ارشک حمیدی، کاظم اجلالی
الگو
پایه‌ی یازدهم برای بسیاری از دانش‌آموزان همان سالی است که همه‌چیز جدی می‌شود: درس‌ها سنگین‌تر شده، امتحان نهایی نزدیک است و کنکور دیگر یک خبر دور نیست. اگر شما دانش‌آموز، پدر، مادر یا معلم یک دانش‌آموز یازدهمی هستید، این صفحه برای شماست. دسته‌ی «یازدهم (متوسطه دوم)» کتاب‌جم کتاب‌های کمک‌درسی و درسنامه‌ی این پایه را برای رشته‌های ریاضی، تجربی و انسانی کنار هم آورده است. در این صفحه می‌خوانید هر نوع کتاب چه کاری می‌کند، چطور کتاب درست را برای رشته‌ی خودتان انتخاب کنید و چطور از خریدن کتابی که به کارتان نمی‌آید جلوگیری کنید.
ما جای معلم و مدرسه نیستیم و برای هیچ کتابی وعده‌ی نمره یا رتبه نمی‌دهیم. فقط می‌خواهیم انتخاب را ساده‌تر کنیم. درباره‌ی هر کتاب هم فقط از روی عنوان و توضیح خودش حرف می‌زنیم و مشخصات کامل در صفحه‌ی خود کتاب است.
وقتی وارد این دسته می‌شوید، با چند خانواده‌ی مختلف کتاب روبه‌رو می‌شوید. اگر فرق آن‌ها را از اول بدانید، دیگر کتابی نمی‌خرید که برای نیاز شما ساخته نشده باشد.
کتاب درسی اصلی را مدرسه می‌دهد، اما بعضی ناشرها نسخه‌ای دارند که متن درسی را با نکته و توضیح اضافه همراه می‌کنند. عنوانی مثل «کتاب درسی غنی شده زیست شناسی یازدهم» از اسمش پیداست که همین نوع است. برای کسی خوب است که می‌خواهد متن اصلی را با توضیح بیشتر بخواند.
این کتاب‌ها مطلب درس را خلاصه و منظم می‌کنند. «جیبی موضوعی زیست گیاهی» از اسمش برمی‌آید که کتابی کوچک و موضوعی است، مناسب مرور سریع. اگر می‌خواهید موضوعی را دوباره از اول بفهمید، درسنامه انتخاب مناسبی است.
بعضی کتاب‌ها فقط تمرین‌اند. «بانک نهایی فیزیک یازدهم تجربی» از عنوانش پیداست که مجموعه‌ی سؤال‌های مربوط به امتحان نهایی است. «بیست پک فارسی ۲ یازدهم» هم از نامش برمی‌آید که مجموعه‌ی تمرین درس فارسی است. این‌ها بعد از یادگیری درس به کار می‌آیند، نه قبل از آن.
«کار عربی یازدهم انسانی» نمونه‌ای است که از اسمش پیداست برای تمرین و کار روی یک درس مشخص است. کتاب کار وقتی مفید است که واقعا تمرین‌هایش را حل کنید.
درس زبان انگلیسی هم کتاب‌های خودش را دارد. «سیگنال ۲۰ زبان انگلیسی ۲ پایه یازدهم (کلیه رشته ها)» از اسم و توضیحش پیداست که برای همه‌ی رشته‌های این پایه است.
در پایه‌ی یازدهم درس‌ها بر اساس رشته فرق می‌کند. پیش از هر خرید، مطمئن شوید کتاب برای رشته‌ی شما نوشته شده. «فیزیک یازدهم ریاضی» با «فیزیک یازدهم تجربی» فرق دارد و «تاریخ یازدهم انسانی» و «روانشناسی یازدهم انسانی» مخصوص رشته‌ی انسانی‌اند. این اشتباه ساده هر سال برای عده‌ای پیش می‌آید و باعث می‌شود کتاب کنار برود.
یک راه ساده این است که فهرست درس‌های رشته‌ی خودتان را از مدرسه یا کتاب‌های درسی بردارید و کنار دست بگذارید. هر بار که کتابی می‌بینید، آن را با این فهرست بسنجید. اگر در عنوان کتاب اسم رشته آمده، مطمئن‌تر خواهید بود. اگر نیامده، مشخصات کتاب را در صفحه‌اش با دقت بخوانید.
این پرسش شاید مهم‌ترین پرسش در خرید کتاب یازدهم (متوسطه دوم) باشد. کتاب‌های درسی گاهی تغییر می‌کنند و کتاب کمک‌درسی هم باید با آن هم‌خوان باشد. اگر کتابی برای چاپ قدیمی نوشته شده، ممکن است بخش‌هایی از آن با کتاب درسی امسال نخواند.
پیش از خرید، سال چاپ و مشخصات کتاب را ببینید و در صورت تردید از دبیر خودتان بپرسید. دبیرها معمولا می‌دانند کدام کتاب با برنامه‌ی درسی هم‌خوان است. کتاب‌جم برای هر کتاب مشخصات را در صفحه‌ی خودش می‌گذارد و شما می‌توانید با دقت آن را بررسی کنید.
خیلی از دانش‌آموزان اول سال با فهرست بلند کتاب‌ها گیج می‌شوند و همه را می‌خرند. نتیجه معمولا میزی پر از کتاب‌های نیمه‌خوانده است. پیشنهاد ما این است که ساده شروع کنید: اول کتاب درسی، بعد یک درسنامه یا کتاب کمک‌درسی برای هر درس اصلی، و فقط بعد از آن، کتاب تمرین و تست.
وقتی درس را درست بفهمید، تست‌ها بیشتر به کارتان می‌آیند. اگر بی‌درک تست بزنید، فقط جواب‌ها را حفظ می‌کنید. بنابراین ترتیب این است: بخوان، بفهم، تمرین کن، بعد تست بزن. و بعد از هر چند هفته برگرد و ببین کجاها را فراموش کرده‌ای.
اگر به کتاب‌های سال‌های قبل نیاز دارید، برای مرور پیش‌نیازها می‌توانید به دسته‌ی دهم (متوسطه دوم) سر بزنید. و اگر جلوتر را نگاه می‌کنید، دوازدهم (متوسطه دوم) در انتظار شماست.
دانش‌آموزان ریاضی با فیزیک، ریاضی، شیمی و هندسه سروکار دارند. کتاب‌هایی مثل «فیزیک یازدهم ریاضی» با اسم مجموعه‌ی خود ناشرشان در این دسته دیده می‌شوند. در این رشته، تمرین حل مسئله از همه‌چیز مهم‌تر است. کتابی انتخاب کنید که مسئله‌های متنوع و پاسخ‌های توضیح‌دار داشته باشد.
دانش‌آموزان تجربی زیست‌شناسی، شیمی و فیزیک می‌خوانند. کتاب‌های «بانک نهایی فیزیک یازدهم تجربی» و «کتاب درسی غنی شده زیست شناسی یازدهم» و «جیبی موضوعی زیست گیاهی» نمونه‌هایی از این دسته‌اند. در زیست‌شناسی، خواندن دقیق متن درسی و شکل‌ها از هر چیزی مهم‌تر است.
در رشته‌ی انسانی درس‌هایی مثل تاریخ، روانشناسی، عربی و ریاضی و آمار داریم. عنوان‌هایی مثل «تاریخ یازدهم انسانی سری پرسمان»، «روانشناسی یازدهم انسانی» و «کار عربی یازدهم انسانی» و «ریاضی ۱۱ انسانی» در همین بخش دیده می‌شوند. در این رشته، خواندن منظم و مرور منظم اهمیت زیادی دارد.
فارسی، زبان انگلیسی و عربی در بیشتر رشته‌ها مشترک‌اند. کتاب‌هایی مثل «واژگان و املای فارسی یازدهم» و «بیست پک فارسی ۲ یازدهم» و کتاب زبان انگلیسی در این گروه هستند.
امتحان نهایی و کنکور دو هدف نزدیک‌اند که مسیرشان یکی است ولی تأکیدشان فرق دارد. نهایی بیشتر به متن کتاب درسی وفادار است و کنکور سؤال‌های عمیق‌تر و ترکیبی می‌پرسد. کتاب‌هایی مثل «بانک نهایی» برای مرور سؤال‌های سبک نهایی‌اند.
ما وعده‌ای درباره‌ی نتیجه نمی‌دهیم و فقط می‌گوییم چه چیزی وجود دارد. اما یک قاعده‌ی کلی: اگر امسال هدف شما امتحان نهایی است، متن درسی و سؤال‌های نهایی را کامل تمرین کنید. اگر هدف کنکور هم هست، بعد از تسلط بر درس، کتاب‌های تشریحی و ترکیبی را اضافه کنید. با معلم و مشاور مدرسه‌تان هم حتما مشورت کنید.
درس‌های عمومی معمولا کم‌ارزش‌تر از درس‌های تخصصی دیده می‌شوند، ولی در امتحان نهایی و کنکور ضریب قابل توجهی دارند و اگر از اول سال منظم پیش بروید، بار سنگینی نیستند. فارسی به خواندن دقیق، دانستن واژه و املا و شناخت آرایه‌ها نیاز دارد. عربی به قواعد و ترجمه. زبان انگلیسی به واژه، گرامر و خواندن متن.
کتاب‌هایی مثل «واژگان و املای فارسی یازدهم» به یکی از مهارت‌های فارسی می‌پردازند و «بیست پک فارسی ۲ یازدهم» مجموعه‌ای برای تمرین درس فارسی است. برای عربی رشته‌ی انسانی، «کار عربی» گزینه‌ای است که از اسمش برمی‌آید. برای انگلیسی هم «سیگنال ۲۰» هست. راز موفقیت در این درس‌ها، تمرین کم و روزانه است. بیست دقیقه‌ی روزانه از دو ساعت در آخر هفته بهتر است.
ریاضی و فیزیک درس‌هایی هستند که با حفظ کردن پیش نمی‌روند. کسی که فرمول را حفظ می‌کند ولی معنایش را نمی‌فهمد، با یک تغییر کوچک در صورت سؤال گیر می‌کند. راه درست این است که هر مبحث را اول بفهمید، بعد چند مسئله‌ی ساده حل کنید، بعد به سراغ مسئله‌های سخت‌تر بروید.
هنگام انتخاب کتاب برای این درس‌ها، به تنوع مسئله و توضیح پاسخ‌ها توجه کنید. پاسخی که فقط عدد نهایی را بدهد، کمکی نمی‌کند. پاسخ تشریحی است که راه حل را نشان می‌دهد. برای دانش‌آموز ریاضی و تجربی، تمرین پیوسته و اشتباه‌شماری بسیار مفید است: هر اشتباه را یادداشت کنید و چند روز بعد دوباره حل کنید.
در زیست‌شناسی، بخش بزرگی از سؤال‌ها از جمله‌های متن درسی و شکل‌های کتاب می‌آید. برای همین خواندن دقیق کتاب درسی از هر چیزی مهم‌تر است. کتاب غنی‌شده و کتاب موضوعی می‌توانند بعد از خواندن متن اصلی به شما کمک کنند تا موضوع را منظم مرور کنید.
یک روش خوب برای زیست‌شناسی این است که بعد از خواندن هر فصل، بدون نگاه به کتاب، نمودار یا خلاصه‌ی آن را روی کاغذ بکشید. جاهایی که نتوانستید بنویسید، همان جاهایی است که باید دوباره بخوانید. کتاب‌های کوچک موضوعی مثل «جیبی موضوعی زیست گیاهی» برای همین مرورهای کوتاه مناسب‌اند.
درس‌های رشته‌ی انسانی بیشتر مفهومی‌اند و به خواندن منظم و فهمیدن رابطه‌ی مطلب‌ها نیاز دارند. تاریخ فقط حفظ کردن سال و اسم نیست؛ یعنی فهمیدن علت و معلول. روانشناسی هم پر از مفهوم و اصطلاح است و باید مثال بزنید تا در ذهن بماند.
کتاب‌هایی که در این دسته برای انسانی هستند، مثل «تاریخ یازدهم انسانی» و «روانشناسی یازدهم انسانی»، از اسم‌شان پیداست که برای همین درس‌ها ساخته شده‌اند. برای تاریخ، یک جدول زمانی روی دیوار اتاق‌تان بچسبانید. برای روانشناسی، هر مفهوم را با یک مثال از زندگی خودتان بنویسید. این کارها یادگیری را عمیق‌تر می‌کنند.
کتاب تست ابزار خوبی است، اگر درست به کار برود. بیشتر دانش‌آموزان تست را می‌زنند، جواب را چک می‌کنند و می‌روند سراغ بعدی. این کار فایده‌ی کمی دارد. روش بهتر این است که برای هر تست غلط، بپرسید چرا غلط شد: مفهوم را نمی‌دانستم؟ اشتباه محاسبه کردم؟ سؤال را خوب نخواندم؟
هر نوع اشتباه راه‌حل خودش را دارد. اگر مفهوم را نمی‌دانید، به درسنامه برگردید. اگر محاسبه غلط است، دقت و تمرین بیشتر لازم دارید. اگر سؤال را غلط خوانده‌اید، با سرعت کمتر و دقت بیشتر بخوانید. دفتر اشتباه‌ها، مفیدترین ابزار مرور است و هیچ کتابی جای آن را نمی‌گیرد.
یک نکته هم درباره‌ی زمان‌بندی: در ماه‌های اول سال، بدون زمان‌سنج تست بزنید تا یاد بگیرید. نزدیک امتحان، با زمان‌سنج تمرین کنید تا سرعت پیدا کنید.
کتاب‌های کوچک و جیبی برای مرور سریع مناسب‌اند. می‌توانید آن‌ها را در کیف بگذارید و در فرصت‌های کوتاه، مثلا در مسیر مدرسه یا در صف، ورق بزنید. اما این کتاب‌ها جای یادگیری اولیه را نمی‌گیرند. خلاصه فقط به کسی کمک می‌کند که قبلا درس را فهمیده باشد.
برای این که کتاب جیبی مفید باشد، آن را فقط برای مرور بخرید، نه برای یادگیری اولیه. و هر بار که مطلبی را در آن مرور می‌کنید، خودتان را محک بزنید: بدون نگاه کردن، آن مطلب را توضیح بدهید. اگر نتوانستید، به کتاب کامل‌تر برگردید.
معلم‌ها گاهی خودشان هم کتاب کمک‌درسی می‌خرند تا از سؤال‌ها و شیوه‌ی توضیح ناشران مختلف الهام بگیرند. اگر شما معلم هستید، مقایسه‌ی چند کتاب برای یک درس می‌تواند ایده‌های تازه‌ای برای تدریس بدهد. مثلا ببینید ناشران مختلف یک مبحث سخت را چطور توضیح می‌دهند.
مدرسه‌ها و کلاس‌های کمک‌آموزشی هم می‌توانند کتاب‌ها را برای گروه سفارش بدهند. کافی است مشخصات هر کتاب را با فهرست درس‌های پایه مطابقت دهید. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود، پس هر بار اطلاعات تازه را ببینید.
سارا اول سال یازدهم سیزده کتاب خرید. همه‌ی آن‌ها را روی میزش چید و حس کرد الان همه‌چیز آماده است. اما هفته‌ی دوم، از دیدن آن کوه کتاب خسته می‌شد و هیچ‌کدام را باز نمی‌کرد. دبیر شیمی‌اش که او را دید، گفت: «هر درس یک کتاب، هر هفته یک فصل». سارا سه کتاب را کنار گذاشت و بقیه را در قفسه گذاشت.
ماه‌ها گذشت و او همان سه کتاب را دو بار تمام کرد. بعد سراغ کتاب‌های دیگر رفت، این بار با درک بیشتر. درس این داستان ساده است: کتاب‌های کمتر ولی خوانده‌شده، از کوهی از کتاب‌های نخوانده بهترند. کسی که از دسته‌ی یازدهم (متوسطه دوم) کتاب می‌خرد، بهتر است فقط چیزی بخرد که واقعا وقت خواندنش را دارد.
پیش از سفارش هر کتاب، این پرسش‌ها را از خودتان بپرسید. این کتاب برای رشته‌ی من است؟ برای کدام درس است؟ درسنامه است، تست است یا کتاب کار؟ چه ناشری آن را منتشر کرده و چه سالی؟ آیا واقعا به آن نیاز دارم یا فقط چون دیگران خریده‌اند؟
اگر جواب همه‌ی این پرسش‌ها روشن بود، احتمالا انتخاب خوبی کرده‌اید. اگر در یکی تردید داشتید، مشخصات کتاب را در صفحه‌ی آن بخوانید یا از دبیرتان بپرسید. یک دقیقه فکر پیش از خرید، ممکن است چندین ساعت وقت هدررفته را جلوگیری کند. و یادتان باشد که کتاب مفید، کتابی است که باز می‌شود، نه کتابی که در قفسه می‌ماند.
سال یازدهم که تمام می‌شود، سال دوازدهم و کنکور از راه می‌رسد. تابستان بین این دو سال فرصت خوبی برای مرور است. بهتر است مطالب یازدهم را که پایه‌ی بسیاری از مبحث‌های سال بعد است، یک بار دیگر با آرامش بخوانید. لازم نیست مرور فشرده باشد. روزی یک ساعت منظم، برای بسیاری از دانش‌آموزان کافی است.
در این مرور، کتاب‌های درسنامه و جیبی و کتاب‌های تست مروری بیشترین کاربرد را دارند. بخش‌هایی را که در طول سال ضعیف بوده‌اید علامت بزنید و اول سراغ آن‌ها بروید. اگر تابستان را به استراحت هم اختصاص دادید، اشکالی ندارد؛ ذهن هم به آرامش نیاز دارد. برای برنامه‌ریزی سال بعد، کتاب‌های دوازدهم (متوسطه دوم) را هم پیش از شروع سال ببینید تا بدانید در انتظارتان چیست.
یک نکته‌ی آخر: در این سال‌ها فقط درس مهم نیست. خواب کافی، غذای مناسب، ورزش و وقت گذراندن با دوستان و خانواده هم بخشی از سلامت شما هستند. کتاب‌های درسی ابزارند و نه همه‌ی زندگی. ذهن آسوده بهتر یاد می‌گیرد.
در ادامه چند عنوان را فقط از روی اسم و توضیح خودشان معرفی می‌کنیم. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
این فهرست فقط آغاز راه است. عنوان‌های دیگری هم هستند، از جمله «فیزیک یازدهم سری توربوجت» و «تاریخ یازدهم انسانی سری پرسمان». مشخصات هر کدام را در صفحه‌ی خودش ببینید.
کتاب بدون برنامه فایده‌ی زیادی ندارد. یک برنامه‌ی ساده می‌تواند این‌طور باشد: هر روز بعد از مدرسه، مطلب همان روز را یک بار مرور کنید. آخر هفته، درس‌های هفته را با تمرین و تست تثبیت کنید. هر ماه، یک روز را به مرور کل مطالب ماه اختصاص دهید. بعد از هر امتحان، اشتباه‌ها را در دفتر جداگانه بنویسید و مرور کنید.
مهم است که برنامه واقع‌بینانه باشد. برنامه‌ی هشت ساعت مطالعه در روز که بعد از سه روز رها می‌شود، از برنامه‌ی دو ساعت منظم بدتر است. کتاب‌ها را هم به اندازه‌ی وقت‌تان بخرید. یک کتاب خوب که تمامش کنید، از پنج کتاب نیمه‌کاره بهتر است.
اگر شما پدر یا مادر یک دانش‌آموز یازدهمی هستید، می‌دانید فشار این سال چقدر است. چند نکته می‌تواند کمک کند. اول، پیش از خرید با خود فرزندتان و دبیرش مشورت کنید. خود او می‌داند به چه چیزی نیاز دارد. دوم، هر کتاب را فقط برای درس مشخصی بخرید، نه از روی ترس. سوم، فشار بی‌جا نیاورید؛ آرامش در این سال به اندازه‌ی کتاب مهم است.
چهارم، مراقب باشید کتاب‌ها روی هم انباشته نشوند. اگر فرزندتان زیر بار کتاب‌های نخوانده احساس گناه می‌کند، فشار روانی بیشتر می‌شود. کمتر و دقیق‌تر بهتر از بیشتر و پراکنده است. اگر فرزند شما از اضطراب امتحان رنج می‌برد، با مشاور مدرسه یا یک متخصص هم حرف بزنید. کتاب چیزی جز کمک نیست و جای مراقبت از حال او را نمی‌گیرد.
مثل پیش‌تر گفتیم، اسم رشته را در عنوان یا مشخصات ببینید. این ساده‌ترین اشتباه و ساده‌ترین جلوگیری است.
هر ناشری سری مخصوص خودش را دارد و لازم نیست همه را داشته باشید. یک سری خوب برای هر درس کافی است.
تست بدون یادگیری درس فقط حفظ کردن پاسخ است. اول درس، بعد تست.
اگر کتاب درسی تغییر کرده باشد، کتاب کمک‌درسی قدیمی ممکن است با آن هماهنگ نباشد. سال چاپ را ببینید.
این دو کار متفاوت می‌کنند. اولی متن را توضیح می‌دهد و دومی از شما تمرین می‌خواهد. بدانید به کدام نیاز دارید.
معمولا یک درسنامه و یک کتاب تمرین کافی است. کتاب‌های بیشتر فقط وقتی لازم می‌شوند که واقعا به موضوعی نیاز داشته باشید. با دبیرتان مشورت کنید.
اسم رشته را در عنوان کتاب ببینید و مشخصات را در صفحه‌ی آن بخوانید. اگر مطمئن نشدید، از دبیرتان بپرسید.
کتاب غنی‌شده متن درسی اصلی را همراه توضیح می‌آورد، درسنامه مطلب را خلاصه و مرتب می‌کند. اگر متن اصلی را می‌خواهید، غنی‌شده مناسب‌تر است.
بعضی کتاب‌ها مخصوص نهایی نوشته شده‌اند، مثل مجموعه‌های سؤال نهایی. مشخصات هر کتاب را ببینید. ما درباره‌ی نتیجه وعده‌ای نمی‌دهیم.
نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. هر بار صفحه‌ی کتاب را ببینید، اطلاعات تازه است.
سال یازدهم سالی است که با برنامه‌ی روشن و انتخاب درست کتاب می‌شود آن را با آرامش بیشتری پشت سر گذاشت. کتاب مناسب رشته، هم‌خوان با سال درسی و متناسب با نیاز خودتان بخرید و منظم بخوانید. نه بیشتر از توان‌تان و نه کمتر از نیازتان.
حالا می‌توانید کتاب‌های دسته‌ی یازدهم (متوسطه دوم) را ببینید، عنوان‌ها را با رشته و نیاز خودتان بسنجید و نسخه چاپی کتاب مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و قیمت و موجودی هر روز به‌روز می‌شود. برای دیدن پایه‌های دیگر هم به مقاطع تحصیلی مدرسه سر بزنید.
