روزی که کودکتان اولین بار مداد را در دست میگیرد و میگوید «ببین من نوشتم!»، یکی از قشنگترین لحظههای پدر و مادر بودن است. سال پیش از مدرسه، سالی است که کودک با حرف، عدد، رنگ و مداد آشنا میشود و یاد میگیرد آرام بنشیند، گوش بدهد و کار را تا آخر ببرد. دستهی پیشدبستانی کتابجم برای همین سال ساخته شده است: کتابهای کار و تمرین، آموزش الفبا و عدد، دستورزی، هوش و بازی برای کودکانی که یک قدم تا کلاس اول ماندهاند. در این صفحه میخوانید کتاب پیشدبستانی چطور انتخاب میشود، هر کتاب چه کمکی میکند و چطور بدون فشار، کودک را برای مدرسه آماده کنید.
این نوشته را برای پدر و مادر و مربی نوشتهایم. اگر نگران آمادگی کودکتان هستید یا نمیدانید کدام کتاب مناسب اوست، ادامه را بخوانید. قول میدهیم ساده باشد.
پیشدبستانی یعنی چه؟ و کتاب برای چه؟
پیشدبستانی مرحلهای بین خانه و مدرسه است. کودک در این سال یاد میگیرد با همسنهایش بازی کند، دستورها را بشنود، چیزهای ساده را بشمارد، شکلها و رنگها را بشناسد و مداد را درست بگیرد. هدف اصلی خواندن و نوشتن رسمی نیست؛ هدف این است که کودک آماده و مشتاق باشد.
کتابهای پیشدبستانی در این مسیر همراه شما هستند. بیشترشان رنگی و تصویریاند، صفحههای کوتاه دارند و تمرینهای ساده مثل وصل کردن نقطهها، رنگ کردن، پیدا کردن اختلاف و شمردن. کتاب میتواند حال و هوای کلاس را به خانه بیاورد و ساعتی را که با کودک میگذرانید، هدفمند کند.
کتاب پیشدبستانی را برای چه سنی بخریم؟
سن کودک مهم است، اما نه بهتنهایی. بچههای همسن هم ممکن است تواناییهای متفاوتی داشته باشند. یکی هنوز مداد را درست نمیگیرد و دیگری حرفها را میشناسد. پس بهجای سن، به توانایی کودک نگاه کنید. توضیح هر کتاب را در صفحهاش بخوانید و ببینید برای چه سنی نوشته شده است. اگر کودک شما هنوز کتاب سنگینی را نمیتواند انجام دهد، کتاب سادهتر بخرید؛ بعدا میتوانید سراغ سختتر بروید.
یک نشانهی خوب برای تشخیص مناسب بودن کتاب این است که کودک بتواند نیمی از تمرینها را بدون کمک انجام دهد. اگر هیچکدام را نمیتواند، کتاب سخت است و اگر همه را بیفکر انجام میدهد، کتاب آسان است.
چهار مهارت که در پیشدبستانی پرورش مییابد
مهارتهای دست و چشم
گرفتن مداد، بریدن با قیچی، چسباندن، رنگ کردن داخل خط. این مهارتها ماهیچههای کوچک دست را قوی میکنند و پایهی نوشتناند. کتابهای دستورزی مثل «کار دستورزی کودکان ۴» در همین حوزه قرار میگیرند و از نامشان پیداست که کار با دست را تمرین میدهند.
آشنایی با حرف و صدا
کودک اول حرفها را با گوش و چشم میشناسد، بعد با دست مینویسد. کتابی مثل «آموزش الفبای فارسی همراه با شعر» یا «بسته کارتهای صداکشی (تصویرخوانی، آموزش الفبا)» از راه شعر و تصویر به این آشنایی کمک میکنند. شعر و آهنگ یادگیری را شاد میکند و به حافظه کمک میکند.
عدد، شمارش و هوش
شمردن اشیا، شناختن اعداد کوچک، مقایسهی کمتر و بیشتر، و بازیهای هوشی. «کار و تمرین هوش و ریاضی پیشدبستانی» و «اعداد ۳ (خطخطی)» و «بیا به پیشدبستانی برویم (ریاضیات ۱)» از این دستهاند و به شمردن و شناخت عدد میپردازند.
آشنایی با دنیا
طبیعت، فصلها، بدن، خانواده و محیط اطراف. کتابهایی که موضوعهایی مثل حفظ طبیعت را دنبال میکنند، کودک را با محیط اطرافش دوست میکنند. «منابع آموزشی دوره پیشدبستانی براساس فصلهای مصوب وزارت آموزش و پرورش (حفظ طبیعت)» از عنوانش میفهمیم که با فصلهای مصوب هماهنگ است.
چند کتاب نمونه در دستهی پیشدبستانی
در ادامه چند عنوان را فقط از روی نامشان معرفی میکنیم. جزئیات هر کتاب در صفحهی خودش است.
- کار و تمرین هوش و ریاضی پیشدبستانی: برای تمرین هوش و ریاضی در سطح پیشدبستانی.
- آموزش الفبای فارسی (همراه با شعر): آشنایی با حرفها با کمک شعر.
- بسته کارتهای صداکشی: کارتهایی برای تصویرخوانی و آموزش الفبا که با جعبه عرضه میشود.
- کار دستورزی کودکان ۴: کتابی از یک مجموعهی شمارهدار برای کارهای دستی.
- اعداد ۳ (خطخطی): کتاب تمرین اعداد، از مجموعهی کتابهای پیشدبستانی.
- بیا به پیشدبستانی برویم: کتاب ریاضیات که یادگیری اعداد یک تا ده را هدف دارد.
- علوم اول: کتاب علوم برای آشنایی اولیه با دانستنیهای ساده.
نسخهی چاپی این کتابها را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
کتاب پیشدبستانی خوب چه ویژگیهایی دارد؟
- تصویر روشن و رنگ شاد: کودک با دیدن تصویر جذب میشود.
- صفحههای کوتاه: تمرکز کودک کم است و هر صفحه باید در چند دقیقه تمام شود.
- دستورهای ساده: هر تمرین یک کار مشخص بخواهد.
- ترتیب از آسان به سخت: کودک احساس موفقیت کند.
- جای کافی برای نوشتن و رنگ کردن: خطها بزرگ و فاصلهها راحت باشند.
- کاغذ و چاپ مناسب: رنگ و مداد نشت نکند و چاپ چشم را نیازارد.
پیش از خرید، این معیارها را با مشخصات کتاب مقایسه کنید. اگر امکان دارد، تصویر داخل کتاب را ببینید.
چطور با کودک با کتاب کار کنیم؟
خیلی از بچهها با کتاب کار تازهای شروع میکنند و به راهنمایی نیاز دارند. چند توصیه برای والدین.
- کوتاه و منظم: روزی ده تا پانزده دقیقه از یک ساعت پشت سر هم بهتر است.
- در ساعت آرام: نه وقتی کودک خسته یا گرسنه است.
- بدون مقایسه: کودک شما با کودک همسایه فرق دارد و مقایسهی او با دیگران انگیزهاش را کم میکند.
- با تشویق: «چقدر قشنگ رنگ کردی!» از «چرا از خط بیرون زدی؟» خیلی اثرگذارتر است.
- با بازی: اگر کودک خسته شد، رها کنید و بعد دوباره برگردید.
- نه اجبار: پیشدبستانی سن اجبار نیست و علاقهی کودک مهمترین چیز است.
یادتان باشد کودک از دیدن شما یاد میگیرد. اگر شما هم کتاب میخوانید و مداد به دست میگیرید، کودک هم میخواهد همین کار را بکند.
مداد گرفتن: قدم اول نوشتن
پیش از اینکه کودک بنویسد، باید بتواند مداد را درست بگیرد. بعضی بچهها مداد را با مشت میگیرند و بعضی با سه انگشت. طبیعی است که در ابتدا مشتشان را ببندند. کمکم به آنها یاد بدهید که مداد را با انگشت شست و اشاره و میانی نگه دارند. بازیهای ساده مثل برداشتن دانههای کوچک با انگشتان یا چسباندن کاغذ رنگی، انگشتان را ورزیده میکنند.
کتابهای نقطهچین و خطخطی که خطهای افقی و عمودی و منحنی را تمرین میدهند، برای همین آمادهسازی خوباند. لازم نیست کودک خطها را کاملا صاف بکشد. همین که مداد را درست بگیرد و با آرامش خط بکشد، کافی است.
اعداد و شمردن: بازی، نه امتحان
کودک اعداد را از بازی یاد میگیرد. در راه خانه پلهها را با هم بشمارید. هنگام غذا، تعداد قاشقها را بپرسید. سیبها را در سبد بشمارید. وقتی کودک شمردن را با زندگی واقعی وصل کند، تمرین کتاب برایش آسانتر میشود.
کتابهایی که اعداد یک تا ده را به کودک یاد میدهند، معمولا با تصویر و شمارش اشیا کار میکنند. کودک شکل عدد را میبیند، آن را مینویسد و به همان تعداد شکل رنگ میکند. این سهمرحلهای بودن ذهن کودک را با عدد آشنا میکند. ضرب و تقسیم و کارهای سختتر در این سن لازم نیست و اگر کتابی خیلی جلوتر رفته، میتوانید آن را برای بعد نگه دارید.
الفبا و شعر: راه شیرین یادگیری حرفها
کودکان عاشق شعر و ریتماند. وقتی حرفها را با شعر یاد میگیرند، در یاد ماندن هم آسانتر است. کتابهای الفبا با شعر، حرف را همراه صدایش و تصویری از چیزی که با آن صدا شروع میشود نشان میدهند. کارتهای صداکشی هم بازیگونهاند و میتوانید آنها را در جاهای مختلف استفاده کنید.
لازم نیست کودک همهی حرفها را در پیشدبستانی یاد بگیرد. معلم کلاس اول هم این کار را انجام میدهد. هدف این است که کودک با صدا و شکل حرفها انس بگیرد و از کتاب و کلمه نترسد. اگر کودک به حرفها علاقه نشان داد، با او نام خودش و اعضای خانواده را بنویسید. نام خود کودک قویترین انگیزه است.
دستورزی و خلاقیت
قیچی، چسب، خمیر و کاغذ رنگی برای کودک هم بازیاند و هم آموزش. در دستورزی، کودک تمرکز، دقت و ابتکار را تمرین میکند و از ساختن چیزی با دستهای خودش لذت میبرد. کتابهای دستورزی معمولا الگوهایی برای بریدن و چسباندن دارند و کودک میتواند از روی آنها کاردستی بسازد.
در این کار به سلامت کودک توجه کنید. قیچی مخصوص کودک با نوک گرد و چسب بیخطر بخرید و هنگام کار کنارش بمانید. کاردستی نهایی را قاب کنید یا در خانه نمایش دهید. این کار به کودک حس ارزشمندی میدهد.
زبان دوم و پیشدبستانی: عجله نکنید
بعضی کتابهای این دسته آموزش یک زبان خارجی را هم در بر دارند، مثلا مجموعهی آموزش زبان انگلیسی مخصوص پیشدبستانی. یادگیری زبان دوم در سنین کم میتواند شیرین باشد، به شرط اینکه با بازی، آهنگ و تصویر همراه شود و کودک زیر فشار نباشد. اگر کودک هنوز زبان مادری را کامل یاد نگرفته، نگران نباشید؛ اول باید زبان مادری قوی شود.
بهترین روش برای زبان دوم در این سن، شنیدن و تکرار است، نه نوشتن و امتحان. اگر میبینید که کودک از آن لذت نمیبرد، مدتی کنار بگذارید و بعدا برگردید.
یک روز معمولی با کتاب پیشدبستانی
برای اینکه تصویر روشنتری داشته باشید، یک روز خیالی را با هم مرور کنیم. آرمان پنج سال و نیم دارد و بعد از ظهرها با مادرش کتاب کار میکند. اول یک آهنگ کوتاه دربارهی حرفها میخوانند و بعد مادر میپرسد «کدام حرف را امروز یاد گرفتیم؟». آرمان با ذوق حرف را نشان میدهد. بعد یک صفحهی شمارش پیش میآید و آرمان با انگشت گلبرگها را میشمارد. آخر کار هم یک تمرین رنگ کردن است و آرمان مدادهایش را مرتب میچیند.
کل این کار بیش از بیست دقیقه طول نمیکشد. مادر وسط کار چند بار او را تشویق میکند و اگر آرمان خسته شود، کتاب را میبندد. این آدمها ساختگیاند و برای نشان دادن یک الگو آمدهاند، اما مثل هزاران کودک واقعی، آرمان هم با همین کارهای کوچک و روزانه یاد میگیرد. نکته این است که کتاب بخشی از یک ساعت شاد در کنار مادر است، نه یک وظیفهی سنگین.
چطور جایی برای کار کودک بسازیم؟
یک گوشهی مخصوص برای کودک، به او حس مسئولیت میدهد. یک میز و صندلی همقد او، نور کافی، و یک قفسه یا جعبه برای مدادها و کتابها کافی است. لازم نیست جای پرزرقوبرقی باشد. مهم این است که ثابت باشد و کودک بداند وقتی به آنجا میرود، وقت کار است.
نکتهی مهم دیگر، دور نگه داشتن حواسپرتیهاست. تلویزیون و صفحههای روشن در مدت کار خاموش باشند. اسباببازیها را در فاصلهای بگذارید که کودک را از کار باز نمیدارد. اما اگر کودک خودش خواست وسط کار به سراغ بازی برود، او را ملامت نکنید. ذهن کودک با استراحتهای کوچک کار میکند.
نشانههای آمادگی کودک برای مدرسه
پدر و مادرها اغلب میپرسند کودکشان آمادهی مدرسه هست یا نه. پاسخ سادهای نیست، اما چند نشانه میتواند کمک کند.
- کودک میتواند چند دقیقه بنشیند و به یک کار توجه کند.
- دستورهای ساده دو مرحلهای را میفهمد و انجام میدهد.
- میتواند با دیگران بازی کند و نوبت را رعایت کند.
- برای رفتن به دستشویی و پوشیدن لباس ساده به کمک زیادی نیاز ندارد.
- به کتاب، مداد و حرف و عدد علاقه نشان میدهد.
- از جدا شدن موقت از والدین نمیترسد یا این ترس قابلکنترل است.
اگر کودک شما در بعضی از اینها هنوز ضعیف است، دلیلی برای نگرانی نیست. بسیاری از بچهها در چند ماه آخر پیش از مدرسه رشد چشمگیری میکنند. اگر نگرانی جدی دارید، با مربی یا مشاور مدرسه صحبت کنید؛ کتاب نمیتواند جای نظر متخصص را بگیرد.
مجموعههای شمارهدار: از کدام جلد شروع کنیم؟
خیلی از کتابهای این دسته بخشی از مجموعهاند و شماره دارند، مثل «کار دستورزی کودکان ۴» یا «اعداد ۳». پدر و مادرها گاهی میپرسند آیا باید از جلد اول شروع کنند. پاسخ بستگی به مجموعه دارد. بعضی مجموعهها هر جلد را مستقل نوشتهاند و موضوعشان جداست. بعضی دیگر به ترتیب پیش میروند و سختیشان زیاد میشود. توضیح کتاب را بخوانید و ببینید ناشر چه گفته است.
اگر شک دارید، جلد سادهتر را انتخاب کنید. کودکی که کتاب را راحت انجام میدهد، انگیزهی بیشتری برای ادامه پیدا میکند. و اگر تازه کار را شروع کردهاید، لازم نیست کل مجموعه را بخرید؛ یک جلد را امتحان کنید و ببینید کودک چه واکنشی نشان میدهد.
کتابهای علوم و آشنایی با محیط برای کوچکترها
کودک در این سن دنیا را با کنجکاوی نگاه میکند و پرسشهایش تمامنشدنی است: «چرا برف سفید است؟»، «گیاه چطور بزرگ میشود؟». کتابهایی که علوم را ساده بیان میکنند، به این پرسشها جواب میدهند. تصویر مهمترین بخش این کتابهاست: کودک از دیدن تصویر گیاه و حیوان و فصلها لذت میبرد.
برای اینکه کتاب علوم اثر بیشتری داشته باشد، آن را به تجربه وصل کنید. اگر دربارهی گیاه میخوانید، یک دانهی لوبیا را داخل پنبهی مرطوب بگذارید و رشدش را دنبال کنید. اگر دربارهی فصلهاست، به پارک بروید و برگهای پاییزی را جمع کنید. این تجربهها بیشتر از هر تمرین کتاب در یاد کودک میماند.
مراقبت از چشم و وضعیت نشستن
کودک هنگام کار با کتاب باید درست بنشیند: پشت صاف، پاها روی زمین و کتاب در فاصلهی مناسب از چشم. نور کافی هم مهم است، و بهتر است نور از سمت مخالف دست نوشتن بیاید تا سایه روی کاغذ نیفتد. اگر کودک چشمهایش را میمالد، به کتاب بسیار نزدیک میشود یا سردرد شکایت میکند، به پزشک مراجعه کنید.
هر ده پانزده دقیقه، به کودک اجازه دهید بلند شود و کمی تکان بخورد. کشش دستها و نگاه کردن به دور، به چشم و بدن او استراحت میدهد. کتاب پیشدبستانی با همهی اهمیتش، قرار نیست ساعتها کودک را پای میز نگه دارد.
هدیه دادن کتاب پیشدبستانی
اگر میخواهید برای کودک یک فامیل یا دوست هدیه بخرید، چند نکته را در نظر بگیرید. اول، از پدر و مادر او بپرسید کتاب چه سطحی مناسب است. دوم، کتابهایی را که بازی و رنگ دارند ترجیح دهید. سوم، بستههای کارت و بازی که در جعبه میآیند، شکل هدیهی جذابتری دارند. چهارم، یک بسته مداد رنگی یا مداد شمعی کنار کتاب بگذارید تا کودک بلافاصله بتواند کار را شروع کند.
و اگر میخواهید به کودک خودتان کتاب هدیه بدهید، او را در انتخاب دخالت دهید. چند کتاب را نشانش بدهید و بگذارید خودش انتخاب کند. کودکی که کتاب را خودش انتخاب کرده، بیشتر به آن علاقه پیدا میکند.
بازیهای ساده که کتاب را کامل میکنند
کتاب فقط بخشی از آمادهسازی است. بازیهای سادهی روزمره هم اثر زیادی دارند. بازی «چیست، کیست؟» که در آن شما چیزی را توصیف میکنید و کودک حدس میزند، زبان و دقت او را تقویت میکند. بازی با ظرفها و قاشقها و شمردن آنها، ریاضی را وارد آشپزخانه میکند. کتابخوانی قبل از خواب، از بهترین سرمایهگذاریهاست، حتی اگر فقط ده دقیقه باشد.
بازی با خمیر و شن، ورزیدن انگشتها را بیآنکه کودک متوجه شود انجام میدهد. نقاشی آزاد، بدون قانون و بدون داوری، خلاقیت را رشد میدهد. و بازی گروهی با همسنها، مهارتهای اجتماعی را میپروراند. اگر کودک را در جمع همسنهایش میبرید، مثل پارک یا خانهی اقوام، به او فرصت تمرین نوبتگیری و همکاری میدهید.
پس اگر روزی با کتاب کار نکردید، غصه نخورید. کودک در بازی هم یاد میگیرد. کتاب پیشدبستانی ابزار خوبی است، اما تنها ابزار نیست. ترکیب کتاب، بازی، گفتوگو و محبت، بهترین نتیجه را میدهد.
چند جمله برای تشویق کودک
کلماتی که میگوییم، اثر بلندمدت دارند. بهجای «آفرین، چه بچهی باهوشی!» بگویید «دیدم چقدر تلاش کردی، این کارت قشنگ شد». تشویق تلاش، کودک را به ادامهی تلاش عادت میدهد، در حالی که تعریف از هوش ممکن است او را از اشتباه کردن بترساند. اگر اشتباهی کرد، بگویید «اشکال ندارد، دوباره امتحان میکنیم». همین جملهی ساده به او یاد میدهد که اشتباه بخشی از یادگیری است.
اشتباههای رایج والدین در انتخاب کتاب پیشدبستانی
- انتخاب کتاب سخت: کتابهای پایهی اول برای پیشدبستانی زود است.
- خرید تعداد زیاد: چند کتاب مناسب بهتر از قفسهی پر است.
- اصرار بر نوشتن تمیز: در این سن، نوشتهی کج طبیعی است.
- مقایسه با همسنها: هر کودک با سرعت خودش رشد میکند.
- حذف بازی: یادگیری کودک باید با بازی همراه باشد.
- حل کردن تمرینها بهجای کودک: اگر خودتان جواب بدهید، کودک چیزی یاد نمیگیرد.
پیشدبستانی و ورود به کلاس اول
پیشدبستانی پلی به سوی مدرسه است. اگر میخواهید بدانید بعد از این سال چه اتفاقی میافتد، صفحهی مقاطع تحصیلی مدرسه را ببینید. برای آشنایی با کتابهای سال بعد هم به اول دبستان سر بزنید. اگر فرزند بزرگتری هم دارید، ششم دبستان و هفتم (متوسطه اول) برای او مفید است.
در ماههای آخر پیشدبستانی، با کودک دربارهی مدرسه صحبت کنید. از معلم، از کیف، از زنگ تفریح و از دوستان تازه. اگر کودک ذوق دارد، خوب است و اگر نگران است، با آرامش گوش بدهید. مدرسه رفتن با حال خوب شروع میشود.
پرسشهای پرتکرار
آیا کودک باید قبل از مدرسه خواندن و نوشتن بلد باشد؟
لازم نیست. هدف اصلی پیشدبستانی آمادگی است: مداد گرفتن، شناختن حرفها و عددهای ساده و علاقه به یادگیری. آموزش رسمی در کلاس اول انجام میشود.
چند کتاب برای یک سال کافی است؟
معمولا یک یا دو کتاب کار و یک کتاب الفبا یا عدد کافی است. بیشتر از آن ممکن است کودک را خسته کند.
اگر کودک علاقه ندارد، چه کنم؟
فشار نیاورید. کتاب را کنار بگذارید و از راه بازی، آهنگ و کاردستی جلو بروید. بعد از مدتی دوباره امتحان کنید.
کتاب باید با کتابهای مهدکودک یکی باشد؟
لازم نیست. اما اگر مربی کودک شما کتاب مشخصی معرفی کرده، بهتر است با او هماهنگ باشید تا کودک گیج نشود.
آیا کارت و بستهی آموزشی هم مفید است؟
بله، بهویژه برای کودکانی که دوست دارند بازی کنند. کارتها انعطاف دارند و میتوانید آنها را جایی همراه ببرید.
چه زمانی کتاب را شروع کنیم؟
وقتی کودک آماده و علاقهمند است. لازم نیست از اول سال شروع کنید؛ میتوانید آرامآرام جلو بروید.
آیا نسخهی چاپی را میتوان آنلاین سفارش داد؟
بله. نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
جمعبندی
سال پیشدبستانی سال بازی و آشناست، نه سال فشار. کتابهای این دسته با تصویر، رنگ، شعر و تمرینهای ساده به کودک کمک میکنند مداد را دوست داشته باشد، عدد و حرف را بشناسد و با اشتیاق وارد مدرسه شود. مهمترین چیز، همراهی شماست؛ کتابی که با هم ورق بزنید، ارزشش از هر کتاب دیگری بیشتر است.
حالا میتوانید کتابهای پیشدبستانی را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی مناسب کودکتان را آنلاین سفارش بدهید.