانشجوی ارتباطات و علوم اجتماعی مفید است. و درآمدی بر فلسفه‌ی اقتصاد دستمایه‌ی خوبی برای دانشجوی فلسفه و علوم اجتماعی است.
مهم‌ترین توصیه: از پرسش خودتان شروع کنید. اگر دلیل مطالعه‌ی شما مشخص باشد، کتاب مناسب را راحت‌تر پیدا می‌کنید و از حجم عنوان‌های دیگر گیج نمی‌شوید.
شاید بخواهید کتاب اقتصاد را برای دوست یا همکار بخرید. در این حالت پیشنهاد ما انتخاب کتابی با زبان روان و موضوعی عمومی است، نه کتاب پرفرمول و تخصصی. کتاب‌هایی مثل درآمدی بر فلسفه‌ی اقتصاد یا اقتصاد رسانه‌ها، برای خواننده‌ی غیرمتخصص جذاب‌ترند. اگر گیرنده دانشجوی اقتصاد است، ببینید در کدام درس است و کتاب مربوط به همان را بردارید.
بپرسید که آیا کتاب را از پیش دارد یا نه. ویراست را هم بررسی کنید. کتاب درسی ویراست‌های مختلف دارد و ممکن است چیزی بخرید که با برنامه‌ی درسی او هماهنگ نباشد. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
در پایان، چند توصیه‌ی ساده که برای بیشتر خواننده‌ها مفید است.
اقتصاد علمی زنده است و هر روز درباره‌ی آن حرف تازه‌ای گفته می‌شود. کتاب‌ها پایه را می‌دهند و شما با ادامه‌ی مطالعه، دانش خودتان را روزآمد نگه می‌دارید.
اگر تازه وارد این رشته شده‌اید، مسیر زیر را امتحان کنید.
این ترتیب اجباری نیست ولی بر اساس برنامه‌ی درسی بیشتر دانشگاه‌هاست. مهم این است که مفهوم‌های پایه را محکم کنید، چون کتاب‌های پیشرفته روی آن‌ها بنا می‌شوند.
هنگام انتخاب کتاب به این نکته‌ها توجه کنید.
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
اشتباه اول: قاطی کردن اقتصاد با پول درآوردن. علوم اقتصادی درباره‌ی فهم سازوکارهاست و نه راهنمای ثروتمند شدن یا سرمایه‌گذاری. اگر دنبال توصیه‌ی مالی شخصی هستید، باید از مشاور متخصص بپرسید.
اشتباه دوم: حفظ فرمول بدون فهم. در اقتصاد هر فرمول منطقی دارد. منطق را بفهمید تا در سؤال‌های تازه هم بتوانید فکر کنید.
اشتباه سوم: خواندن فقط یک مکتب. اقتصاد مکتب‌های متعدد دارد و کسی که فقط یکی را بخواند، تصویر یک‌جانبه می‌گیرد.
اشتباه چهارم: نادیده گرفتن نمودار. در بسیاری از کتاب‌ها، نمودار نیمی از توضیح است. آن‌ها را رد نکنید.
اشتباه پنجم: فکر کردن اینکه اقتصاد فقط ریاضی است. ریاضی ابزار مهمی است، اما فهم نهادها، تاریخ و رفتار آدم‌ها هم در اقتصاد جایگاه دارد.
این رشته در دانشکده‌ی علوم انسانی و اجتماعی با چند رشته‌ی دیگر همسایه است. برای منابع عمومی‌تر اقتصاد، دسته‌ی اقتصاد را ببینید. سیاست و اقتصاد به هم گره خورده‌اند و سیاست و علوم سیاسی این ارتباط را نشان می‌دهد. جامعه‌ی انسانی هم بستر اقتصاد است و جامعه‌شناسی این بعد را باز می‌کند.
پرسش‌های بنیادی اقتصاد در فلسفه ریشه دارند و برای درک زمینه‌ی تاریخی بحث‌ها، تاریخ مفید است. همچنین اگر به آموزش و پرورش و اقتصاد آموزش علاقه دارید، علوم تربیتی و آموزش را ببینید.
یک کتاب مقدماتی یا اقتصاد خرد. عنوان‌هایی مثل اقتصاد خرد نقطه‌ی شروع معمول‌اند. پس از آن اقتصاد کلان را بخوانید.
برای سطح مقدماتی ریاضی ساده کافی است. برای اقتصادسنجی و اقتصاد کلان پیشرفته به ریاضی و آمار بیشتری نیاز دارید. اگر ضعیف هستید، اول کتاب‌های آمار مقدماتی را بخوانید.
کتاب دانش عمومی می‌دهد و فهم شما از اقتصاد را بالا می‌برد، ولی توصیه‌ی مالی یا سرمایه‌گذاری نیست. برای تصمیم‌های مالی خودتان با متخصص مشورت کنید.
اقتصاد خرد رفتار افراد، بنگاه‌ها و بازارهای مشخص را می‌بیند. اقتصاد کلان کل اقتصاد را، مثل تولید ملی، تورم و بیکاری.
با ذهن باز. هر رویکرد فرض‌ها و ارزش‌های خودش را دارد. بهتر است چند کتاب را بخوانید و هر کدام را با شواهد و استدلالش بسنجید. ما از هیچ رویکردی طرفداری نمی‌کنیم.
برای داوطلبی که می‌خواهد درس‌های اصلی را مرور کند. برای یادگیری اولیه‌ی هر درس، بهتر است کتاب اصلی همان درس را بخوانید.
بله. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
علوم اقتصادی علمی است که انتخاب در شرایط کمیابی را بررسی می‌کند. کتاب‌های این دسته از اقتصاد خرد و کلان و اقتصادسنجی تا بانکداری، بین‌الملل و فلسفه‌ی اقتصاد را پوشش می‌دهند. برای انتخاب درست، هدف و سطح خودتان را روشن کنید، جلد و ویراست را بسنجید و از چند رویکرد بخوانید. با مفهوم‌های پایه شروع کنید و کم‌کم به شاخه‌ی مورد علاقه برسید.
حالا می‌توانید کتاب‌های علوم اقتصادی را در همین صفحه ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهید. برای منابع گسترده‌تر، از صفحه‌ی علوم انسانی و اجتماعی هم دیدن کنید.
