در یک قاشق خاک باغچه، روی دستگیره‌ی در، توی روده‌ی خودتان و حتی در خمیر نانی که امروز صبح سر آمده، دنیایی زندگی می‌کند که با چشم دیده نمی‌شود. میکروبیولوژی علم شناخت همین دنیاست: باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و موجودات ریز دیگر. این صفحه راهنمای شما برای انتخاب کتاب میکروبیولوژی است؛ چه دانشجوی علوم پایه و پزشکی باشید که یک منبع درسی می‌خواهد، چه کسی که در آزمایشگاه کار می‌کند و چه علاقه‌مندی که تازه از ریزموجودات کنجکاو شده است. در ادامه می‌بینید کتاب‌ها به چه شاخه‌هایی تقسیم می‌شوند، از کجا شروع کنید و چطور یک منبع مناسب سطح خودتان بردارید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
میکروبیولوژی چیست و چه چیزهایی را در بر می‌گیرد؟
میکروبیولوژی یا میکروب‌شناسی شاخه‌ای از زیست‌شناسی است که موجودات ریز را مطالعه می‌کند. این موجودات را باید با میکروسکوپ دید، ولی اثرشان را همه‌جا می‌شود دید: در تخمیر و ماست، در بیماری و درمان، در چرخه‌ی مواد در طبیعت و در سلامت خاک و آب.
یک اشتباه رایج این است که فکر کنیم میکروب یعنی بیماری. در واقع بخش کوچکی از میکروب‌ها بیماری‌زا هستند. بیشترشان یا بی‌آزارند یا به‌شدت مفید. باکتری‌های روده به هضم کمک می‌کنند، باکتری‌های خاک به رشد گیاهان کمک می‌کنند و مخمرها نان و نوشیدنی‌های تخمیری را ممکن می‌کنند. کتاب میکروبیولوژی هر دو رو را نشان می‌دهد: هم میکروب‌هایی که آسیب می‌زنند، هم آنهایی که بدون‌شان زندگی ممکن نبود.
میکروبیولوژی چند شاخه‌ی بزرگ دارد: باکتری‌شناسی، ویروس‌شناسی، قارچ‌شناسی، انگل‌شناسی و ایمنی‌شناسی. کاربردهایش هم گسترده است: پزشکی، صنعت، کشاورزی، غذا، محیط زیست و تحقیقات پایه. برای همین کتاب‌های این دسته با هم فرق زیادی دارند و باید بدانید کدام به کار شما می‌آید.
مخاطب کتاب میکروبیولوژی کیست؟
پیش از انتخاب، خوب است بدانید خواننده‌ی معمول این کتاب‌ها چه کسانی هستند.
- دانشجوی رشته‌های علوم پایه، مانند زیست‌شناسی، که درس میکروبیولوژی عمومی یا باکتری‌شناسی دارد.
- دانشجوی پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و پیراپزشکی که میکروب‌شناسی پزشکی می‌خواند.
- دانشجوی کشاورزی و صنایع غذایی که با میکروب‌های خاک، گیاه و غذا سر و کار دارد.
- کسی که برای آزمون کارشناسی ارشد یا دکتری آماده می‌شود و منبع مرجع لازم دارد.
- کارکنان آزمایشگاه که می‌خواهند مبانی را مرور کنند.
- علاقه‌مند عمومی که دوست دارد بداند چطور دنیای نادیدنی کار می‌کند.
هر گروه باید با توجه به رشته و سطح خودش کتاب انتخاب کند. مثلا دانشجوی پزشکی بیشتر به میکروب‌شناسی پزشکی نیاز دارد و دانشجوی کشاورزی به میکروبیولوژی خاک. اگر مطمئن نیستید، کتاب میکروبیولوژی عمومی که کل موضوع را پوشش می‌دهد، انتخاب امنی است.
از کجا شروع کنیم؟ کتاب‌های عمومی و مقدماتی
اگر تازه وارد این دنیا شده‌اید، بهتر است با یک کتاب عمومی شروع کنید. کتاب‌هایی مانند «میکروبیولوژی عمومی»، «باکتری‌شناسی عمومی» و «میکروب‌شناسی مقدماتی» از عنوانشان پیداست که مبانی را پوشش می‌دهند. این‌ها معمولا از پایه شروع می‌کنند: سلول میکروبی چیست، چطور رشد می‌کند، چطور آن را کشت می‌دهند و چطور شناسایی می‌کنند.
یک کتاب عمومی معمولا این بخش‌ها را دارد: تاریخچه‌ی علم و کشف میکروب‌ها، ساختار سلول، متابولیسم، ژنتیک میکروبی، کنترل رشد میکروب‌ها و مروری بر گروه‌های اصلی میکروب‌ها. اگر این مفاهیم را خوب بفهمید، رفتن به سراغ شاخه‌های تخصصی‌تر بسیار ساده‌تر می‌شود.
نکته‌ای که درباره‌ی کتاب‌های چندجلدی مهم است: بعضی در جلدهای جدا منتشر می‌شوند. برای مثال، «میکروب‌شناسی مقدماتی» و «میکروب‌شناسی: مبانی و کاربردها» هر دو با عنوان جلد دوم دیده می‌شوند. پیش از خرید، ببینید جلد اول هم لازم است یا نه و کتاب مستقل خوانده می‌شود یا به جلد قبل وابسته است. این را در صفحه‌ی مشخصات هر کتاب می‌توانید ببینید.
میکروب‌شناسی پزشکی: وقتی میکروب بیماری می‌سازد
اگر در رشته‌های پزشکی درس می‌خوانید، احتمالا با نام «جاوتز» آشنا هستید. کتاب «میکروب‌شناسی پزشکی جاوتز» با ویرایش ۲۰۱۹ در این دسته دیده می‌شود. میکروب‌شناسی پزشکی به میکروب‌هایی می‌پردازد که در انسان بیماری ایجاد می‌کنند: چطور وارد بدن می‌شوند، چطور شناسایی می‌شوند و بدن چطور در برابرشان می‌ایستد.
این کتاب‌ها به جزئیات بیشتری می‌پردازند و معمولا حجیم‌اند. اگر دانشجوی پزشکی یا پیراپزشکی هستید، معمولا استاد کتاب مشخصی را معرفی می‌کند. پیش از خرید، ویرایش را از استادتان بپرسید، چون ویرایش‌های مختلف ممکن است تفاوت‌هایی داشته باشند.
یک یادآوری مهم: کتاب پزشکی و میکروب‌شناسی جای پزشک و متخصص نیست. برای هر مشکل سلامتی باید به پزشک مراجعه کنید. کتاب دانش می‌دهد، ولی تشخیص و درمان کار متخصص است.
باکتری‌ها: بزرگ‌ترین گروه دنیای ریز
باکتری‌ها تک‌سلولی‌هایی هستند که در هر محیط ممکن، از روده‌ی انسان تا اعماق خاک، زندگی می‌کنند. کتاب «باکتری‌شناسی عمومی» از عنوانش پیداست که به همین گروه می‌پردازد. در چنین کتابی معمولا با رنگ‌آمیزی و طبقه‌بندی باکتری‌ها، شکل‌ها و ساختارشان، روش‌های رشد و کشت و راه‌های مبارزه با آنها آشنا می‌شوید.
یکی از مهارت‌های پایه در باکتری‌شناسی، شناسایی باکتری‌ها با روش‌های آزمایشگاهی است. کتاب‌های خوب این بخش را با شرح مراحل و تصویر همراه می‌کنند تا بتوانید هنگام کار در آزمایشگاه، مراحل را دنبال کنید. اگر دانشجوی علوم آزمایشگاهی هستید، این مهارت برای شما اهمیت ویژه‌ای دارد.
یک نکته‌ی جالب: باکتری‌ها در محیط هم تعادل ایجاد می‌کنند. بعضی مواد آلی را تجزیه می‌کنند، بعضی نیتروژن هوا را برای گیاهان قابل استفاده می‌کنند و بعضی در غذا مواد تازه می‌سازند. کتاب‌های عمومی معمولا به این جنبه‌ها هم می‌پردازند.
ویروس‌ها و باکتریوفاژها: موجوداتی در مرز زندگی
ویروس‌ها موجودات عجیبی هستند. خودشان به‌تنهایی رشد نمی‌کنند و برای تکثیر باید وارد سلول موجود دیگری شوند. زیست‌شناسان هنوز درباره‌ی اینکه آنها را «زنده» بنامند یا نه بحث می‌کنند. کتاب «باکتریوفاژها و آرکی‌ویروس‌ها» از عنوانش برمی‌آید که به دو گروه خاص ویروس‌ها می‌پردازد: ویروس‌هایی که باکتری‌ها را آلوده می‌کنند و ویروس‌هایی که آرکی‌ها را.
باکتریوفاژها در تحقیقات زیستی جایگاه مهمی دارند. مطالعه‌ی آنها به فهم ژنتیک و رابطه‌ی ویروس و میزبان کمک زیادی کرده است. آرکی‌ها هم گروهی از موجودات تک‌سلولی هستند که با باکتری‌ها فرق دارند و برخی در محیط‌های سخت زندگی می‌کنند. اگر دانشجوی ارشد یا دکتری هستید و به زیست‌شناسی مولکولی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند نقطه‌ی شروع خوبی باشد.
این کتاب‌ها معمولا تخصصی‌ترند و بدون پایه‌ی مقدماتی سخت خوانده می‌شوند. اگر با کلیات آشنا نیستید، ابتدا کتاب عمومی را بخوانید.
میکروبیولوژی خاک: ریزموجودات و رشد گیاهان
شاخه‌ای از میکروبیولوژی به میکروب‌های خاک اختصاص دارد و برای دانشجوی کشاورزی و منابع طبیعی اهمیت زیادی دارد. کتاب «میکروبیولوژی خاک؛ ریزموجودات و رشد گیاهان» از عنوانش پیداست که رابطه‌ی میکروب‌های خاک با رشد گیاه را بررسی می‌کند. خاک یک اکوسیستم زنده است: باکتری، قارچ و موجودات ریز دیگر در آن چرخه‌ی مواد مغذی را می‌گردانند.
اگر به کشاورزی، باغداری یا محیط زیست علاقه دارید، میکروبیولوژی خاک شما را با نقش میکروب‌ها در باروری زمین آشنا می‌کند. دسته‌ی زیست‌شناسی گیاهی هم برای کسانی که می‌خواهند رابطه‌ی گیاه و محیط را عمیق‌تر بفهمند مکمل خوبی است.
دانشجوهای رشته‌های مرتبط، این کتاب‌ها را کنار میکروبیولوژی عمومی می‌خوانند. اول کلیات را یاد می‌گیرند و بعد نگاه تخصصی به خاک پیدا می‌کنند.
آنزیم‌شناسی و میکروبیولوژی صنعتی
میکروب‌ها فقط موضوع مطالعه نیستند؛ ابزار هم هستند. آنزیم‌هایی که از میکروب‌ها گرفته می‌شوند، در صنایع مختلف کاربرد دارند. کتاب «آنزیم‌شناسی کاربردی» (جلد اول) از عنوانش برمی‌آید که به کاربرد آنزیم‌ها می‌پردازد. آنزیم‌ها پروتئین‌هایی هستند که واکنش‌های شیمیایی را سرعت می‌بخشند و در غذا، دارو و صنعت استفاده می‌شوند.
اگر به بیوتکنولوژی و کاربرد علم در صنعت علاقه دارید، این کتاب‌ها برای شما مفیدند. البته چون کتاب «آنزیم‌شناسی کاربردی» در جلد اول عرضه شده، بهتر است ببینید ادامه‌ی مطالب در جلدهای بعدی است یا نه.
دسته‌ی زیست‌شناسی سلولی و مولکولی و شیمی محض برای کسانی که می‌خواهند زمینه‌ی مولکولی و شیمیایی این مباحث را قوی‌تر کنند، انتخاب‌های خوبی هستند. میکروبیولوژی بدون شیمی و زیست‌شناسی سلولی ناقص است.
میکروپالئونتولوژی: میکروب‌ها و تاریخ زمین
یکی از عنوان‌های جالب این دسته «میکروپالئونتولوژی کاربردی» است. پالئونتولوژی یعنی مطالعه‌ی موجودات باستانی از روی فسیل. میکروپالئونتولوژی به فسیل‌های بسیار ریز می‌پردازد که با میکروسکوپ دیده می‌شوند. این شاخه به زمین‌شناسان کمک می‌کند سن لایه‌های زمین و شرایط قدیمی محیط را حدس بزنند.
این موضوع از یک جهت با میکروبیولوژی موجودات زنده متفاوت است، ولی به هر حال با موجودات ریز سر و کار دارد. اگر علاقه‌مند زمین‌شناسی هستید، دسته‌ی زمین‌شناسی را هم ببینید. این کتاب‌ها معمولا تخصصی‌اند و برای دانشجوی زمین‌شناسی و زیست‌شناسی مناسب‌تر است.
چطور کتاب میکروبیولوژی مناسب خودتان را انتخاب کنید؟
برای انتخاب می‌توانید مراحل زیر را دنبال کنید.
- رشته و درس‌تان را مشخص کنید. دانشجوی پزشکی، کشاورزی و علوم پایه هر کدام کتاب متفاوتی لازم دارند.
- سطحتان را بسنجید. اگر تازه شروع می‌کنید، کتاب عمومی و مقدماتی بردارید.
- لیست منابع درس را از استاد بگیرید. بسیاری از کتاب‌های این دسته منبع رسمی دروس دانشگاهی هستند.
- به جلد و ویرایش دقت کنید. بعضی کتاب‌ها چند جلدی‌اند و ویرایش‌های مختلف دارند.
- اگر برای پژوهش می‌خوانید، کتاب تخصصی همان موضوع را بردارید و کنارش یک منبع عمومی داشته باشید.
یادتان باشد که بسیاری از این کتاب‌ها حجیم‌اند. اگر مجبورید از میان چند کتاب انتخاب کنید، اول نیاز فوری‌تان را برطرف کنید و بعد بقیه را تدریجی اضافه کنید.
کتاب‌های نمونه در این دسته
درباره‌ی هر کتاب فقط چیزی می‌گوییم که از عنوانش پیداست. جزئیات کامل در صفحه‌ی خود کتاب است.
- میکروب‌شناسی مقدماتی (جلد دوم): کتاب مقدماتی میکروب‌شناسی که در این نمونه جلد دوم است.
- میکروب‌شناسی پزشکی جاوتز (ویرایش ۲۰۱۹، جلد دوم): منبع میکروب‌شناسی پزشکی.
- باکتریوفاژها و آرکی‌ویروس‌ها: کتابی تخصصی درباره‌ی این ویروس‌ها.
- میکروب‌شناسی (جلد دوم: مبانی و کاربردها): مبانی و کاربردهای میکروب‌شناسی.
- آنزیم‌شناسی کاربردی (جلد اول): آنزیم‌ها و کاربردشان.
- باکتری‌شناسی عمومی: کتاب عمومی درباره‌ی باکتری‌ها.
- میکروبیولوژی خاک؛ ریزموجودات و رشد گیاهان: میکروب‌های خاک و گیاه.
- میکروبیولوژی عمومی: منبع عمومی این علم.
اگر یک کتاب برای شروع می‌خواهید، «میکروبیولوژی عمومی» یا «باکتری‌شناسی عمومی» از روی عنوان نقطه‌ی ورود روشن‌تری هستند. بعد می‌توانید بر اساس رشته‌تان به سمت پزشکی، خاک یا آنزیم بروید.
برنامه‌ی مطالعه برای یک ترم میکروبیولوژی
اگر یک ترم برای درس میکروبیولوژی وقت دارید، این برنامه‌ی پیشنهادی را با شرایط خودتان تطبیق دهید.
ماه اول: مبانی
مفاهیم پایه را بخوانید: تاریخچه، ساختار سلول، انواع میکروب‌ها و روش‌های مشاهده. هر فصل را با یک خلاصه‌ی دست‌نویس مرور کنید. نقشه‌ی ذهنی یا جدول مقایسه‌ی باکتری، ویروس و قارچ می‌تواند مفید باشد.
ماه دوم: رشد و کنترل
حالا به رشد میکروب‌ها، متابولیسم و روش‌های کنترل بپردازید. این مباحث برای امتحان اهمیت زیادی دارند و معمولا حفظ کردن اصطلاح‌ها و فهمیدن مسیرها هر دو لازم است. تصویرها و نمودارها را دقیق ببینید.
ماه سوم: گروه‌های اصلی و بیماری‌ها
سراغ گروه‌های بزرگ میکروب‌ها و اگر رشته‌تان اقتضا می‌کند، بیماری‌ها و روش‌های تشخیص بروید. برای هر گروه یک جدول بسازید که ویژگی‌ها را کنار هم نشان بدهد.
هفته‌های آخر: مرور و تمرین
نمونه‌سؤال‌های سال‌های قبل را حل کنید و فصل‌هایی را که مشکل دارید دوباره بخوانید. اگر در آزمایشگاه کار می‌کنید، مراحل را با کتاب مقایسه کنید تا درک‌تان محکم‌تر شود.
اشتباه‌های رایج دانشجوها در مطالعه‌ی میکروبیولوژی
- حفظ کردن بدون فهمیدن: نام باکتری‌ها زیاد است و اگر فقط حفظ کنید، بعد از امتحان همه را فراموش می‌کنید. مسیرها و ارتباط‌ها را بفهمید.
- نادیده گرفتن تصویرها: در میکروبیولوژی شکل و ساختار مهم است. اگر تصویر را نبینید، توصیف متنی مبهم می‌ماند.
- شروع از کتاب تخصصی: اگر پایه‌ی عمومی ندارید، کتاب تخصصی شما را گیج می‌کند. اول عمومی را بخوانید.
- بی‌توجهی به آزمایشگاه: میکروبیولوژی علمی عملی است. هر چقدر که بتوانید از نزدیک ببینید بهتر است.
- یادداشت نکردن: اصطلاح‌ها و نام‌های زیاد را باید مدام مرور کرد. یک دفتر یا فلش‌کارت کمک می‌کند.
میکروبیولوژی و رشته‌های هم‌جوار
میکروبیولوژی با رشته‌های دیگر ارتباط نزدیک دارد. زیست‌شناسی سلولی و مولکولی پایه‌ی فهم رفتار میکروب‌هاست. شیمی به شما کمک می‌کند واکنش‌ها را بفهمید. ریاضیات و آمار برای تحلیل داده‌های آزمایشگاهی لازم است. برای همین می‌توانید نگاهی به دسته‌های آمار و علوم پایه هم بیندازید.
اگر می‌خواهید تصویر بزرگ‌تری داشته باشید، بد نیست کتاب‌هایی که به کاربرد میکروب‌ها در پزشکی، کشاورزی و صنعت مربوط می‌شوند را کنار هم بخوانید. هر کدام زاویه‌ی تازه‌ای از این علم را نشان می‌دهد و نشان می‌دهد چرا میکروبیولوژی یکی از پایه‌های علوم زیستی است.
ابزارهای دیدن و پرورش دادن میکروب‌ها
هر کتاب میکروبیولوژی زود یا دیر به دو موضوع می‌رسد: چطور میکروب را ببینیم و چطور آن را پرورش دهیم. دیدن با میکروسکوپ شروع می‌شود. بیشتر میکروب‌ها بی‌رنگ‌اند و زیر میکروسکوپ کم‌کنتراست دیده می‌شوند. برای همین از روش‌های رنگ‌آمیزی استفاده می‌کنند. مشهورترین آن رنگ‌آمیزی گرم است که باکتری‌ها را به دو گروه بزرگ تقسیم می‌کند و در بیشتر کتاب‌های باکتری‌شناسی چند صفحه به آن اختصاص یافته است.
پرورش میکروب‌ها به محیط کشت نیاز دارد. محیط کشت ماده‌ای مغذی است، گاهی مایع و گاهی ژله‌مانند، که میکروب‌ها در آن رشد می‌کنند. بعضی میکروب‌ها به یک محیط ساده قانع‌اند و بعضی نیازهای خاص دارند. بعضی هوا می‌خواهند و بعضی بدون هوا رشد می‌کنند. کتاب‌های خوب این تفاوت‌ها را با جدول و مثال توضیح می‌دهند.
اگر دانشجوی علوم آزمایشگاهی یا زیست‌شناسی هستید، این بخش‌ها را با دقت بخوانید. کار عملی آزمایشگاه بر همین پایه‌ها بنا شده است. حتی اگر در آزمایشگاه کار نمی‌کنید، فهمیدن اینکه دانشمندان چطور یک موجود نادیدنی را می‌شناسند، خودش لذت‌بخش است.
میکروب‌ها در غذا، صنعت و زندگی روزمره
ماست، پنیر، سرکه، نان و ترشی همه به کمک میکروب‌ها درست می‌شوند. تخمیر یعنی تغییر دادن مواد غذایی با کمک میکروب‌ها و از قدیم‌ترین فناوری‌های بشر است. مردم قرن‌ها پیش از آنکه بدانند میکروب چیست، از این فرایند استفاده می‌کردند. علم میکروبیولوژی توضیح داد که پشت این کارها چه اتفاقی می‌افتد.
در طرف دیگر، میکروب‌ها می‌توانند غذا را خراب کنند. برای همین صنایع غذایی از روش‌هایی مانند سرد کردن، خشک کردن، حرارت دادن و نگه‌داری در شرایط خاص استفاده می‌کنند. بخشی از میکروبیولوژی کاربردی به این می‌پردازد که چطور غذا را سالم و ایمن نگه داریم. اگر دانشجوی علوم غذایی یا کشاورزی هستید، کتاب‌های کشاورزی و علوم غذایی هم می‌توانند مکمل مطالعه‌تان باشند.
میکروب‌ها در صنعت هم به کار می‌روند: تولید آنزیم، تولید بعضی مواد شیمیایی، تصفیه‌ی پساب و بسیاری کاربردهای دیگر. این همان جایی است که میکروبیولوژی و بیوتکنولوژی به هم می‌رسند. کتاب‌های کاربردی، مثل آنزیم‌شناسی کاربردی، برای فهم این پیوند مفیدند.
ایمنی و نظم در کار آزمایشگاهی میکروب‌شناسی
کسی که با میکروب‌ها کار می‌کند باید قواعد ایمنی را جدی بگیرد. بخش زیادی از کتاب‌های عمومی درباره‌ی این قواعد صحبت می‌کنند: چطور ظرف‌ها و وسایل را ضدعفونی کنیم، چطور نمونه‌ها را جابه‌جا کنیم و پسماند را چطور دفع کنیم. این‌ها فقط توصیه‌های تشریفاتی نیستند؛ محافظ خودتان و اطرافیان‌تان‌اند.
اصل کلی این است که با هر نمونه‌ی میکروبی طوری رفتار شود که گویی آلوده‌کننده است. دست شستن، پوشیدن لباس آزمایشگاه، عدم خوردن و آشامیدن در محل کار و ثبت دقیق کارها بخشی از فرهنگ آزمایشگاه است. اگر قرار است در آزمایشگاه دانشگاه کار کنید، دستورالعمل‌های خود آنجا را حتما رعایت کنید؛ کتاب مکمل است، جایگزین نیست.
نظم در یادداشت‌برداری هم بخشی از همین فرهنگ است. هر آزمایش را با تاریخ، شرایط و نتیجه ثبت کنید. بعدا وقتی نتیجه‌ای غیرمنتظره گرفتید، همین یادداشت‌ها به شما کمک می‌کنند علتش را پیدا کنید.
مقایسه‌ی سریع گروه‌های اصلی میکروب‌ها
برای اینکه تصویر کلی داشته باشید، ویژگی‌های اصلی چند گروه را کنار هم می‌گذاریم. این توضیحات ساده‌شده است و جزئیات را باید در کتاب‌ها ببینید.
- باکتری‌ها: تک‌سلولی‌اند، هسته‌ی مشخص ندارند و در هر محیط ممکن پیدا می‌شوند.
- ویروس‌ها: بسیار کوچک‌ترند و برای تکثیر باید وارد سلول میزبان شوند.
- قارچ‌ها: بعضی تک‌سلولی مثل مخمر و بعضی چندسلولی مثل کپک‌ها هستند و هسته‌ی مشخص دارند.
- آرکی‌ها: گروهی جدا از باکتری‌ها که بعضی از آنها در محیط‌های سخت زندگی می‌کنند.
- تک‌یاخته‌ها: موجودات تک‌سلولی با هسته که بسیاری در آب زندگی می‌کنند.
این تقسیم‌بندی برای شروع کافی است. کتاب‌های عمومی هر گروه را در فصل جداگانه با جزئیات بررسی می‌کنند.
چرا میکروبیولوژی اهمیت دارد؟
میکروب‌ها در همه‌ی جنبه‌های زندگی حضور دارند. بدون میکروب‌شناسی، ما آنتی‌بیوتیک نداشتیم، واکسن نمی‌ساختیم، غذا را ایمن نگه نمی‌داشتیم و درباره‌ی چرخه‌ی طبیعی مواد چیزی نمی‌دانستیم. حتی بسیاری از فناوری‌های امروزی، از تولید مواد غذایی تا تصفیه‌ی پساب، به دانش میکروبی وابسته‌اند.
خواندن کتاب میکروبیولوژی فقط برای دانشجو نیست. کسی که این دانش را دارد، وقتی درباره‌ی بهداشت، غذا یا محیط زیست تصمیم می‌گیرد، آگاهانه‌تر تصمیم می‌گیرد. مثلا می‌داند چرا شستن دست مهم است، چرا بعضی غذاها باید سرد نگه داشته شوند و چرا مصرف بی‌جای دارو مشکل‌ساز است. البته برای هر مسئله‌ی درمانی باید با پزشک مشورت کرد.
نکته‌هایی برای خرید و استفاده از کتاب‌ها
کتاب‌های میکروبیولوژی معمولا تصویر و جدول زیاد دارند و نسخه‌ی چاپی برای خواندن ساعت‌ها مطالعه راحت‌تر است. می‌توانید روی صفحه یادداشت بنویسید، خط بکشید و بخش‌های مهم را علامت بزنید.
پیش از سفارش، مشخصات کتاب را با دقت بخوانید: شماره‌ی جلد، ویرایش، سال انتشار، ناشر و مترجم یا مؤلف. اگر برای یک درس دانشگاهی می‌خرید، همان ویرایشی را بخرید که استاد معرفی کرده است. اگر برای مطالعه‌ی آزاد می‌خوانید، ویرایش جدیدتر معمولا اطلاعات به‌روزتری دارد.
یک راه خوب برای آزمودن سطح کتاب این است که فهرست مطالب و مقدمه را بخوانید. اگر مقدمه را می‌فهمید و فهرست برایتان آشناست، کتاب به سطح شما نزدیک است. اگر اصلا نمی‌فهمید، یک کتاب ساده‌تر بردارید.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی کتاب میکروبیولوژی
برای شروع کدام کتاب مناسب است؟
اگر تازه‌کارید، کتاب میکروبیولوژی عمومی یا باکتری‌شناسی عمومی نقطه‌ی شروع خوبی است. این‌ها مبانی را از ابتدا توضیح می‌دهند و شما را برای کتاب‌های تخصصی آماده می‌کنند.
میکروبیولوژی با میکروب‌شناسی پزشکی فرق دارد؟
میکروبیولوژی عمومی همه‌ی میکروب‌ها را در بر می‌گیرد. میکروب‌شناسی پزشکی روی میکروب‌هایی تمرکز دارد که در انسان بیماری ایجاد می‌کنند. اگر دانشجوی پزشکی هستید، دومی برایتان مهم‌تر است.
کتاب چندجلدی را باید از جلد اول شروع کرد؟
بستگی دارد. بعضی جلدها مستقل‌اند و بعضی ادامه‌ی جلد قبل. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و باید ببینید جلد مورد نظر برای شما کافی است یا نه.
آیا برای خواندن این کتاب‌ها باید پایه‌ی زیست‌شناسی داشته باشم؟
برای کتاب‌های عمومی و مقدماتی لازم نیست. ولی برای کتاب‌های تخصصی، مثل ویروس‌شناسی و آنزیم‌شناسی، پایه‌ی زیست‌شناسی و شیمی کمک زیادی می‌کند.
کدام کتاب برای آزمون کارشناسی ارشد مناسب است؟
این بستگی به رشته‌ی شما و منبع اعلام‌شده‌ی آزمون دارد. بهتر است فهرست منابع رسمی آزمون را بررسی کنید و بر اساس آن کتاب بخرید. کتاب‌های عمومی و مرجع معمولا در این فهرست‌ها جایگاه دارند.
آیا این کتاب‌ها جای درمان و مشاوره‌ی پزشکی را می‌گیرند؟
نه. این کتاب‌ها برای آموزش و پژوهش‌اند. برای هر مشکل بیماری یا سلامتی باید به پزشک مراجعه کنید.
میکروبیولوژی برای علاقه‌مندان غیرمتخصص هم قابل فهم است؟
بله، اگر کتاب عمومی و ساده بردارید. البته مباحث علمی نیاز به تمرکز دارند و ممکن است فصل‌هایی را باید دوباره بخوانید. صبر کنید و قدم‌به‌قدم بروید.
جمع‌بندی
میکروبیولوژی پنجره‌ای است به دنیایی که هر روز با آن سر و کار داریم ولی نمی‌بینیمش. از باکتری‌ها و ویروس‌ها تا میکروب‌های خاک و آنزیم‌ها، کتاب‌های این دسته هر کدام بخشی از این دنیا را روشن می‌کنند. با یک کتاب عمومی شروع کنید، سپس بر اساس رشته و علاقه‌تان به سراغ منابع تخصصی بروید و همیشه پایه را محکم نگه دارید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات آنها را مقایسه کنید و نسخه‌ی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید.
