علوم سیاسی
این دسته منابع درسی دانشجویان علوم سیاسی را گرد آورده است؛ کتاب‌هایی درباره ژئوپولیتیک، جغرافیای سیاسی و نظریه‌های تحلیل سیاست.
کتاب‌های این دسته۱۰ کتاب
قدرت چیست و از کجا می‌آید؟ چرا بعضی کشورها با هم متحد می‌شوند و بعضی رو در روی هم می‌ایستند؟ یک حکومت چگونه تصمیم می‌گیرد و چرا بعضی تصمیم‌ها اثر می‌گذارند و بعضی بی‌اثر می‌مانند؟ اگر این پرسش‌ها شما را به فکر می‌اندازد، رشته‌ی علوم سیاسی همان جایی است که برای آن‌ها چارچوب فکری می‌سازد. کتاب علوم سیاسی در این صفحه، مجموعه‌ای از منابع دانشگاهی است برای دانشجو، پژوهشگر و هر خواننده‌ای که می‌خواهد سیاست را با روش و دقت بشناسد و نه با شایعه و شعار. می‌بینید چه موضوع‌هایی در این دسته هست، هر کتاب به چه کسی می‌آید و از کجا شروع کنید.
این متن بی‌طرفانه نوشته شده است. ما به هیچ جریان و دیدگاه سیاسی نمی‌پردازیم و فقط کتاب‌ها را معرفی می‌کنیم. نسخه‌ی چاپی کتاب‌ها را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
علوم سیاسی رشته‌ای است که قدرت، حکومت، نهادها و روابط میان کشورها را بررسی می‌کند. این رشته سیاست را به‌عنوان یک پدیده‌ی قابل مطالعه می‌بیند: چه کسی تصمیم می‌گیرد، چطور تصمیم می‌گیرد، با چه ابزاری و با چه پیامدی. تفاوت اصلی آن با اخبار و تحلیل‌های روزمره این است که علوم سیاسی می‌کوشد با روش و مفهوم کار کند و از یک رویداد به الگوی کلی برسد.
معمولا این رشته چند شاخه‌ی اصلی دارد: اندیشه‌ی سیاسی، روابط بینالملل، سیاست‌گذاری عمومی، سیاست تطبیقی، جغرافیای سیاسی و روش‌شناسی. هر شاخه پرسش خودش را دارد. در ادامه با هر یک از این‌ها و کتاب‌هایش آشنا می‌شوید.
خواننده‌ی این دسته از چند گروه‌اند.
پیش از خرید ببینید کدام گروه هستید. کتاب مقدماتی برای علاقه‌مند مناسب‌تر است و کتاب‌های روش‌شناسی و نظریه‌ی پیشرفته برای دانشجوی تحصیلات تکمیلی.
در بین کتاب‌های علوم سیاسی، بعضی درباره‌ی خود روش مطالعه‌اند. عنوان‌هایی مثل «رهیافت و روش در علوم سیاسی» و «اصول و روش‌های تحلیل سیاسی» از همین نوع‌اند. این کتاب‌ها پرسش‌های پایه‌ای را مطرح می‌کنند: چطور پرسش پژوهشی بسازیم؟ چه شواهدی معتبر است؟ چگونه دو مورد را با هم مقایسه کنیم؟
برای دانشجو، این کتاب‌ها معمولا از مهم‌ترین‌ها هستند، چون هر پایان‌نامه یا مقاله‌ای به روش نیاز دارد. حتی برای خواننده‌ی علاقه‌مند هم مفیدند، چون یاد می‌دهند تحلیل خوب را از حرف‌های کلی تشخیص دهد. یک تحلیل سیاسی قوی باید مفهوم روشن، شواهد مشخص و استدلال منطقی داشته باشد.
اگر تازه وارد رشته شده‌اید، پیشنهاد ما این است که یک کتاب مقدماتی روش را زودتر بخوانید. کسی که روش را می‌داند، بقیه‌ی کتاب‌ها را با نگاه نقادانه‌تری می‌خواند.
یکی از پرمخاطب‌ترین شاخه‌های علوم سیاسی، روابط بینالملل است. عنوان «روابط بینالملل: نظریه‌ها و رویکردها» نمونه‌ای از کتاب‌های درسی این شاخه است. در چنین کتابی معمولا مکتب‌های مختلف فکری معرفی می‌شوند و هر کدام توضیح می‌دهند که چرا کشورها این‌گونه رفتار می‌کنند: آیا فقط منافع مهم است؟ آیا نهادها و قواعد بین‌المللی اثر دارند؟ آیا فرهنگ و هویت نقش دارد؟
نکته‌ی مهم این است که هیچ نظریه‌ای به‌تنهایی همه‌چیز را توضیح نمی‌دهد. هر مکتب زاویه‌ی دیدی می‌دهد و خواننده‌ی خوب همه را کنار هم می‌خواند. کتابی که چند رویکرد را معرفی می‌کند، برای شروع بهتر از کتابی است که فقط یک دیدگاه را می‌گوید.
عنوان «دانشنامه حل و فصل منازعه» هم به موضوعی مرتبط می‌پردازد: چگونه اختلاف‌ها و درگیری‌ها مدیریت یا حل می‌شوند. دانشنامه معمولا مجموعه‌ی مدخل‌هاست و بیشتر برای مراجعه‌ی موردی به کار می‌آید و نه خواندن پیوسته.
سیاست فقط عمل نیست و اندیشه هم هست. کتاب‌هایی مثل «اندیشه‌ی سیاسی در ایران باستان» و «مبانی آیین و اندیشه‌ی سیاسی در اسلام» به تاریخ فکر سیاسی می‌پردازند. اولی به دوران کهن سرزمین ما برمی‌گردد و دومی به مبانی اندیشه‌ی سیاسی در چارچوب دینی.
این موضوع‌ها حساس‌اند و ما از دیدگاه خاصی طرفداری نمی‌کنیم. آنچه می‌گوییم این است که خواندن آثار اندیشه‌ی سیاسی به شما کمک می‌کند بفهمید چرا ایده‌ها در تاریخ شکل گرفته‌اند و چطور به یکدیگر پاسخ داده‌اند. خواننده‌ی بی‌طرف هر کتاب را با ذهن باز و با توجه به زمینه‌ی تاریخی آن می‌خواند.
عنوان «طرح و نقد نظریه لیبرال دموکراسی» هم به یکی از نظریه‌های مهم سیاسی جدید می‌پردازد. کتابی که «طرح و نقد» دارد، هم نظریه را معرفی می‌کند و هم انتقادهای آن را بررسی. چنین ساختاری برای دانشجو مفید است، چون یاد می‌دهد هر نظریه را با نگاه انتقادی بخواند.
سیاست فقط جدال قدرت نیست و بخش بزرگی از آن تصمیم‌گیری درباره‌ی مسائل روزمره‌ی جامعه است: آموزش، سلامت، حمل‌ونقل، محیط زیست. کتاب «مبانی و اصول سیاست‌گذاری عمومی» به همین حوزه مربوط است. سیاست‌گذاری یعنی چگونه مسئله‌ای شناخته می‌شود، برایش گزینه‌ها ساخته می‌شود، تصمیمی گرفته می‌شود، اجرا می‌شود و ارزیابی می‌گردد.
این حوزه به کار دانشجوی علوم سیاسی، مدیریت دولتی و هر کسی که در سازمان‌های عمومی کار می‌کند می‌آید. کتاب مبانی، چارچوب نظری و مراحل را روشن می‌کند و بعد از آن می‌توانید سراغ حوزه‌های خاص بروید.
در سیاست‌گذاری، فاصله‌ی تصمیم تا اجرا معمولا بزرگ‌تر از انتظار است. کتاب‌های این حوزه توضیح می‌دهند چرا بسیاری سیاست‌ها همان‌طور که طراحی شده‌اند اجرا نمی‌شوند.
بخشی از کتاب‌های این دسته به سیاست کشور ما و کشورهای دیگر می‌پردازد. عنوان «تحولات سیاسی-اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران ۱۳۵۷-۱۳۹۶» و «بازتاب‌های انقلاب اسلامی ایران» به تاریخ معاصر ایران مربوط‌اند. عنوان «سیاست و حکومت در اروپا» هم نگاهی مقایسه‌ای به نظام‌های سیاسی یک قاره دارد.
در موضوع‌های نزدیک به زمان حال، خواندن چند کتاب از دیدگاه‌های مختلف مفید است. هر نویسنده زاویه‌ای دارد و مقایسه‌ی آن‌ها تصویر کامل‌تری می‌دهد. ما درباره‌ی محتوا و جهت‌گیری هر کتاب قضاوت نمی‌کنیم. مشخصات و توضیح کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید و خودتان تصمیم بگیرید.
مطالعه‌ی تطبیقی یعنی سیاست کشورها را کنار هم بگذاریم و ببینیم چه چیزی مشترک است و چه چیزی متفاوت. کتاب‌های سیاست و حکومت در یک منطقه به همین کار می‌آیند و دید دانشجو را از کشور خودش فراتر می‌برند.
اگر تازه وارد این رشته شده‌اید، مسیر زیر را امتحان کنید.
لازم نیست این ترتیب را عینا رعایت کنید، اما مفاهیم پایه را نباید نادیده گرفت. کسی که مفهوم‌های اولیه را ندارد، در کتاب‌های پیشرفته‌تر گم می‌شود.
یکی از شاخه‌های جذاب علوم سیاسی، رابطه‌ی جغرافیا و سیاست است. چرا مرزها اینجا کشیده شده‌اند؟ چرا بعضی مسیرهای دریایی و زمینی برای کشورها اهمیت زیادی دارند؟ چرا موقعیت یک کشور روی سیاست خارجی‌اش اثر می‌گذارد؟ جغرافیای سیاسی و ژئوپولیتیک به همین پرسش‌ها می‌پردازند. دانشجویان علوم سیاسی در بیشتر برنامه‌های درسی با این شاخه هم روبه‌رو می‌شوند.
کتاب‌های این حوزه معمولا نقشه دارند و بخش بزرگی از فهمشان به دیدن نقشه وابسته است. هنگام مطالعه، اطلس یا نقشه‌ی دیواری کنار دستتان بگذارید و هر جا نام مکانی آمد، آن را پیدا کنید. این کار ساده حافظه را قوی می‌کند و مفهوم‌ها را ملموس‌تر می‌سازد.
این موضوع‌ها حساس‌اند و به دیدگاه بستگی دارند. برای همین توصیه می‌کنیم چند منبع را با هم بخوانید و آنچه را که نویسنده «واقعیت» می‌داند از «تفسیر» او جدا کنید.
برای شروع، چند مفهوم پایه را به زبان ساده مرور می‌کنیم. این‌ها در بیشتر کتاب‌های این دسته دیده می‌شوند.
وقتی این هفت مفهوم را بشناسید، فهرست مطالب اغلب کتاب‌ها برایتان قابل فهم می‌شود. هر کتاب معنای دقیق‌تر و اختصاصی‌تر خودش را هم می‌آورد و لازم است تعریف نویسنده را با دقت بخوانید.
برای دانشجوی علوم سیاسی، کتاب فقط برای خواندن نیست و ابزار نوشتن هم هست. اگر پایان‌نامه یا مقاله می‌نویسید، چند گام ساده مسیر را روشن می‌کند.
در این مسیر، کتاب‌هایی مثل «رهیافت و روش در علوم سیاسی» و «اصول و روش‌های تحلیل سیاسی» بیشترین کاربرد را دارند. اما فراموش نکنید که پژوهش فقط از روی کتاب انجام نمی‌شود و مقاله‌های علمی و منابع اصلی هم لازم‌اند. کتاب اولین گام است و نه آخرین.
شاید فکر کنید این کتاب‌ها فقط برای دانشگاه‌اند، اما هر شهروندی از آن‌ها بهره می‌برد. خبر و تحلیل سیاسی هر روز به ما می‌رسد و ما ناچاریم درباره‌ی آن‌ها قضاوت کنیم. کسی که مفاهیم پایه را بشناسد، در مواجهه با خبر ساده‌تر می‌تواند بپرسد: منبع این ادعا چیست؟ آیا فقط یک روایت است؟ چه چیزی گفته نشده؟
این نوع نگاه به ما کمک می‌کند در گفتگوهای روزمره، با احترام و با دلیل حرف بزنیم و نه با شعار. علوم سیاسی، همان‌طور که تحلیل سیاسی را دقیق‌تر می‌کند، تحمل اختلاف نظر را هم بالا می‌برد. وقتی می‌بینید هر مکتب فکری منطق خودش را دارد، دیگر دیدگاه مقابل را ساده‌لوحانه یا بدخواهانه نمی‌بینید.
پیشنهاد ما برای خواننده‌ی غیردانشجو این است: یک کتاب مقدماتی، یک دانشنامه یا مرجع برای مراجعه و یک کتاب درباره‌ی موضوعی که برایتان جذاب است. با همین سه کتاب، نگاه شما به خبر و رویداد عوض می‌شود.
فرض کنید می‌خواهید درباره‌ی چگونگی حل یک اختلاف بین‌المللی چیزی بدانید. از کجا شروع می‌کنید؟ اول ببینید موضوع در کدام شاخه می‌گنجد. اختلاف بین کشورها به روابط بینالملل مربوط است و روش‌های حل آن به کتاب‌هایی درباره‌ی منازعه و مدیریت آن. اگر بخواهید بدانید چرا طرفین چنین مواضعی دارند، به نظریه‌ها و تاریخ سیاسی نیاز دارید.
پس مسیر مطالعه چنین می‌شود: کتاب نظریه‌های روابط بینالملل برای زمینه‌ی نظری، دانشنامه‌ی حل و فصل منازعه برای مفهوم‌ها و روش‌ها، و کتاب تاریخ یا تحولات سیاسی مربوط برای دانستن پیشینه. سه کتاب که هر کدام بخشی از سؤال را جواب می‌دهند.
این تمرین ساده را برای هر موضوع دیگر هم می‌شود انجام داد. اول پرسش را روشن کنید، بعد ببینید به کدام شاخه مربوط است و آنگاه کتاب مناسب را انتخاب کنید. به این ترتیب کتاب‌ها ابزار شما می‌شوند و نه انبوهی از صفحه‌ی پراکنده.
پرسشی که بسیاری از دانشجوها و خانواده‌ها می‌پرسند این است که علوم سیاسی به چه کاری می‌آید. پاسخ ساده این است که رشته دانش عمومی و مهارت‌های تحلیلی می‌دهد و فارغ‌التحصیلان می‌توانند در حوزه‌های مختلفی مثل پژوهش، مطبوعات، آموزش، سازمان‌های عمومی و مؤسسه‌های مطالعاتی فعالیت کنند. ما در اینجا درباره‌ی بازار کار عدد و ادعایی نمی‌آوریم، چون وضعیت آن تغییر می‌کند و باید از منبع رسمی و روزآمد پرسید.
آنچه می‌توانیم بگوییم این است که خواندن و تحلیل متن، نوشتن روشن و استدلال منطقی از مهارت‌هایی است که در هر شغلی به کار می‌آید. کتاب‌های این دسته، به‌ویژه کتاب‌های روش و تحلیل سیاسی، همین مهارت‌ها را تمرین می‌دهند. اگر به ادامه‌ی تحصیل فکر می‌کنید، از همین حالا مطالعه‌ی کتاب‌های تخصصی‌تر و آشنایی با روش پژوهش را شروع کنید.
همچنین برای انتخاب گرایش، کتاب‌های هر شاخه را ورق بزنید. کسی که با خواندن یک کتاب روابط بینالملل هیجان‌زده می‌شود، شاید به آن گرایش نزدیک‌تر باشد و کسی که اندیشه‌ی سیاسی را دوست دارد، به گرایش دیگر. کتاب می‌تواند راهنمای انتخاب هم باشد.
سیاست بدون تاریخ مثل فیلمی است که از وسط شروع شده. برای فهم هر رویداد سیاسی، باید بدانید پیش از آن چه گذشته است. به همین دلیل بسیاری از کتاب‌های علوم سیاسی بخش تاریخی دارند و بسیاری از مطالعه‌های تاریخ به سیاست می‌رسند. عنوان‌هایی مثل تحولات سیاسی-اجتماعی چند دهه‌ی اخیر یا اندیشه‌ی سیاسی در دوران کهن، هر دو تاریخ و سیاست را درهم می‌آمیزند.
اگر می‌خواهید فهم عمیق‌تری داشته باشید، کتاب علوم سیاسی را کنار یک کتاب تاریخ بخوانید. نتیجه این است که رویدادها را نه به‌صورت اتفاق‌های جدا، بلکه به‌شکل زنجیره‌ای از علت و معلول می‌بینید. البته مراقب باشید که تاریخ‌نگاری هم مثل هر متن دیگری دیدگاه دارد و باید با نگاه نقادانه خوانده شود.
یک ترفند ساده: هنگام مطالعه، یک خط زمانی بکشید و رویدادها را روی آن بنویسید. این کار به‌ویژه برای کتاب‌های تحولات سیاسی معاصر مفید است.
هنگام انتخاب کتاب به این نکته‌ها توجه کنید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
خواندن کتاب سیاسی با رمان فرق دارد و چند عادت ساده کیفیت مطالعه را بالا می‌برد. اول، مفهوم‌ها را یادداشت کنید. در علوم سیاسی، واژه‌هایی مثل قدرت، اقتدار، مشروعیت و حاکمیت معنای دقیق دارند و یک واژه در دو مکتب ممکن است معنای متفاوتی داشته باشد.
دوم، پرسش‌های نویسنده را پیدا کنید. هر فصل معمولا یک پرسش اصلی دارد. اگر آن را بشناسید، بقیه‌ی فصل راحت‌تر فهمیده می‌شود. سوم، ادعا و شاهد را جدا کنید. نویسنده چه می‌گوید و با چه دلیلی؟ آیا دلیل کافی است؟
چهارم، با کتاب مخالفت هم کنید. خواننده‌ی خوب فقط تأیید نمی‌کند. اگر ایرادی می‌بینید، یادداشت کنید و بعد ببینید نویسنده یا منتقدان به آن پاسخ داده‌اند یا نه. این‌گونه خواندن اگرچه کندتر است، ولی یادگیری عمیق‌تری می‌دهد.
اشتباه اول: خواندن فقط یک دیدگاه. کسی که فقط یک نویسنده و یک مکتب را بخواند، تصویر ناقصی می‌گیرد.
اشتباه دوم: قاطی کردن تحلیل با موضع سیاسی. اینکه چیزی «هست» با اینکه «باید باشد» فرق دارد. کتاب علمی اول می‌گوید چه هست و چرا، بعد شاید درباره‌ی چه باید باشد بحث کند.
اشتباه سوم: حفظ اسم‌ها به‌جای فهم مفهوم. در علوم سیاسی، اسم نظریه‌پرداز مهم است ولی مفهوم و استدلال مهم‌تر است.
اشتباه چهارم: نادیده گرفتن زمینه‌ی تاریخی. هر متن در زمان و مکان خاصی نوشته شده است. وقتی زمینه را نشناسید، ممکن است حرف نویسنده را غلط بفهمید.
اشتباه پنجم: استفاده از کتاب برای اثبات نظر از پیش‌تعیین‌شده. اگر فقط دنبال کتابی می‌گردید که حرف شما را تأیید کند، چیز چندانی یاد نمی‌گیرید.
علوم سیاسی تنها نیست. در دانشکده‌ی علوم انسانی و اجتماعی با رشته‌های دیگر همسایه است. برای زمینه‌ی تاریخی، کتاب‌های تاریخ کمک می‌کنند. برای ریشه‌های فکری و مفاهیم بنیادین، فلسفه مفید است. برای دیدن جامعه در کنار حکومت، جامعه‌شناسی را ببینید و برای پیوند سیاست و بازار، اقتصاد را.
اگر منابع عمومی‌تر و غیردانشگاهی‌تری می‌خواهید، دسته‌ی سیاست و علوم سیاسی را هم ببینید. برای خاطرات و روایت‌های شخصی از رویدادهای بزرگ، دفاع مقدس و خاطرات جنگ منبعی دیگر است. هر کدام از این‌ها بخشی از پازل بزرگ را کامل می‌کند.
کتاب مقدماتی درباره‌ی مفاهیم پایه‌ی سیاست و بعد کتابی درباره‌ی روش. بعد از آن به حوزه‌ی علاقه‌ی خودتان، مثل روابط بینالملل یا اندیشه‌ی سیاسی، بروید.
بیشترشان دانشگاهی‌اند و برای دانشجو نوشته شده‌اند. اما خواننده‌ی علاقه‌مند هم می‌تواند از آن‌ها استفاده کند. کتاب‌های مقدماتی و دانشنامه برای غیردانشجو مناسب‌ترند.
روابط بینالملل یکی از شاخه‌های علوم سیاسی است و به روابط میان کشورها می‌پردازد. علوم سیاسی دامنه‌ی بزرگ‌تری دارد و اندیشه، نهاد، سیاست‌گذاری و سیاست داخلی را هم در بر می‌گیرد.
با ذهن باز و از چند منبع. یک کتاب کافی نیست. چند دیدگاه را بخوانید، شواهد را بسنجید و نتیجه را خودتان بگیرید. ما از هیچ دیدگاهی طرفداری نمی‌کنیم.
نه. دانشنامه برای مراجعه است. هر وقت به موضوع یا اصطلاحی رسیدید، مدخل مربوطه را بخوانید.
کتاب‌های درسی پایه، مثل مبانی سیاست‌گذاری، روابط بینالملل و اندیشه‌ی سیاسی، معمولا مرجع اصلی‌اند. سرفصل‌های آزمون را از منبع رسمی بگیرید و با کتاب‌ها مقایسه کنید. ما درباره‌ی نتیجه‌ی آزمون وعده‌ای نمی‌دهیم.
بله. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
علوم سیاسی رشته‌ای است که به ما یاد می‌دهد قدرت را با مفهوم و روش بفهمیم. کتاب‌های این دسته از روش و رهیافت تا روابط بینالملل، اندیشه‌ی سیاسی، سیاست‌گذاری و تحولات سیاسی گسترده‌اند. کتاب مناسب همان است که با سطح و هدف شما بخواند و خواندن بی‌طرفانه و از چند دیدگاه را ممکن کند. با مفاهیم پایه شروع کنید، روش را یاد بگیرید و بعد به موضوع مورد علاقه برسید.
حالا می‌توانید کتاب‌های علوم سیاسی را در همین صفحه ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهید. برای منابع گسترده‌تر، از صفحه‌ی علوم انسانی و اجتماعی هم دیدن کنید.
