دیوید اچ، هالووی، اسیتون آر، کاپلان.جیمزا، ویلر
ترجمه‌ی حسین حاتمی‌نژاد، عبدالمطلب برات نیا
سمت
پیتر آ. راجرسون
ترجمه‌ی مهدی کریمی، حمید شایان، رضا خسروبیگی بزچلویی، علی اکبر تقیلو
دانشگاه فردوسی مشهد
آلیسون بلانت
دانشگاه تهران
چرا رودخانه‌ها مسیر خودشان را تغییر می‌دهند؟ چرا شهرها آن‌جا ساخته شده‌اند که هستند؟ چرا بعضی مرزها بحران می‌آفرینند و بعضی روستاها از گردشگری جان می‌گیرند؟ جغرافیا به همین پرسش‌ها جواب می‌دهد. دسته‌ی «جغرافیا» کتاب‌جم، در شاخه‌ی علوم انسانی و اجتماعی، منابع درسی دانشجویان این رشته را گرد آورده است: از شکل زمین و اقلیم تا جغرافیای سیاسی، برنامه‌ریزی شهری، گردشگری و مسکن.
اگر دانشجو، داوطلب آزمون ارشد یا پژوهشگر هستید، این صفحه به شما می‌گوید کتاب‌های جغرافیا در چه گروه‌هایی جای می‌گیرند، از کجا شروع کنید و پیش از خرید چه نکته‌هایی را در نظر بگیرید. اگر هم فقط علاقه‌مند شناخت بهتر جهان اطراف‌تان هستید، در ادامه چیزهای جالبی پیدا می‌کنید.
خیلی‌ها جغرافیا را با حفظ کردن نام کوه‌ها و رودها یکی می‌گیرند. اما در دانشگاه، این رشته چیز دیگری است. جغرافیا رابطه‌ی انسان با مکان را بررسی می‌کند: چرا مردم در جایی زندگی می‌کنند، چه چیزی آن‌ها را به هم وصل می‌کند و محیط چگونه بر زندگی‌شان اثر می‌گذارد.
این رشته دو بال دارد. یک بال طبیعی است که به ساختار زمین، اقلیم و آب می‌پردازد. بال دیگر انسانی است که شهر، روستا، اقتصاد، سیاست و فرهنگ را در فضا مطالعه می‌کند. دانشجوی این رشته باید هر دو را بشناسد، حتی اگر بعدا در یکی تخصص بگیرد.
در کتاب‌جم، این دسته در کنار تاریخ، اقتصاد، سیاست و جامعه‌شناسی قرار دارد، چون این رشته با همه‌ی آن‌ها مرز مشترک دارد. برای مثال «ژئواستراتژی جهانی» و «مبانی جغرافیای سیاسی» به سیاست نزدیک‌اند، و «سیاست های مسکن» به اقتصاد و برنامه‌ریزی.
هر گروه با هدف خودش می‌آید و سطح متفاوتی می‌خواهد. کتاب جامع ارشد برای دانشجوی سال اول سنگین است و کتاب مقدماتی به درد پژوهشگر پایان‌نامه‌نویس نمی‌خورد.
بخش طبیعی رشته اینجاست. مجموعه‌ای مثل «مجموعه علوم جغرافیایی (ژئومورفولوژی و اقلیم شناسی)؛ (کتاب جامع ارشد)» از نامش پیداست که شکل‌گیری پستی‌بلندی‌ها و آب‌وهوا را در قالب منبع آمادگی کارشناسی ارشد ارائه می‌کند. «مبانی جغرافیای منطقه ای: مناطق طبیعی» هم به تقسیم‌بندی مناطق بر پایه‌ی ویژگی‌های طبیعی مربوط است. این کتاب‌ها برای دانشجویانی است که به طبیعت و محیط علاقه دارند.
«مبانی جغرافیای سیاسی» و «ژئواستراتژی جهانی» به رابطه‌ی مکان و قدرت می‌پردازند: مرزها، منابع، گذرگاه‌ها و رقابت کشورها. این موضوع‌ها گاهی حساس‌اند و نویسنده‌ها نگاه‌های متفاوتی دارند. خواننده‌ی آگاه چند منبع را کنار هم می‌خواند و به‌جای پذیرفتن یک روایت، مقایسه می‌کند.
بخش بزرگی از کتاب‌ها به شهر می‌پردازند. «روش های علمی تحلیل مسایل شهری»، «سیر تحول سیاست های توسعه شهری و منطقه ای در ایران»، «آمایش شهری سند آمایش شهری و اسناد توسعه شهری» و «روش شناسی و روش تحقیق در مطالعات امنیت شهری» همه به شهر و مدیریت آن مربوط‌اند. اگر به سیاست‌گذاری و مدیریت علاقه دارید، این گروه برای شماست.
«مبانی برنامه ریزی صنعت گردشگری» و «توسعه پایدار کار آفرینی گردشگری با تاکید بر مناطق روستایی» به گردشگری از دید برنامه‌ریزی نگاه می‌کنند. اگر می‌خواهید بدانید گردشگری چگونه می‌تواند به روستاها و مناطق کم‌برخوردار کمک کند، این گروه راهنمای مناسبی است.
عنوان‌هایی مثل «سیاست های مسکن» و «بیوفیلیک در شهر» به مسکن و رابطه‌ی شهر با طبیعت می‌پردازند. اگر به کیفیت زندگی در شهر علاقه دارید، این کتاب‌ها می‌توانند دید تازه‌ای بدهند.
بسیاری از کتاب‌های این دسته دقیقا در مرز جغرافیا و برنامه‌ریزی قرار دارند. دانشجوی این رشته اغلب به برنامه‌ریزی شهری یا روستایی هم می‌رسد. برای همین ممکن است بعضی عنوان‌ها را در چند دسته ببینید. اگر بیشتر به نظریه و طراحی شهر علاقه دارید، دسته‌ی شهرسازی هم در کتاب‌جم هست که با این کتاب‌ها مکمل است.
فرق کلی این است که جغرافیا بیشتر می‌پرسد «چرا؟» و برنامه‌ریزی می‌پرسد «چه باید کرد؟». اما در عمل این دو از هم جدا نیستند. برنامه‌ریز خوب باید جغرافیا بداند و جغرافیدان هم می‌تواند از دانشش در برنامه‌ریزی استفاده کند.
این توضیح‌ها فقط بر پایه‌ی نام کتاب‌هاست. مشخصات کامل را در صفحه‌ی هر کتاب ببینید.
نکته‌ی جالب این رشته این است که آزمایشگاهش بیرون از خانه است. هر بار که پیاده‌روی می‌کنید یا سفر می‌روید، در حال کار میدانی هستید. یک دفتر یادداشت کوچک همراه ببرید و مشاهده‌های‌تان را بنویسید.
بخشی از کتاب‌های این دسته درباره‌ی روش‌اند، مثل «روش شناسی و روش تحقیق در مطالعات امنیت شهری». روش تحقیق مهارتی است که به هر شاخه‌ی رشته می‌آید.
«توسعه‌ی شهر» موضوعی بسیار بزرگ است. اما «ارتباط دسترسی به حمل‌ونقل عمومی با رضایت ساکنان یک محله» پرسشی است که می‌شود در چند ماه جوابش را پیدا کرد.
داده‌ی جغرافیایی انواع مختلف دارد: نقشه، آمار رسمی، عکس ماهواره‌ای، پرسشنامه و مصاحبه. هر کدام محدودیت‌های خودشان را دارند. کتاب‌های روش به شما یاد می‌دهند چگونه از هر کدام درست استفاده کنید.
بازدید میدانی جغرافیا را از رشته‌های دیگر متمایز می‌کند. کسی که بدون دیدن محل درباره‌اش می‌نویسد، خیلی چیزها را از دست می‌دهد.
در کتاب‌های این دسته چند اصطلاح بارها تکرار می‌شود. شناختن‌شان خواندن را ساده‌تر می‌کند.
یعنی برنامه‌ریزی برای استفاده‌ی بهینه از سرزمین: کجا کشاورزی، کجا صنعت، کجا شهر و کجا طبیعت بکر. عنوانی مثل «آمایش شهری سند آمایش شهری و اسناد توسعه شهری» از همین اصطلاح استفاده می‌کند و نشان می‌دهد این برنامه‌ریزی در سطح شهر چه شکلی دارد.
دانش شکل زمین و چگونگی پدید آمدن آن: کوه، دشت، دره و ساحل. این واژه در عنوان مجموعه‌ی علوم جغرافیایی آمده است. اگر کوهنوردی یا طبیعت‌گردی را دوست دارید، خواندن این مباحث چشم شما را به منظره باز می‌کند.
مطالعه‌ی آب‌وهوای درازمدت یک منطقه. فرق آن با «وضع هوا» این است که وضع هوا برای امروز و فردا است، ولی اقلیم درباره‌ی الگوی چند ده ساله حرف می‌زند.
بررسی اینکه موقعیت مکانی یک کشور یا منطقه چه اهمیتی در راهبردهای بین‌المللی دارد. کتاب «ژئواستراتژی جهانی» در همین حوزه است.
توسعه‌ای که نیازهای امروز را برآورده کند بدون اینکه امکان زندگی نسل‌های بعد را از بین ببرد. این اصطلاح در کتاب‌های مسکن، گردشگری و شهر زیاد دیده می‌شود.
احساس و واقعیت ایمنی در فضاهای شهری. این موضوع هم به طراحی فضا مربوط است و هم به سیاست‌گذاری و رفتار مردم. کتاب‌های روش‌شناختی در این زمینه نشان می‌دهند این مفهوم را چگونه می‌توان پژوهید.
شاید فکر کنید این رشته فقط برای کلاس است. اما هر روز با آن سروکار دارید.
کسی که این رشته را می‌خواند، به این پرسش‌ها عادت می‌کند: «چرا اینجا؟» و «چه ارتباطی با اطراف دارد؟». این نگاه در همه‌ی موقعیت‌ها به کار می‌آید.
یکی از مهارت‌هایی که از خواندن کتاب‌های این رشته به دست می‌آید، توانایی خواندن نقشه است. نقشه فقط راه‌یابی نیست؛ ابزاری برای فهم الگوهاست. وقتی نقشه‌ی جمعیت را روی نقشه‌ی رودخانه‌ها می‌گذارید، می‌بینید چرا شهرها کنار آب شکل گرفته‌اند.
چند نکته برای نقشه‌خوانی بهتر:
در بسیاری از کتاب‌های این دسته، نقشه و نمودار نقش اصلی را دارند. اگر در خواندن آن‌ها تمرین کنید، متن کتاب هم برایتان روشن‌تر می‌شود.
یکی از دلیل‌های خرید کتاب در این دسته، آمادگی آزمون کارشناسی ارشد است. داوطلب با حجم زیادی از مطالب روبه‌رو می‌شود و نیاز به برنامه دارد.
اول فهرست رسمی سرفصل‌ها را ببینید. بعد هر کتاب را با آن مقایسه کنید. اگر کتابی بخش‌هایی خارج از سرفصل دارد، آن بخش‌ها را کم‌اهمیت‌تر بدانید.
کتابی مثل «مجموعه علوم جغرافیایی (ژئومورفولوژی و اقلیم شناسی)» حجم زیادی دارد. آن را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید و هر هفته یک بخش بخوانید.
بعد از هر بخش، سؤال‌های آن را حل کنید. مرور در فواصل زمانی بهتر از یک بار خواندن طولانی است. یک برنامه‌ی سه‌مرحله‌ای پیشنهاد می‌شود: خواندن، خلاصه‌نویسی و آزمون.
بعضی داوطلب‌ها فقط بخش مورد علاقه‌شان را می‌خوانند و بخش دیگر را رها می‌کنند. اما آزمون هر دو را می‌سنجد. از همان اول زمان را بین هر دو تقسیم کنید.
مطالعه‌ی طولانی بدون استراحت بازده را کم می‌کند. هر ساعت چند دقیقه استراحت کنید، غذای سالم بخورید و خواب کافی داشته باشید. کتاب مهم است، اما سلامت شما مهم‌تر است.
برای اینکه ببینید کتاب‌های این دسته چگونه به هم وصل می‌شوند، یک سفر فرضی را تصور کنید. فرض کنید می‌خواهید درباره‌ی یک روستای کوهستانی که تازه گردشگر می‌پذیرد، پژوهش کنید.
اول با کتاب‌های مناطق طبیعی سراغ اقلیم و شکل زمین آن منطقه می‌روید و می‌فهمید چرا آن‌جا برای گردشگری جذاب است. بعد با کتاب‌های برنامه‌ریزی گردشگری می‌بینید چه ظرفیتی دارد و چه خطری تهدیدش می‌کند. کتاب‌های توسعه‌ی روستایی نشان می‌دهند گردشگری چگونه می‌تواند به زندگی مردم کمک کند. سپس کتاب روش تحقیق، شما را برای مصاحبه و پرسشنامه آماده می‌کند.
در پایان، از مقصد به شهر نزدیک می‌رسید و کتاب‌های سیاست‌های توسعه‌ی منطقه‌ای توضیح می‌دهند که چه سیاستی می‌تواند روستا را از شهر جدا نکند. این مسیر نشان می‌دهد که کتاب‌های این رشته مثل حلقه‌های یک زنجیرند و هر کدام دیگری را کامل می‌کنند.
گردشگری برای بسیاری از مناطق روستایی می‌تواند منبع درآمد و فرصت شغلی باشد. اما اگر بدون برنامه پیش برود، ممکن است به محیط و فرهنگ محلی آسیب بزند. کتاب‌هایی که درباره‌ی برنامه‌ریزی گردشگری نوشته شده‌اند، همین تعادل را بررسی می‌کنند.
برای کسی که در یک روستا زندگی می‌کند یا می‌خواهد کسب‌وکار گردشگری راه بیندازد، این کتاب‌ها می‌توانند چارچوب بدهند. برای دانشجوی برنامه‌ریزی هم منبعی درسی‌اند. البته باید توجه داشت که هر مکان شرایط خودش را دارد و هیچ کتابی همه‌ی جواب‌ها را ندارد. پیش از هر تصمیم واقعی با متخصص و مردم محل مشورت کنید.
مسکن فقط یک موضوع اقتصادی نیست؛ موضوعی مکانی هم هست. اینکه خانه کجا ساخته می‌شود، چه کسانی در کدام محله زندگی می‌کنند و چرا بعضی مناطق پرجمعیت‌تر می‌شوند، همه پرسش‌هایی جغرافیایی‌اند. کتاب «سیاست های مسکن» از همین دغدغه حرف می‌زند و به سیاست‌هایی که در این حوزه اجرا شده یا می‌شود، نگاه می‌کند.
در کنار آن، «بیوفیلیک در شهر» به رابطه‌ی انسان با طبیعت در شهر توجه دارد. ایده‌ی اصلی این است که آدم‌ها به طبیعت نیاز دارند و شهری که فضای سبز و عناصر طبیعی دارد، زندگی بهتری برای ساکنانش فراهم می‌کند. اگر شهرنشین هستید، این موضوع به‌طور مستقیم زندگی شما را لمس می‌کند.
وقتی این دو موضوع را کنار هم می‌گذارید، می‌بینید که مسکن و محیط شهری از هم جدا نیستند. خانه‌ای که در محله‌ی بی‌درخت و بی‌پارک باشد، هرچقدر هم زیبا باشد، کیفیت زندگی را کامل نمی‌کند. این نگاه یکپارچه از ارزش‌های اصلی این رشته است.
اگر می‌خواهید یک کتابخانه‌ی کوچک و مفید بسازید، این ترکیب ساده کمک می‌کند:
با همین پنج قلم می‌توانید بیشتر درس‌های کارشناسی را پوشش دهید. بعد اگر به تخصصی رسیدید، کتاب‌های تخصصی‌تر را اضافه کنید.
بعضی کتاب‌ها پر از عدد، نقشه و اصطلاح‌اند و ممکن است خواننده را خسته کنند. چند راه ساده وجود دارد.
اول، فهرست و مقدمه را بخوانید و بفهمید کتاب چه ساختاری دارد. دوم، در هر فصل به دنبال جمله‌ی کلیدی بگردید؛ معمولا در ابتدا یا انتهای هر بخش آمده است. سوم، هر جا به اصطلاحی رسیدید که نمی‌دانید، آن را در دفتری بنویسید و بعد معنایش را پیدا کنید. چهارم، نقشه‌ها و نمودارها را بی‌توجه رد نکنید؛ بخش زیادی از استدلال در آن‌هاست.
پنجم و مهم‌تر از همه، خواندن را با مشاهده‌ی واقعی همراه کنید. اگر درباره‌ی شهر می‌خوانید، در شهر قدم بزنید. اگر درباره‌ی اقلیم می‌خوانید، به آسمان و باد نگاه کنید. این کار مفهوم‌های انتزاعی را ملموس می‌کند و در حافظه می‌ماند.
این رشته با بسیاری از رشته‌های دیگر پیوند دارد. اگر بخواهید افق‌تان را باز کنید، این صفحه‌ها را ببینید:
همه‌ی این‌ها زیرمجموعه‌ی دسته‌ی علوم انسانی و اجتماعی هستند. اگر هنوز نمی‌دانید دنبال چه هستید، از آن صفحه شروع کنید.
در بحث‌هایی مثل سیاست شهری، آمار و اسناد توسعه، زمان اهمیت دارد. کتاب چند سال پیش ممکن است به اسناد قدیمی اشاره کند. اما در بحث‌های نظری و طبیعی، قدیمی بودن کمتر مشکل ایجاد می‌کند.
بعضی عنوان‌ها مجموعه‌ای از چند بخش‌اند، مثل کتاب‌های جامع آمادگی ارشد. ببینید کدام بخش‌ها را می‌خواهید. یک مجموعه‌ی جامع ممکن است بیش از نیاز شما مطلب داشته باشد.
کتاب جغرافیا بدون نقشه و نمودار مثل کتاب آشپزی بدون دستور است. ببینید کتاب نقشه، جدول و تصویر دارد یا نه.
برای بحث‌هایی که به ایران مربوط‌اند، کتاب‌هایی که درباره‌ی شرایط ایران نوشته شده‌اند مفیدتر از کتاب‌های عمومی جهانی‌اند. عنوانی مثل «سیر تحول سیاست های توسعه شهری و منطقه ای در ایران» نمونه‌ای از همین نگاه است.
کتاب‌های تخصصی دانشگاهی همیشه در کتاب‌فروشی‌های محله موجود نیستند. خرید آنلاین به شما کمک می‌کند عنوان مورد نظرتان را بدون گشتن پیدا کنید.
در کتاب‌جم نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. پیش از سفارش ناشر، سال چاپ و تعداد جلد یا بخش را ببینید.
یک کتاب مقدماتی مثل «مبانی جغرافیای سیاسی» یا «مبانی جغرافیای منطقه ای» بسته به علاقه‌تان. اگر نمی‌دانید کدام را می‌خواهید، صفحه‌ی هر کتاب را ببینید و موضوع را بسنجید.
بعضی عنوان‌ها، مثل مجموعه‌ی علوم جغرافیایی که به عنوان کتاب جامع ارشد معرفی شده، برای آمادگی آزمون ارشد نوشته شده‌اند. سرفصل رسمی آزمون را با کتاب مقایسه کنید.
جغرافیای طبیعی به زمین، اقلیم و آب می‌پردازد و جغرافیای انسانی به شهر، روستا، اقتصاد و سیاست در فضا. هر دو بخش این رشته‌اند.
نه دقیقا. کتاب‌های اینجا بیشتر از دید جغرافیا و برنامه‌ریزی نوشته شده‌اند. کتاب‌های شهرسازی بیشتر به طراحی و نظریه‌ی شهر می‌پردازند. این دو مکمل‌اند.
بیشترشان برای دانشجو نوشته شده‌اند. اما علاقه‌مند عمومی هم می‌تواند از بخشی از آن‌ها، مثل کتاب‌های گردشگری یا شهر، استفاده کند.
هر نویسنده دیدگاه خودش را دارد. بهتر است در موضوع‌های حساس مثل ژئواستراتژی چند منبع را با هم بخوانید و مقایسه کنید.
خیر. اگر پروژه‌ی واقعی دارید، باید با متخصص و مراجع رسمی کار کنید. کتاب دانش عمومی و دانشگاهی می‌دهد.
جغرافیا عینکی است که با آن هر جای دنیا را بهتر می‌فهمید. کافی است از یک کتاب مقدماتی شروع کنید، موضوع مورد علاقه‌تان را پیدا کنید و روش تحقیق را جدی بگیرید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
