علوم آزمایشگاهی دامپزشکی
منابع تخصصی کار در آزمایشگاه دامپزشکی؛ از کلینیکال پاتولوژی و اطلس‌های آسیب‌شناسی تا ویروس‌شناسی، ایمنی‌شناسی و بیماری‌های قارچی دام.
کتاب‌های این دسته۳ کتاب
وقتی دامپزشک یک گاو بیمار را معاینه می‌کند، بخش مهمی از پاسخ در خود دام نیست؛ در یک لوله‌ی خون، یک لام میکروسکوپ یا یک نمونه‌ی بافت است. پشت هر تشخیص دقیق، آزمایشگاهی هست که خون را می‌شمارد، ویروس را شناسایی می‌کند، بافت را زیر میکروسکوپ می‌بیند و انگل را نام می‌برد. کتاب علوم آزمایشگاهی دامپزشکی همین دنیا را به شما نشان می‌دهد. این صفحه برای دانشجوی دامپزشکی و علوم آزمایشگاهی، کارشناس آزمایشگاه و دامپزشک شاغل است و راهنمایی می‌دهد که از پاتولوژی و بیوشیمی بالینی تا ویروس‌شناسی، انگل‌شناسی و ایمنی‌شناسی کدام کتاب به کار شما می‌آید و چطور آن را انتخاب کنید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
دامپزشکی شبیه پزشکی است، با یک تفاوت بزرگ: بیمار حرف نمی‌زند. گاو نمی‌تواند بگوید کجایش درد می‌کند و گوسفند نمی‌تواند بگوید از کی بی‌اشتها شده. برای همین آزمایشگاه در دامپزشکی جایگاه ویژه‌ای دارد. نتایج آزمایش به دامپزشک کمک می‌کند بفهمد در بدن دام چه می‌گذرد.
علوم آزمایشگاهی دامپزشکی چند شاخه دارد. کلینیکال پاتولوژی به آزمایش خون، ادرار و مایعات بدن می‌پردازد. آسیب‌شناسی یا پاتولوژی به تغییرات بافت‌ها و اندام‌ها. ویروس‌شناسی و باکتری‌شناسی عامل‌های میکروبی را می‌شناسند. انگل‌شناسی کرم‌ها و انگل‌های دیگر را بررسی می‌کند. ایمنی‌شناسی نشان می‌دهد بدن دام چطور از خودش دفاع می‌کند. و بیوشیمی بالینی ترکیبات شیمیایی خون و بافت را می‌سنجد.
دامپزشک بدون شناخت این شاخه‌ها تنها با نشانه‌های ظاهری کار می‌کند و بسیاری از بیماری‌ها نشانه‌های مشابه دارند. آزمایشگاه است که مرز میان آنها را روشن می‌کند. پس کتاب‌های این دسته پایه‌ی تشخیص علمی هستند.
این کتاب‌ها برای چند گروه مفیدند.
پیش از خرید، مشخص کنید کدام شاخه برایتان اولویت دارد. کسی که در کلینیک با سگ و گربه سروکار دارد، معمولا به کلینیکال پاتولوژی بیشتر نیاز دارد؛ کسی که با دام سنگین و سبک کار می‌کند، شاید به اطلس بیماری‌های دام و انگل‌شناسی. در ادامه به‌ترتیب موضوع‌ها را می‌بینید.
کتاب «کلینیکال پاتولوژی دامپزشکی: روش‌های آزمایشگاهی» از عنوانش پیداست که به روش‌های انجام آزمایش‌های بالینی می‌پردازد. کلینیکال پاتولوژی یعنی استفاده از آزمایش خون، ادرار و مایعات دیگر برای تشخیص بیماری. شمارش سلول‌های خونی، ارزیابی لام خون و بررسی ترکیب ادرار از پایه‌های این حوزه‌اند.
یکی از مشکل‌های این بخش این است که نتایج آزمایش عدد خشک نیستند؛ باید تفسیر شوند. عددی که در یک گونه طبیعی است، ممکن است در گونه‌ی دیگر غیرطبیعی باشد. گاو، گوسفند، اسب، سگ و گربه هر کدام مقادیر مرجع مخصوص خودشان را دارند. کتاب خوب کلینیکال پاتولوژی این تفاوت‌ها را روشن می‌کند و به شما یاد می‌دهد نتیجه را در کنار نشانه‌های بالینی بخوانید.
«روش‌های آزمایشگاهی» در عنوان این کتاب یعنی احتمالا بخشی از کتاب به شیوه‌ی انجام کار اختصاص دارد: نمونه‌گیری، نگهداری، آماده‌سازی و انجام آزمایش. برای دانشجویی که وارد آزمایشگاه می‌شود، این‌ها مهارت‌های پایه‌اند. جزئیات دقیق محتوا را در صفحه‌ی کتاب ببینید.
کتاب «بیوشیمی بالینی حیوانات اهلی» به ترکیبات شیمیایی بدن دام و تغییر آنها در بیماری می‌پردازد. آنزیم‌های کبد، مواد زائد کلیه، قند خون، چربی، الکترولیت‌ها و پروتئین‌ها همگی در آزمایش‌های بیوشیمی اندازه‌گیری می‌شوند و هر تغییر می‌تواند سرنخی از بیماری باشد.
بیوشیمی بالینی پلی است میان بیوشیمی نظری و کار بالینی. دانشجو در درس بیوشیمی مسیرهای متابولیک را یاد می‌گیرد؛ در بیوشیمی بالینی می‌بیند که وقتی یک مسیر مختل شود، در خون چه اتفاقی می‌افتد و چطور می‌شود از آن تشخیص گرفت. اگر تصمیم دارید تشخیص‌های آزمایشگاهی را جدی دنبال کنید، این حوزه را خوب بشناسید.
این کتاب‌ها به پایه‌ی بیوشیمی نیاز دارند. اگر مسیرهای متابولیک را فراموش کرده‌اید، پیش از شروع مرورشان کنید. دسته‌ی دکترای عمومی دامپزشکی منابع درسی پایه را هم در بر دارد و مکمل خوبی برای این بخش است.
در این دسته دو اطلس دیده می‌شود: «اطلس پاتولوژی جراحی دامپزشکی» و «اطلس رنگی بیماری‌های گوسفند و بز ایران». اطلس یعنی کتابی که بیشتر با تصویر توضیح می‌دهد. در حوزه‌ی پاتولوژی، تصویر ارزش زیادی دارد، چون فهمیدن اینکه یک ضایعه چه شکلی است با توصیف کلامی سخت است.
«اطلس پاتولوژی جراحی دامپزشکی» از عنوانش برمی‌آید که به آسیب‌شناسی نمونه‌هایی می‌پردازد که در جراحی برداشته می‌شوند. «اطلس رنگی بیماری‌های گوسفند و بز ایران» هم از عنوانش پیداست که بیماری‌های دو گونه‌ی مهم دامی را در ایران با تصویر رنگی نشان می‌دهد. برای کسی که در منطقه‌ی دامداری کار می‌کند، دیدن تصویر واقعی این بیماری‌ها ارزش عملی دارد.
اطلس‌ها را می‌شود به دو شکل استفاده کرد: به‌عنوان مرجع، هنگام مواجهه با یک ضایعه‌ی ناآشنا، و به‌عنوان تمرین، با ورق زدن و تشخیص دادن پیش از خواندن توضیح. روش دوم یاد گرفتن را بسیار عمیق‌تر می‌کند. یک تصویر را ببینید، حدس بزنید چه بیماری‌ای است، بعد توضیح را بخوانید.
کتاب «ویروس‌شناسی دامپزشکی (بیولوژی ویروس‌ها)» از عنوانش پیداست که به زیست‌شناسی ویروس‌ها در حوزه‌ی دامپزشکی می‌پردازد. ویروس‌ها موجوداتی بسیار ریزند که برای تکثیر باید وارد سلول میزبان شوند. بسیاری از بیماری‌های مهم دام، از تب‌های واگیردار تا بیماری‌های تنفسی و گوارشی، ویروسی‌اند.
در چنین کتابی معمولا با ساختار ویروس‌ها، چرخه‌ی تکثیر، روش‌های شناسایی و راه‌های پیشگیری آشنا می‌شوید. برای دامپزشکی که با بیماری‌های واگیر سروکار دارد، فهم رفتار ویروس‌ها ضروری است. مثلا چرا بعضی ویروس‌ها فقط یک گونه را آلوده می‌کنند و بعضی چند گونه را؟ چرا واکسن برای بعضی موفق است و برای بعضی نه؟
اگر با میکروب‌شناسی عمومی آشنایید، خواندن این کتاب راحت‌تر است. اگر نه، ابتدا یک منبع عمومی مثل کتاب‌های دسته‌ی میکروبیولوژی را مرور کنید. بعد ویروس‌شناسی دامپزشکی را با اطمینان بیشتری بخوانید.
کتاب «کرم‌شناسی دامپزشکی (جلد دوم)» به کرم‌ها و انگل‌های دام می‌پردازد. انگل‌ها یکی از مشکل‌های بزرگ دامداری هستند. بعضی از آنها به کاهش رشد و تولید شیر و گوشت می‌انجامند و بعضی از دام به انسان هم منتقل می‌شوند. شناخت انگل، چرخه‌ی زندگی‌اش و راه‌های مقابله با آن بخش مهمی از دانش دامپزشک است.
چون این کتاب جلد دوم است، بهتر است پیش از خرید ببینید ارتباطش با جلد اول چیست و کدام مطالب در کدام جلد آمده‌اند. مشخصات آن را در صفحه‌ی کتاب ببینید. چنین کتاب‌هایی معمولا تصویر زیادی دارند، چون تشخیص انگل با میکروسکوپ به دیدن شکل تخم و لارو وابسته است.
یک نکته‌ی جالب: انگل‌شناسی یکی از شاخه‌هایی است که در آن آزمایشگاه و صحرا به هم می‌رسند. دامپزشک در مزرعه نمونه‌ی مدفوع می‌گیرد و در آزمایشگاه شکل تخم‌ها را می‌بیند و بر اساس آن، درمان انتخاب می‌شود. کتاب به شما یاد می‌دهد چه چیزی را ببینید.
کتاب «بیماری‌های قارچی و پاسخ‌های ایمنی» دو مبحث را کنار هم آورده است: بیماری‌هایی که قارچ‌ها ایجاد می‌کنند و واکنش دفاعی بدن به آنها. قارچ‌ها در دام هم عامل بیماری‌های پوستی و هم گاهی بیماری‌های عمقی‌اند. تشخیص آزمایشگاهی قارچ‌ها نیاز به کشت و مشاهده‌ی میکروسکوپی دارد.
ایمنی‌شناسی هم به این پرسش می‌پردازد که بدن دام چگونه در برابر عامل‌های بیماری‌زا مقاومت می‌کند. فهم پاسخ ایمنی برای واکسیناسیون، ارزیابی سلامت گله و درک چرایی بعضی بیماری‌ها ضروری است. اگر دانشجوی ارشد هستید و به ایمنی‌شناسی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند مسیر خوبی باشد.
ترکیب قارچ و ایمنی در یک کتاب نشان می‌دهد که در دامپزشکی مباحث پیوسته‌اند و عامل بیماری را با پاسخ بدن باید با هم دید. یک عامل خطرناک ممکن است در بدنی با ایمنی خوب مشکلی ایجاد نکند، و برعکس.
کتاب «اطلاعات دارویی دامپزشکی» هم در این دسته آمده و به داروهای مورد استفاده در دامپزشکی مربوط است. دارو و آزمایشگاه رابطه‌ی نزدیکی دارند: آزمایش نشان می‌دهد چه عاملی بیماری ایجاد کرده و کدام دارو مؤثر است، و بعد از درمان هم آزمایش بررسی می‌کند دارو اثر کرده یا نه.
باید تاکید کنیم که کتاب دارویی برای دامپزشک و دانشجوست. مالک دام نباید بر اساس کتاب خودش به دام دارو بدهد. تشخیص، دوز و مدت مصرف را فقط دامپزشک تعیین می‌کند. مصرف نادرست دارو می‌تواند به دام آسیب بزند، فرآورده‌های دامی را ناسالم کند و حتی مقاومت دارویی ایجاد کند.
این نوع کتاب منبع مرجع مفیدی است که دامپزشک هنگام تصمیم‌گیری به آن رجوع می‌کند. مشخصات و ویرایش آن را در صفحه‌ی کتاب ببینید و به‌روز بودن اطلاعات را هم در نظر داشته باشید.
این پرسش‌ها به انتخاب کمک می‌کنند.
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش هست. ناشر، مؤلف یا مترجم و سال انتشار را بخوانید. اگر منبع درسی است، فهرست منابع استاد را هم در نظر بگیرید.
درباره‌ی هر کتاب فقط چیزی می‌گوییم که از عنوانش پیداست. مشخصات کامل در صفحه‌ی خود کتاب است.
اگر برای شروع یک کتاب می‌خواهید و تازه وارد آزمایشگاه شده‌اید، «کلینیکال پاتولوژی دامپزشکی: روش‌های آزمایشگاهی» با توجه به عنوانش نقطه‌ی شروع طبیعی است. بعد بسته به شاخه‌ی علاقه‌تان می‌توانید ادامه دهید.
اگر تازه به علوم آزمایشگاهی دامپزشکی رسیده‌اید، این برنامه‌ی پیشنهادی را امتحان کنید.
با کلینیکال پاتولوژی شروع کنید. یاد بگیرید نمونه چطور گرفته می‌شود، چطور نگهداری و آماده می‌شود و آزمایش‌های ساده چگونه انجام می‌شوند. هر مهارتی را در آزمایشگاه دانشگاه هم تمرین کنید.
مقادیر مرجع گونه‌های مختلف را بشناسید. جدول‌ها را بنویسید و مرور کنید. بدون دانستن حالت طبیعی، غیرطبیعی را نمی‌توان شناخت.
اطلس‌ها را ورق بزنید. تصویرها را ببینید و پیش از خواندن توضیح، حدس بزنید. این تمرین چشم شما را برای تشخیص آموزش می‌دهد.
سراغ ویروس، قارچ و انگل بروید. برای هر گروه جدولی بسازید: عامل، گونه‌ی آلوده، نشانه‌ها، روش تشخیص. این جدول‌ها هنگام امتحان و کار واقعی به کارتان می‌آیند.
در پایان علوم آزمایشگاهی دامپزشکی، به بیوشیمی بالینی و ایمنی‌شناسی بپردازید. این دو حوزه تصویر بزرگ‌تر را کامل می‌کنند و به شما کمک می‌کنند نتایج مختلف را در کنار هم تفسیر کنید.
کار در علوم آزمایشگاهی دامپزشکی و با نمونه‌های دامی خطرهای خودش را دارد. بعضی بیماری‌های دام به انسان هم منتقل می‌شوند. بنابراین کار در آزمایشگاه دامپزشکی نیاز به رعایت اصول ایمنی دارد: دستکش، لباس محافظ، ضدعفونی، دفع درست پسماند و شست‌وشوی دست. کتاب‌های این حوزه معمولا این اصول را هم بازگو می‌کنند.
اخلاق هم مهم است. نمونه‌ها را باید با احترام به حیوان گرفت و نتایج را صادقانه ثبت کرد. یک عدد غلط یا گزارش نادرست می‌تواند به تصمیم درمانی اشتباه ختم شود. آزمایشگاهی که دقت و صداقت دارد، پایه‌ی اعتماد دامپزشک و دامدار است.
اگر دانشجو هستید، از همین حالا عادت‌های درست را شروع کنید: هر نمونه برچسب داشته باشد، هر مرحله ثبت شود و هر پرسشی از استاد یا مسئول آزمایشگاه پرسیده شود. این عادت‌ها در شغل آینده‌تان همراهتان می‌مانند.
برای اینکه بفهمید کتاب‌های علوم آزمایشگاهی دامپزشکی به چه کاری می‌آیند، مسیر یک نمونه را دنبال کنیم. دامپزشکی در یک دامداری از گاوی که چند روز است شیرش کم شده و تب دارد، خون می‌گیرد. نمونه با برچسب و اطلاعات دام به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. شرایط نگهداری و زمان رسیدن نمونه مهم است، چون خون بعد از چند ساعت تغییر می‌کند و نتیجه را به هم می‌ریزد.
در آزمایشگاه، بخشی از نمونه برای شمارش سلول‌ها و بررسی لام خون می‌رود و بخشی برای اندازه‌گیری آنزیم‌ها و مواد شیمیایی. اگر شک به عامل ویروسی یا انگلی باشد، آزمایش‌های ویژه‌ی ویروس‌شناسی یا انگل‌شناسی هم درخواست می‌شود. نتایج جمع می‌شوند و کارشناس یا دامپزشک آنها را کنار هم می‌گذارد و تفسیر می‌کند.
در پایان، گزارشی به دامپزشک معالج می‌رسد. او این گزارش را کنار نشانه‌های بالینی می‌گذارد و درباره‌ی درمان تصمیم می‌گیرد. هر مرحله از این مسیر در کتاب‌های علوم آزمایشگاهی دامپزشکی توضیح داده شده است: نمونه‌گیری، نگهداری، آزمایش، تفسیر و گزارش. کسی که این مسیر را بشناسد، هم خطاها را کمتر می‌کند و هم از نتیجه‌ی آزمایش بیشتر می‌فهمد.
برای اینکه ببینید هر شاخه چه سؤالی را جواب می‌دهد، این جدول متنی ساده کمک می‌کند. جزئیات را در کتاب‌ها ببینید.
هر پرسش در علوم آزمایشگاهی دامپزشکی جواب خودش را می‌خواهد و هر جواب، تکه‌ای از پازل تشخیص است. یک دامپزشک ماهر معمولا چند شاخه را با هم به کار می‌برد.
یکی از فایده‌های کتاب علوم آزمایشگاهی دامپزشکی این است که به شما یاد می‌دهد درست بپرسید. یک دانشجو یا کارشناس خوب پیش از آزمایش از خودش می‌پرسد: چه چیزی را می‌خواهم بدانم؟ این آزمایش چه چیزی را می‌تواند نشان دهد و چه چیزی را نه؟ چه چیزی نتیجه را خراب می‌کند؟ نتیجه چطور با نشانه‌های بالینی جور درمی‌آید؟
پرسش‌هایی از این دست، تفاوت آزمایش هدفمند و آزمایش بی‌هدف است. آزمایش زیاد و بی‌فکر هزینه دارد و ممکن است گمراه‌کننده هم باشد. کتاب‌های خوب این دسته با مثال نشان می‌دهند که چه زمانی کدام آزمایش را بخواهید و نتیجه را چگونه بخوانید.
اگر سطح شما فراتر از دانشجوی سال‌های اول است، سراغ کتاب‌های تخصصی‌تر بروید. مقاله‌های پژوهشی و منابع به‌روز را هم دنبال کنید، چون علوم آزمایشگاهی دامپزشکی با پیشرفت فناوری مدام تغییر می‌کند و شیوه‌های تازه‌ای پدید می‌آیند.
کار آزمایشگاه دامپزشکی فقط به دام محدود نمی‌شود. گوشت، شیر، تخم‌مرغ و فرآورده‌های دامی به سفره‌ی ما می‌رسند و سلامت آنها به سلامت دام وابسته است. آزمایشگاه‌ها می‌توانند بیماری‌های دامی را پیش از رسیدن به انسان شناسایی کنند و از انتقال بیماری‌های مشترک میان دام و انسان جلوگیری کنند.
برای همین دسته‌ی بهداشت و بازرسی مواد غذایی با این حوزه پیوند نزدیک دارد. اگر به جنبه‌ی غذایی علاقه دارید، کتاب‌های آن دسته را هم ببینید. دسته‌ی بالاتر یعنی دامپزشکی همه‌ی شاخه‌ها را با هم دارد و می‌توانید از آنجا مسیر را ادامه دهید.
این نگاه که به «سلامت واحد» معروف است، می‌گوید سلامت انسان، دام و محیط زیست به هم گره خورده‌اند. دامپزشک و کارشناس آزمایشگاه در دفاع از این سلامت جایگاه مهمی دارند. کتاب‌های این دسته ابزار دانستن‌اند و دانستن اولین گام محافظت است.
کتاب‌های آزمایشگاهی و اطلس‌ها بدون چاپ خوب ارزش کمتری دارند. تصویرهای رنگی، شکل‌های میکروسکوپی و جدول‌های مرجع در نسخه‌ی چاپی با کیفیت بهتر دیده می‌شوند و می‌توانید کنارشان یادداشت بنویسید. مشخصات چاپ و قطع هر کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید.
اگر برای درس می‌خرید، ویرایش مورد نظر استاد را بپرسید. در علوم دامپزشکی، اطلاعات به‌روز مهم است و ویرایش‌های جدیدتر ممکن است یافته‌های تازه را دربر داشته باشند. برای کتاب‌های دو جلدی هم مطمئن شوید همه‌ی جلدهای لازم را دارید.
یک روش مفید برای مطالعه این است که کنار هر فصل جدول خلاصه بنویسید و تصویرهای مهم را با برچسب کنار آن بگذارید. برای کتاب‌های اطلس، یک دفتر مخصوص بردارید و ضایعه‌ها را با نام و شرح کوتاه خودتان ثبت کنید. وقتی امتحان یا کار عملی نزدیک شد، همین دفتر مرور خوبی است.
اگر تازه وارد آزمایشگاه شده‌اید، کتاب کلینیکال پاتولوژی و روش‌های آزمایشگاهی نقطه‌ی شروع خوبی است. بعد بسته به علاقه‌تان سراغ پاتولوژی، ویروس‌شناسی یا انگل‌شناسی بروید.
اول تصویر را ببینید و حدس بزنید. بعد توضیح را بخوانید. این روش تشخیص را بهتر تمرین می‌دهد تا خواندن مستقیم توضیح.
اطلس رنگی بیماری‌های گوسفند و بز می‌تواند برای دامدار جالب باشد، ولی این کتاب‌ها اساسا برای متخصص و دانشجو نوشته شده‌اند. برای تشخیص و درمان دام همیشه با دامپزشک مشورت کنید. کتاب جای دامپزشک نیست.
نه. تشخیص و تجویز دارو کار دامپزشک است. مصرف خودسرانه دارو می‌تواند به دام آسیب بزند و فرآورده‌ی دامی را ناسالم کند. کتاب دارویی مرجع دامپزشک و دانشجوست.
بستگی دارد. بعضی جلدها مستقل‌اند و بعضی ادامه‌ی جلد قبل. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش هست و باید ببینید جلد مورد نظر برای شما کافی است یا نه.
آشنایی با زیست‌شناسی سلول و میکروب‌شناسی عمومی کمک زیادی می‌کند. اگر پایه ندارید، ابتدا منبع مقدماتی را بخوانید.
برای اطلس‌ها و کتاب‌های پر از جدول و تصویر، نسخه‌ی چاپی کار با آن را ساده‌تر می‌کند و می‌توانید کنارش یادداشت بنویسید. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
علوم آزمایشگاهی دامپزشکی چشم دامپزشک در دنیای نادیدنی است. کتاب‌های این دسته از کلینیکال پاتولوژی و بیوشیمی بالینی تا ویروس‌شناسی، انگل‌شناسی، قارچ‌شناسی و اطلس‌های مصور، هر کدام گوشه‌ای از این دنیا را روشن می‌کنند. با آزمایش‌های پایه شروع کنید، مقادیر طبیعی را بشناسید، تصویرها را مرتب مرور کنید و بعد به سراغ شاخه‌ی مورد علاقه‌تان بروید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات آنها را مقایسه کنید و نسخه‌ی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید.
