روح اله جعفری
ترجمه‌ی شهریار آیرملو تبریزی
رسا
اولین بازی‌ای که خیلی دوستش داشتید یادتان هست؟ شاید وقتی بازی می‌کردید، یک‌بار از خودتان پرسیدید: این را چه کسی ساخته؟ کسی که شخصیت‌ها را طراحی کرده، کسی که مرحله‌ها را چیده، کسی که کد نوشته و کسی که موسیقی ساخته، همه با هم یک دنیا را ساخته‌اند. بازی‌سازی همین است: ترکیب خلاقیت، برنامه‌نویسی، هنر و فکر. دسته‌ی بازی‌سازی در کتاب‌جم برای نوجوان‌های کنجکاو، دانشجوها و همه‌ی کسانی است که می‌خواهند از بازی‌کننده به سازنده تبدیل شوند. در کنار آن، چند کتاب ساخت ربات هم می‌بینید که برای علاقه‌مندان به ساخت پروژه‌های فناورانه است.
در این صفحه توضیح می‌دهیم بازی‌سازی از کجا شروع می‌شود، کتاب‌های این دسته چه کمکی می‌کنند و اگر پدر یا مادر هستید، چطور با علاقه‌ی فرزندتان همراهی کنید.
خیلی‌ها فکر می‌کنند بازی‌سازی یعنی کد نوشتن. کد بخش مهمی از آن است، اما تنها بخش نیست. یک بازی چند لایه دارد. یک لایه ایده و داستان است: بازی درباره‌ی چیست و بازیکن چه می‌خواهد بکند؟ لایه‌ی دیگر قانون‌ها و مکانیک است: چه چیزی مجاز است و پاداش و شکست چگونه کار می‌کنند؟ لایه‌ی سوم ظاهر است: تصویر، رنگ و صدا. و لایه‌ی آخر فنی است: کدی که همه‌ی این‌ها را به هم وصل می‌کند.
پس یک تیم بازی‌سازی، ترکیبی از طراح بازی، برنامه‌نویس، هنرمند، آهنگساز و نویسنده است. بعضی بازی‌ها را یک نفر تنها می‌سازد، ولی حتی او باید کمی از همه‌ی این کارها بداند. اگر می‌خواهید وارد این دنیا شوید، لازم نیست همه‌ی مهارت‌ها را از اول داشته باشید. از هر کدام که بیشتر دوست دارید شروع کنید.
کتاب «کلید ساخت بازی» با همین اسمش وعده می‌دهد که در ورود به بازی‌سازی را باز کند. از عنوان برمی‌آید که کتاب برای کسانی است که تازه شروع می‌کنند و می‌خواهند ببینند ساخت بازی چه مراحلی دارد. ما درباره‌ی محتوای دقیق آن ادعایی نمی‌کنیم، چون مشخصات کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است، اما چنین عنوانی معمولا یعنی نقطه‌ی شروع.
اگر تازه‌کار هستید، یک نکته‌ی مهم را به خاطر بسپارید: اولین بازی‌تان قرار نیست شاهکار باشد. اولین بازی باید کوچک و تمام‌شدنی باشد. بازی ساده‌ای که در آن یک مربع از موانع رد می‌شود، اگر تمام شود، بیشتر از بازی بزرگ نیمه‌کاره به شما یاد می‌دهد. تمام کردن اولین مهارت مهم بازی‌ساز است.
کتاب «بازی کامپیوتری» با عنوان مجموعه‌ی فرهنگ بصری دیجیتال، بازی را از نگاه فرهنگی و تصویری بررسی می‌کند. این کتاب برای کسی است که می‌خواهد بازی را فقط سرگرمی نبیند، بلکه ببیند چه معنایی دارد، چه تصویری از جهان می‌سازد و چه جایگاهی در فرهنگ امروز پیدا کرده است. از عنوان مجموعه هم پیداست که بخشی از یک سری کتاب درباره‌ی فرهنگ بصری دیجیتال است.
این نوع مطالعه برای بازی‌سازها مفید است. کسی که بفهمد چرا تصویر یا داستان خاصی روی مخاطب اثر می‌گذارد، بازی بهتری می‌سازد. اگر به طراحی تصویر هم علاقه دارید، دسته‌ی طراحی و گرافیک کامپیوتری ادامه‌ی خوبی برای این مسیر است.
یکی از کتاب‌های این دسته عنوان بلندی دارد: «بررسی و تحلیل نظام آمار اقتصادی بازی‌های ویدئویی» با عنوان فرعی «فرهنگ ثروت‌آفرین». از عنوانش پیداست که به جنبه‌ی اقتصادی و آماری بازی‌ها می‌پردازد، یعنی اینکه بازی به‌عنوان یک صنعت چگونه سنجیده و تحلیل می‌شود. این کتاب از جنس کتاب‌های آموزش ساخت نیست و بیشتر برای کسی است که به نگاه کلان و بازار علاقه دارد.
چرا یک بازی‌ساز باید به اقتصاد فکر کند؟ چون بازی ساختن هزینه دارد و هر بازی برای ادامه‌ی حیات باید مخاطب و درآمد داشته باشد. شناخت این جنبه به شما کمک می‌کند بدانید چه نوع بازی‌ای را برای چه مخاطبی بسازید. اگر تحلیل داده و آمار برایتان جذاب است، دسته‌ی هوش مصنوعی و داده هم می‌تواند دیدتان را باز کند.
ما درباره‌ی محتوای دقیق این کتاب و آمارهای آن چیزی نمی‌گوییم. اگر نگاه اقتصادی به بازی برایتان مهم است، صفحه‌ی کتاب را ببینید و از مشخصات آن مطمئن شوید.
بخش دیگری از این دسته کتاب‌هایی است که درباره‌ی ساخت ربات نوشته شده‌اند: «یک ربات کنترل از راه دور بسازید»، «ساخت اجزای ربات» و «ساخت محرک‌های ربات». اگر بازی‌سازی ساخت دنیای مجازی است، ربات‌سازی ساخت دنیای واقعی است. در هر دو حالت، ایده‌ای در ذهن شما به چیزی تبدیل می‌شود که کار می‌کند.
کتاب «یک ربات کنترل از راه دور بسازید» از عنوانش پیداست که یک پروژه‌ی مشخص است: ساخت رباتی که با کنترل از راه دور هدایت می‌شود. این نوع پروژه برای نوجوان‌ها جذاب است، چون نتیجه را با دست خود لمس می‌کنند. «ساخت اجزای ربات» و «ساخت محرک‌های ربات» هم نگاه دقیق‌تری به قطعه‌ها دارند: چه اجزایی یک ربات را می‌سازند و چه چیزی آن را به حرکت درمی‌آورد. محرک یعنی همان قطعه‌ای که حرکت تولید می‌کند، مثل موتور.
پیش از خرید، توجه کنید که ساخت ربات به وسایل مثل قطعات الکترونیکی و ابزار نیاز دارد و ممکن است خطرهایی مثل برق و لحیم‌کاری هم داشته باشد. برای نوجوان‌ها همراهی یک بزرگ‌تر آگاه توصیه می‌شود.
شاید تعجب کنید که چرا بازی و ربات در یک دسته آمده‌اند. جواب این است که هر دو محل برخورد خلاقیت و فناوری هستند. یک بازی‌ساز و یک ربات‌ساز هر دو باید مسئله را به قدم‌های کوچک بشکنند، آزمایش کنند، شکست بخورند و دوباره امتحان کنند. حتی مهارت‌هایشان هم هم‌پوشانی دارد: منطق برنامه‌نویسی، فکر منظم و حل مسئله.
بعضی نوجوان‌ها هر دو را با هم دنبال می‌کنند. مثلا رباتی می‌سازند و یک بازی ساده می‌نویسند که آن را کنترل کند. این ترکیب هم آموزنده است و هم سرگرم‌کننده. اگر می‌خواهید برنامه‌نویسی را جدی‌تر یاد بگیرید، دسته‌ی برنامه‌نویسی منبع مناسبی است و هر دو مسیر به آن نیاز دارند.
وقتی یک بازی را دوست دارید، معمولا چهار چیز در آن درست کار می‌کند. اولی هدف است: بازیکن باید بداند دنبال چیست. دومی قانون است: بازیکن باید بداند چه کارهایی می‌تواند بکند و چه کارهایی نه. سومی چالش است: بازی نباید آن‌قدر آسان باشد که خسته‌کننده شود و نه آن‌قدر سخت که ناامیدکننده. و چهارمی بازخورد است: هر کاری که بازیکن می‌کند، بازی باید به او نشان بدهد که نتیجه‌اش چه بوده است.
وقتی یک بازی ساده‌ی معروف را با این چهار معیار نگاه کنید، چیزهای جالبی می‌بینید. مثلا چرا بعضی بازی‌ها با وجود گرافیک ساده، ساعت‌ها ما را نگه می‌دارند؟ چون این چهار ستون را خوب رعایت کرده‌اند. برای شروع، هر بازی که می‌کنید را با این معیارها تحلیل کنید. این کار نگاه سازنده به شما می‌دهد و بعدها در طراحی بازی خودتان کمک می‌کند.
بسیاری از بازی‌سازان حرفه‌ای هم پیش از نوشتن یک خط کد، بازی را روی کاغذ امتحان می‌کنند. لازم نیست رایانه داشته باشید. با مقوا، مهره، تاس و چند برگه می‌توانید نسخه‌ی اولیه‌ی یک بازی را بسازید و با دوستان بازی کنید. اگر روی کاغذ سرگرم‌کننده نبود، پس از برنامه‌نویسی هم سرگرم‌کننده نخواهد شد.
مراحل کار ساده است. ایده را در یک جمله بنویسید. قانون‌ها را در چند خط بنویسید. وسایل ساده بسازید. با یک یا دو نفر بازی کنید و ببینید کجا گیج می‌شوند یا حوصله‌شان سر می‌رود. قانون را تغییر بدهید و دوباره بازی کنید. این چرخه‌ی ساختن و امتحان کردن، قلب طراحی بازی است. با این شیوه، هزینه‌ی اشتباه‌ها بسیار کم می‌شود و پیش از صرف وقت زیاد، ایده را می‌سنجید.
یکی از مهم‌ترین و سخت‌ترین کارها این است که بازی‌تان را به دست کس دیگری بدهید و ساکت نگاه کنید. سازنده معمولا همه‌ی قانون‌ها را می‌داند و فکر می‌کند همه‌چیز واضح است، اما بازیکن تازه چیزهایی را می‌بیند که شما نمی‌بینید. اگر او سردرگم شد، معمولا مشکل از بازی است نه از بازیکن.
هنگام امتحان بازی، توضیح ندهید. فقط نگاه کنید و یادداشت بردارید. کجا مکث کرد؟ کجا خندید؟ کجا کلافه شد؟ بعد از پایان بازی، از او بپرسید چه چیزی را دوست داشته و چه چیزی را نه. انتقاد را شخصی نگیرید. هر نظر منفی یک هدیه است، چون نشان می‌دهد کجا می‌توانید بازی را بهتر کنید. اگر چند نفر یک مشکل را گفتند، مطمئن باشید واقعی است.
وقتی بازی را باز می‌کنید، اولین چیزی که می‌بینید و می‌شنوید، تصویر و صداست. یک بازی خوب حال و هوای مشخصی دارد که رنگ‌ها، شکل‌ها و موسیقی آن را می‌سازند. برای بازی‌سازی مستقل، لازم نیست تصویرها پیچیده باشند. سبک ساده و یکدست از سبک درهم‌ریخته بهتر است.
اگر نقاشی یا طراحی بلدید، بازی‌سازی جای خوبی برای استفاده‌ی آن مهارت است. اگر موسیقی می‌سازید، هر بازی به صدا و آهنگ نیاز دارد. حتی نویسنده‌ها هم می‌توانند در ساخت داستان و گفت‌وگوی شخصیت‌ها نقش داشته باشند. برای جزئیات تصویرسازی و طراحی رایانه‌ای، دسته‌ی کامپیوتر و فناوری را هم ببینید که همه‌ی این حوزه‌ها را کنار هم می‌آورد.
برای اینکه کتاب‌های ساخت ربات را بهتر بفهمید، خوب است ساختار کلی هر ربات را بدانید. یک ربات ساده معمولا چند بخش دارد. بخش مغز یا کنترل که دستورها را می‌گیرد و تصمیم می‌گیرد. بخش حسگر که اطلاعات محیط را می‌گیرد، مثل فاصله یا نور. بخش محرک که حرکت می‌سازد، مثل موتور. بخش منبع انرژی که همه را روشن نگه می‌دارد. و بدنه که همه را کنار هم نگه می‌دارد.
کتاب‌هایی مثل «ساخت اجزای ربات» و «ساخت محرک‌های ربات» به همین بخش‌ها می‌پردازند. وقتی هر جزء را جدا بشناسید، ساختن ربات شبیه لگو می‌شود: قطعه‌ها را انتخاب می‌کنید و به هم وصل می‌کنید. در ربات کنترل از راه دور، بخش دیگری هم اضافه می‌شود: ارتباط بین کنترل‌کننده و ربات که فرمان را می‌رساند.
ساخت ربات لذت‌بخش است اما باید با احتیاط انجام شود. چند قاعده را همیشه رعایت کنید. پیش از وصل کردن یا تغییر سیم‌ها، منبع انرژی را قطع کنید. باتری‌ها را طبق دستور کارخانه شارژ و نگهداری کنید و هرگز آن‌ها را سوراخ یا داغ نکنید. اگر لحیم‌کاری می‌کنید، در محل با تهویه کار کنید، دست‌تان را از نوک داغ دور نگه دارید و پس از کار، ابزار را خاموش کنید.
موتورها و قطعه‌های متحرک هم می‌توانند به انگشت یا مو گیر کنند. هنگام آزمایش ربات، آن را روی سطح ایمن بگذارید و صورت‌تان را دور نگه دارید. اگر نوجوان هستید، مراحل خطرناک را با همراهی یک بزرگ‌تر آگاه انجام بدهید. کتاب راهنمای شماست، اما مسئولیت ایمنی با خود شماست. هر جا کتاب و دستور ایمنی قطعه‌ی سازنده باهم فرق داشتند، دستور سازنده را دنبال کنید.
برای نوجوان‌ها، بزرگ‌ترین چالش، هماهنگی بین درس و علاقه است. اگر بازی‌سازی همه‌ی وقت را بگیرد، درس عقب می‌ماند و اگر درس همه‌ی وقت را بگیرد، علاقه خاموش می‌شود. راه‌حل توافق روشن است: یک ساعت مشخص در هفته را به ساختن بازی یا ربات اختصاص بدهید و آن را جدی بگیرید، مثلا دو یا سه شب در هفته یا یک روز آخر هفته.
نکته‌ی خوب این است که درس‌های مدرسه با این علاقه رابطه دارند. ریاضی برای منطق بازی، فیزیک برای حرکت و ربات، ادبیات برای داستان و هنر برای تصویر. وقتی نوجوان ببیند درس‌ها به علاقه‌اش کمک می‌کنند، انگیزه‌اش برای درس هم بالا می‌رود. پدر و مادر می‌توانند این ارتباط را پررنگ کنند: «این فرمول را در بازی‌ات هم می‌توانی به کار ببری.»
بازی‌های امروزی اغلب آنلاین‌اند و بازیکن‌ها از راه اینترنت با هم بازی می‌کنند. این یعنی بازی‌ساز باید کمی هم درباره‌ی شبکه و امنیت بداند: چطور داده بین بازیکن‌ها جابه‌جا می‌شود، چطور از حساب‌ها محافظت می‌شود و چطور جلوی تقلب گرفته می‌شود. اگر این بخش برایتان جذاب است، دسته‌ی شبکه و امنیت را ببینید.
البته برای شروع لازم نیست به این موضوع‌ها فکر کنید. اولین بازی‌هایتان را تک‌نفره و ساده بسازید. وقتی پایه محکم شد، به سراغ بازی چندنفره بروید. بسیاری از بازی‌سازان بزرگ هم از بازی‌های کوچک و تک‌نفره شروع کرده‌اند و بعد پیش رفته‌اند. آنچه مهم است پیوسته ساختن و یاد گرفتن است، نه سرعت رسیدن به پروژه‌های بزرگ.
فرض کنید ۱۳ یا ۱۴ ساله هستید یا فرزندی در این سن دارید. مسیر زیر یک پیشنهاد کلی است.
نکته‌ی اصلی صبر است. هیچ‌کس بازی‌ساز نمی‌شود مگر با ساختن بازی. هر بازی کوچک مثل یک تمرین است و بعد از چند تا، خودتان تفاوت را حس می‌کنید.
اگر فرزندتان بازی را دوست دارد و می‌خواهد بازی‌ساز شود، شما می‌توانید هم حمایت کنید و هم نگران نباشید. اول اینکه علاقه‌ی او را جدی بگیرید. بازی‌سازی یک شغل واقعی است و مهارت‌هایی که می‌آموزد، مثل برنامه‌نویسی، طراحی و مدیریت پروژه، در بسیاری از کارها به کار می‌آیند.
دوم، تفاوت بازی کردن و بازی ساختن را برایش روشن کنید. بازی کردن سرگرمی است و ساختن کار. اگر فرزندتان وقت بازی‌اش را کم و وقت ساختن را زیاد کرد، این نشانه‌ی خوبی است. سوم، برای وقت صفحه‌نمایش قاعده بگذارید و او را در تعیین آن شریک کنید. نوجوانی که خودش در قاعده سهم داشته باشد، بیشتر به آن پایبند می‌ماند.
چهارم، اگر او به ساخت ربات علاقه دارد، ایمنی را جدی بگیرید. قطعه‌های الکترونیکی و باتری‌ها باید درست به کار روند. در ابتدا کنارش بنشینید یا از یک فرد آگاه کمک بگیرید. و پنجم، کتاب مناسب سن و سطح او را انتخاب کنید. کتاب زیاد سخت او را دلسرد می‌کند و کتاب زیاد ساده او را کسل.
هر کس با هر علاقه‌ای می‌تواند در بازی‌سازی جایی پیدا کند. مهارت‌های اصلی این‌ها هستند.
لازم نیست در همه‌ی این‌ها استاد باشید. مهم این است که بدانید نقطه‌ضعف‌هایتان کجاست و برای آن‌ها یا یاد بگیرید یا هم‌گروهی پیدا کنید.
یکی از بهترین توصیه‌ها این است که یک دفترچه‌ی ایده بسازید. هر چیزی که در بازی‌ها یا زندگی به ذهن‌تان می‌رسد را بنویسید. بعدها همین دفترچه ممکن است منبع بازی بعدی شما باشد.
ما وعده‌ی شغل یا درآمد نمی‌دهیم، ولی می‌توانیم بگوییم بازی‌سازی مهارت‌هایی می‌سازد که جای دیگر هم به کار می‌آیند. کسی که یاد می‌گیرد مسئله را تحلیل کند، کد بنویسد، طراحی کند و با دیگران کار کند، در هر رشته‌ای می‌تواند از این مهارت‌ها استفاده کند. حتی اگر هرگز حرفه‌ای بازی‌ساز نشوید، ساختن بازی به شما اعتماد به نفس و تفکر منظم می‌دهد.
برای کسانی که فکر می‌کنند بازی‌سازی فقط برای پسرها یا فقط برای کسانی است که ریاضی قوی دارند، باید بگوییم این‌ها باور غلط‌اند. هر کس با علاقه و پشتکار می‌تواند بازی بسازد. هنرمند، نویسنده، آهنگساز و برنامه‌نویس همگی جایی در این دنیا دارند.
پیش از سفارش، چند نکته را در صفحه‌ی کتاب بررسی کنید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است.
نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. برای کتاب‌های ساخت ربات، نسخه‌ی چاپی خیلی به کار می‌آید، چون می‌توانید کتاب را کنار میز کار باز بگذارید و همان‌طور که قطعه‌ها را وصل می‌کنید، دنبال کنید.
با یک کتاب مقدماتی و یک بازی خیلی کوچک شروع کنید. مهم این است که آن بازی را تمام کنید، هرچند ساده باشد.
برای ساختن بازی، برنامه‌نویسی خیلی کمک می‌کند. اما اگر فقط طراحی یا هنر را دوست دارید، می‌توانید در تیم نقش خودتان را پیدا کنید. با این حال یادگیری اصول برنامه‌نویسی هیچ‌وقت ضرر ندارد.
این به پیچیدگی هر کتاب بستگی دارد. برای سن نوجوانی معمولا با همراهی یک فرد آگاه مناسب است. سطح و پیش‌نیاز کتاب را از صفحه‌ی آن بخوانید.
بیشتر برای نوجوان‌ها و بزرگ‌ترها هستند. برای کودک‌ترها بهتر است پروژه‌های ساده‌تر را با نظارت بزرگ‌تر انجام دهند.
اگر می‌خواهید بازی را به‌عنوان یک کسب‌وکار ببینید، بله. برای شروع ساخت بازی، بیشتر کتاب‌های مقدماتی لازم است.
بازی‌سازی یک حوزه‌ی واقعی و گسترده است و مهارت‌هایی که می‌سازد در جاهای دیگر هم کاربرد دارد. اما ما درباره‌ی درآمد یا بازار کار وعده‌ای نمی‌دهیم.
عنوان و توضیحات صفحه‌ی کتاب را بخوانید. اگر تازه‌کار هستید، دنبال عنوان‌هایی مثل «کلید» یا «مقدماتی» باشید. در صورت تردید، سراغ کتاب ساده‌تر بروید.
بازی‌سازی و ربات‌سازی، هر دو راه‌هایی برای تبدیل خیال به واقعیت‌اند. کتاب می‌تواند اولین قدم را برایتان روشن کند، اما بقیه‌ی راه با ساختن و دوباره ساختن پیش می‌رود. کوچک شروع کنید، تمام کنید، به دیگران نشان بدهید و از هر بار یاد بگیرید. اگر پدر یا مادر هستید، کنار فرزندتان باشید و از علاقه‌اش حمایت کنید.
اگر آماده‌اید، کتاب‌های دسته‌ی بازی‌سازی را ببینید، مشخصات هر کدام را در صفحه‌ی خودش بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. اولین بازی‌تان همین امروز شروع می‌شود.
