چارلز دوهیگ
ترجمه‌ی حسین خدادادی
آموخته
هر سال در آستانه‌ی نوروز یا اول ماه، فهرستی از قول‌ها می‌نویسیم: زودتر بیدار می‌شوم، ورزش می‌کنم، کمتر گوشی نگاه می‌کنم، کتاب می‌خوانم. و چند هفته بعد، همان فهرست گوشه‌ی کشو می‌ماند. مشکل اراده‌ی ضعیف نیست؛ مشکل این است که کسی به ما یاد نداده عادت‌ها چطور ساخته می‌شوند و کارها چطور بی‌فشار جلو می‌روند. دسته‌ی عادت‌ها و بهره‌وری کتاب‌جم برای همین است: کتاب‌هایی درباره‌ی ترک عادت‌های کهنه، ساختن عادت‌های تازه، تمرکز، مدیریت زمان و غلبه بر اهمال‌کاری. در این صفحه می‌بینید از کجا شروع کنید، چه نوع کتابی به درد شما می‌خورد و چطور آنچه می‌خوانید را به رفتار روزانه تبدیل کنید.
اگر همیشه کتاب‌های انگیزشی را با شور می‌خوانید و دو روز بعد همه‌چیز از یادتان می‌رود، این صفحه به‌خصوص برای شماست. هدف ما کمک به انتخاب کتاب است، نه وعده‌ی تغییر یک‌شبه.
بهره‌وری یعنی کار درست را به اندازه‌ی کافی و بدون فرسودگی انجام دادن. و بخش بزرگی از آنچه در روز انجام می‌دهیم، نه تصمیم آگاهانه، که عادت است: ساعت بیدار شدن، اولین کاری که با گوشی می‌کنیم، شیوه‌ی شروع یک کار سخت. اگر عادت‌های روزانه‌ی ما درست نباشند، حتی بهترین برنامه‌ریزی هم دوام نمی‌آورد. برعکس، وقتی عادت‌های خوب جا افتاده باشند، بدون زور زدن جلو می‌رویم.
به همین دلیل بیشتر کتاب‌های این حوزه هر دو موضوع را با هم بررسی می‌کنند. یکی بحث می‌کند که چرا کارها را به تعویق می‌اندازیم و دیگری نشان می‌دهد چطور رفتارهای کوچک را به سیستمی پایدار تبدیل کنیم. اگر تصویر کلی‌تری از این حوزه می‌خواهید، دسته‌ی توسعه فردی کتاب‌های گسترده‌تری دارد.
خیلی از ما از اراده کمک می‌گیریم و اراده در عصر خسته و پرحاشیه جواب نمی‌دهد. کتاب‌های این حوزه معمولا چند دلیل ساده برای شکست‌ها می‌آورند و درکشان کمک می‌کند خودمان را کمتر سرزنش کنیم.
وقتی می‌خواهیم یک‌دفعه همه‌چیز را عوض کنیم، مغز مقاومت می‌کند. ورزش روزانه‌ی یک ساعته‌ی بی‌سابقه، بعد از سه روز رها می‌شود. اما پنج دقیقه راه رفتن هر روز، خیلی راحت‌تر تکرار می‌شود.
عادت به نشانه‌ی مشخصی نیاز دارد: بعد از مسواک، بعد از چای صبح، بعد از رسیدن به خانه. بدون نشانه، عادت در هوا می‌ماند.
اگر گوشی کنار بالین شماست، صبح اولین کارتان چک کردن پیام‌هاست. محیط، بیش از تصور ما رفتار را می‌سازد.
یک روز جا انداختن، پایان راه نیست. بسیاری از افراد با اولین ناکامی همه‌چیز را رها می‌کنند. بخشیدن خود و ادامه دادن مهم‌تر از بی‌نقص بودن است.
اگر می‌خواهید عادت تازه بسازید، از کتاب‌هایی شروع کنید که مکانیسم را ساده توضیح می‌دهند. در این دسته عنوان‌های شناخته‌شده‌ای مثل «عادت‌های اتمی» و «عادت‌های خوب، عادت‌های بد» می‌بینید. از اسم دومی پیداست که درباره‌ی دانش ایجاد تغییرات مثبت و ماندگار است. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش هست و بهتر است پیش از خرید بخوانید که رویکرد نویسنده چیست.
به‌جای اینکه چند کتاب مشابه پشت هم بخوانید، یک کتاب را انتخاب کنید و یک ماه فقط یک پیشنهادش را اجرا کنید. خواندن کتاب دوم درباره‌ی همان موضوع، وقتی اولی را عمل نکرده‌اید، فقط حس پیشرفت کاذب می‌دهد.
کتاب عادت را نمی‌سازد؛ کتاب فقط نقشه می‌دهد. راه رفتن با خود شماست.
حواس‌پرتی شاید بزرگ‌ترین دشمن بهره‌وری در دنیای امروز باشد. پیام‌های پیاپی، شبکه‌های اجتماعی و باز بودن ده‌ها صفحه در ذهن و روی صفحه‌ی گوشی، تمرکز را تکه‌تکه می‌کند. کتابی مثل «ذهن حواس‌جمع: شیوه‌های رفع حواس‌پرتی و مدیریت زمان» از عنوانش پیداست که به همین مشکل می‌پردازد.
موضوع نزدیک به آن، وابستگی به گوشی است. عنوانی مانند «رهایی از اعتیاد به تلفن همراه: راهنمای گام‌به‌گام برای زندگی دوباره در دنیای واقعی» در این دسته هست. اگر احساس می‌کنید استفاده‌تان از گوشی از کنترل خارج شده و روی زندگی و روابط اثر منفی گذاشته، کتاب می‌تواند شروع خوبی باشد، اما اگر مشکل شدید است، با روانشناس یا مشاور صحبت کنید؛ کتاب جای متخصص را نمی‌گیرد.
اهمال‌کاری تنبلی نیست. اغلب، فرار از احساس ناخوشایند است: ترس از شکست، ترس از کمال‌گرایی، یا شروع نکردن به‌خاطر ابهام. وقتی کاری را نمی‌دانیم از کجا شروع کنیم، ذهن آن را به فردا می‌سپارد.
راه‌حل‌هایی که در بیشتر کتاب‌های این حوزه می‌بینید، چند اصل مشترک دارند: کار را به قدم‌های کوچک تقسیم کنید، شروع را بسیار ساده کنید، مثلا «فقط پنج دقیقه»، و به‌جای انتظار برای انگیزه، اول عمل کنید و انگیزه بعدا می‌آید.
کتابی مانند «پشتکار: قدرت مداومت» در این دسته هست که از اسمش پیداست درباره‌ی ادامه دادن در مسیر است. مداومت، بخش دیگر همین معماست: شروع کردن آسان‌تر از ادامه دادن است.
اگر اهمال‌کاری همراه با اضطراب، بی‌خوابی یا افسردگی شده باشد، ممکن است ریشه‌ای عمیق‌تر داشته باشد. در این صورت به متخصص مراجعه کنید و در کنارش کتاب‌های دسته‌ی اضطراب و افسردگی را هم بخوانید.
مدیریت زمان یعنی انتخاب آگاهانه‌ی اینکه وقتتان را صرف چه چیزی کنید. این کار با پر کردن هر دقیقه‌ی روز فرق دارد. برنامه‌ی خیلی فشرده اغلب شکست می‌خورد. برنامه‌ی خوب برنامه‌ای است که برای اتفاقات ناگهانی جا داشته باشد.
کتابی با عنوان «سازماندهی زندگی» با زیرعنوان «توصیه‌های جادویی برای زندگی بهتر» در این دسته هست. سازماندهی فقط درباره‌ی زمان نیست؛ درباره‌ی خانه، میز کار، پرونده‌های دیجیتال و فکر هم هست. آدمی که میزش شلوغ است، ذهنش هم معمولا شلوغ‌تر است.
فهرست کار روزانه: شب قبل سه کار مهم فردا را بنویسید. صبح، بدون فکر کردن، از همان‌ها شروع کنید.
جدول اولویت: کارها را به چهار گروه تقسیم کنید: مهم و فوری، مهم و غیرفوری، فوری و غیرمهم، نه مهم و نه فوری. بیشتر وقت خود را به گروه دوم بدهید.
مرور هفتگی: هر هفته ده دقیقه بنشینید و ببینید چه کردید و چه ماند. این عادت ساده، دید شما را به زمان عوض می‌کند.
یک بخش بزرگ بهره‌وری، یادگیری است. اینکه چطور بخوانیم، چطور به خاطر بسپاریم و چطور با زمان محدود بیشترین نتیجه را بگیریم. در این دسته عنوان‌هایی مثل «یادگیری را یاد بگیرید: راهنمای موفقیت تحصیلی با مطالعه‌ی کمتر»، «نقشه‌بندی ذهنی برای همه» و «تندخوانی با نیم‌کره‌ی راست مغز» می‌بینید که با یادگیری و مطالعه سروکار دارند.
نقشه‌ی ذهنی روشی است برای ثبت ایده‌ها به‌صورت نمودار و شاخه‌شاخه به‌جای فهرست خطی. بعضی افراد با آن بهتر یاد می‌گیرند و بعضی نه. تندخوانی هم موضوعی است که باید با احتیاط سراغش رفت؛ سرعت خواندن و فهمیدن همیشه با هم بالا نمی‌روند. هر روشی را که یاد می‌گیرید، خودتان روی یک متن واقعی آزمایش کنید و ببینید فهم شما حفظ می‌شود یا نه.
برای دانش‌آموزان و دانشجویان، این بخش می‌تواند بیشترین تأثیر را داشته باشد؛ یادگیری بهتر با زمان کمتر، معنی واقعی بهره‌وری است.
اگر تا حالا در این زمینه چیزی نخوانده‌اید، از این ترتیب استفاده کنید.
و یک قانون ساده: هر کتاب را با یک تغییر کوچک تمام کنید. اگر بعد از خواندن یک کتاب هیچ رفتار شما عوض نشده، خواندنش بیهوده نبوده، اما هنوز تمام نشده است.
برای اینکه بحث انتزاعی نماند، چند نمونه‌ی ساده را مرور می‌کنیم. این‌ها توصیه‌ی درمانی یا علمی خاصی نیستند؛ ایده‌هایی رایج و عملی‌اند که می‌توانید امتحان کنید.
با هر کدام از این‌ها یک ماه صبر کنید. اگر جواب داد، ادامه بدهید؛ اگر نه، شکل آن را تغییر دهید. مهم این است که آزمایش کنید و ببینید چه چیزی برای شما کار می‌کند.
یک خطر مهم در این حوزه، تبدیل شدن بهره‌وری به رقابت با خود است. کسانی که همه‌ی روزشان را برنامه‌ریزی و ثبت و رصد می‌کنند، گاهی بیشتر از انجام کار، وقت صرف مدیریت کار می‌کنند. اگر از برنامه‌ی روزانه‌تان احساس گناه یا فشار می‌گیرید، چیزی درست نیست.
بهره‌وری واقعی شامل استراحت هم هست. خواب کافی، تفریح و وقت با دوستان و خانواده، بخشی از یک زندگی سالم‌اند و هیچ کتاب معقولی شما را از آن‌ها منع نمی‌کند. برای نگاه متعادل‌تر به ذهن و زندگی، دسته‌های خودشناسی و ذهن‌آگاهی و کتاب‌های انگیزشی هم می‌توانند مکمل خوبی باشند.
این عنوان‌ها را فقط بر اساس نامشان معرفی می‌کنیم؛ برای مشخصات دقیق، صفحه‌ی هر کتاب را ببینید.
مهم‌ترین اشتباه: کتاب را می‌خوانیم، حس خوب می‌گیریم و عمل نمی‌کنیم. خواندن فقط نیمی از کار است.
ده کتاب درباره‌ی عادت، ده بار همان توصیه‌ها را تکرار می‌کنند. یک کتاب خوب را با دقت عمل کنید.
کسی که سحرخیز است لزوما از شما بهره‌ورتر نیست. ساعت بیولوژیک و شرایط زندگی هر کس فرق دارد.
هیچ کتابی زندگی را یک‌شبه عوض نمی‌کند. تغییر واقعی آرام و تدریجی است.
برای اینکه بهتر بفهمید کدام کتاب به درد شما می‌خورد، سه آدم فرضی را تصور کنید. هر سه می‌توانند از کتاب‌های عادت‌ها و بهره‌وری استفاده کنند، اما نیازشان یکی نیست.
نیما هر ترم قول می‌دهد از اول درس‌ها را بخواند و هر ترم چند شب مانده به امتحان بیدار می‌ماند. مشکل او نداشتن هوش یا وقت نیست؛ شروع نکردن است. برای کسی مثل او، کتاب‌های اهمال‌کاری و یادگیری کارآمد مناسب‌ترند. اگر روش مطالعه را هم عوض کند و در جلسه‌های کوتاه و مرتب بخواند، فشار شب آخر کم می‌شود.
مریم روزش را با جلسه و پیام و تماس می‌گذراند و شب که به خانه می‌رسد حس می‌کند هیچ کار مهمی نکرده است. او بیشتر به کتاب‌هایی درباره‌ی تمرکز، اولویت‌بندی و مدیریت زمان نیاز دارد. برای او سؤال اصلی این است: کدام کارهای روزم واقعا مهم است و کدام‌ها فقط شلوغ‌ام می‌کنند؟
رضا می‌خواهد ساعت‌های بی‌هدفی که با گوشی می‌گذراند را کم کند. برای او، کتاب‌هایی که درباره‌ی ترک عادت و کاهش وابستگی به گوشی نوشته شده‌اند مناسب‌ترند. ترک عادت، ساختن عادت جایگزین است، نه فقط حذف. اگر آن ساعت را با فعالیتی دیگر پر نکند، عادت قدیمی زود برمی‌گردد.
این سه نفر ساختگی‌اند، ولی احتمالا خودتان یا اطرافیانتان را در آن‌ها می‌بینید. وقتی بدانید مشکل اصلی‌تان کدام است، انتخاب کتاب ساده‌تر می‌شود.
اگر می‌خواهید کتابی بخوانید و همزمان تغییر را شروع کنید، این برنامه‌ی ساده را امتحان کنید. لازم نیست کامل اجرا شود؛ فقط یک چارچوب است.
این برنامه، خلاصه‌ی ایده‌هایی است که در بیشتر کتاب‌های این حوزه به شکل‌های مختلف دیده می‌شود. اگر با مطالعه‌ی یک کتاب کامل همراه شود، بهتر جواب می‌دهد چون دلیل هر مرحله را می‌فهمید.
ما موجودات اجتماعی هستیم و رفتار اطرافیان روی ما اثر می‌گذارد. اگر همه‌ی دوستانتان تا دیروقت بیدارند، سحرخیز شدن سخت است. اگر همه‌ی همکارانتان در وقت ناهار گوشی به دست‌اند، کنار گذاشتنش سخت است. این را ضعف خود ندانید؛ ویژگی انسان است.
راه ساده این است که یک نفر را پیدا کنید که همان هدف را دارد. با هم قرار بگذارید و از پیشرفت هم بپرسید. کسی که به او پاسخگو هستید، شانس شما را برای ادامه دادن بالا می‌برد. این ایده در بسیاری از کتاب‌های عادت‌ها و بهره‌وری به شکل‌های مختلف تکرار می‌شود.
محیط فیزیکی هم مهم است. میز کار مرتب، نور مناسب و دور بودن از وسوسه‌ها، تصمیم‌گیری را ساده می‌کند. هرچه کمتر مجبور باشید با خودتان بجنگید، انرژی بیشتری برای کار اصلی می‌ماند.
گاهی بهره‌وری فقط مسئله‌ی فردی نیست. در خانه، تقسیم کار و برنامه‌ی مشترک اهمیت دارد. در محل کار، جلسه‌های بی‌نتیجه و پیام‌های بی‌پایان، زمان همه را می‌خورند. اگر مدیر یا سرپرست تیمی هستید، کتاب‌های مدیریت زمان و سازماندهی به شما کمک می‌کنند فرهنگ کاری سالم‌تری بسازید.
اگر والدین هستید، عادت‌های خودتان الگوی فرزندتان است. کودکی که پدر و مادرش را در حال کتاب خواندن می‌بیند، بیشتر به کتاب علاقه پیدا می‌کند تا کودکی که فقط می‌شنود «کتاب بخوان». برای بحث‌های مربوط به تربیت کودک، دسته‌ی فرزندپروری و تربیت کودک را هم ببینید.
خرید کتاب در این حوزه گاهی به‌جای عمل، حس عمل می‌دهد. برای جلوگیری از این دام، چند سؤال را با خودتان مرور کنید.
پاسخ صادقانه به این سؤال‌ها، هم پول شما را حفظ می‌کند و هم به شما کمک می‌کند کتابی را انتخاب کنید که به کار می‌آید. مشخصات کتاب‌ها در صفحه‌ی هر کدام است و می‌توانید پیش از سفارش بخوانید.
هر کتاب خوب درباره‌ی عادت‌ها و بهره‌وری دیر یا زود به بدن می‌رسد، چون ذهن خسته نمی‌تواند تمرکز کند. کم‌خوابی، غذای نامنظم و بی‌حرکتی، حتی بهترین برنامه‌ریزی را خراب می‌کنند. اینجا جای توصیه‌ی پزشکی نیست و برای مسائل مربوط به خواب یا سلامت باید به پزشک مراجعه کنید، اما یک نکته‌ی عمومی را همه قبول دارند: پیش از اینکه دنبال ترفند تازه بگردید، ببینید خواب و استراحت شما جای درستی دارد یا نه.
بسیاری از افراد فکر می‌کنند با کمتر خوابیدن زمان بیشتری می‌آورند. اما ساعت‌هایی که با خستگی کار می‌کنند، بازده کمی دارد و اغلب باید دوباره انجام شود. خواب منظم، عادتی است که بقیه‌ی عادت‌ها روی آن سوار می‌شوند. اگر کتابی را می‌خوانید که این نکته را کنار بگذارد و فقط از کارکردن بیشتر حرف بزند، با احتیاط بخوانید.
مکث‌های کوتاه بین دو کار، پیاده‌روی و حتی چند دقیقه نگاه کردن به بیرون پنجره، ذهن را تازه می‌کنند. بهره‌وری یعنی رفتن به سمت هدف به شیوه‌ای که تا ماه‌ها و سال‌ها بتوانید ادامه بدهید، نه دویدن تا کوفتگی.
در پایان، به یاد داشته باشید که بهره‌وری برای زندگی بهتر است، نه زندگی برای بهره‌وری بیشتر. اگر خواندن کتاب‌های عادت‌ها و بهره‌وری شما را نگران‌تر و شرمنده‌تر کرده، وقت آن است کمی مکث کنید و ببینید هدف چه بود.
کتابی که مکانیسم عادت را ساده توضیح بدهد و مثال‌های عملی داشته باشد. عنوان‌هایی مانند «عادت‌های اتمی» و «عادت‌های خوب، عادت‌های بد» در این دسته هستند؛ مشخصات هر کدام را ببینید و با نیازتان مقایسه کنید.
کتاب می‌تواند به شما ابزار و درک بدهد، اما «درمان» کار متخصص است. اگر اهمال‌کاری زندگی‌تان را مختل کرده، از مشاور کمک بگیرید.
روش‌ها متفاوت‌اند و نتیجه‌شان از فردی به فرد دیگر فرق دارد. خودتان روی متن واقعی امتحان کنید و ببینید فهمتان کم نمی‌شود.
کتاب‌های مربوط به مطالعه‌ی کارآمد، یادگیری و تمرکز. عنوانی مثل «یادگیری را یاد بگیرید» به‌خصوص دانش‌آموز و دانشجو را هدف قرار می‌دهد.
عدد قطعی وجود ندارد و به فرد و نوع عادت بستگی دارد. مهم تکرار است، نه شمردن روزها.
بله. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
عادت‌ها و بهره‌وری موضوعی است که همه به آن نیاز داریم و کمتر کسی درست یاد گرفته است. کتاب مناسب می‌تواند نقشه‌ی راه بدهد؛ اما تغییر، از یک قدم کوچک و تکرارشونده شروع می‌شود. یک کتاب را انتخاب کنید، یک پیشنهادش را اجرا کنید، و اجازه دهید نتیجه کم‌کم پیدا شود.
حالا می‌توانید کتاب‌های دسته‌ی عادت‌ها و بهره‌وری را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن دسته‌های مرتبط، به روانشناسی و موفقیت هم سر بزنید.
