ادبیات انگلستان یکی از غنی‌ترین سنت‌های داستان‌نویسی جهان است. رمان به شکل امروزی‌اش تا حد زیادی در انگلستان قرن هجدهم شکل گرفت و از آن زمان تا امروز، نویسنده‌های انگلیسی مدام شکل‌های تازه‌ای از آن ساخته‌اند: رمان اجتماعی دیکنز، رمان عاشقانه‌ی جین آستین، رمان ماجرایی کیپلینگ، رمان علمی‌تخیلی ولز و هاکسلی، رمان جنایی ویلکی کالینز و آگاتا کریستی، و رمانهای امروزی جولین بارنز، ایشی‌گورو و مت هیگ. این لیست کتاب‌های ادبیات انگلستان را کنار هم آورده تا انتخاب ساده‌تر شود.
در این راهنما دوره‌های مهم ادبیات انگلستان را مرور می‌کنیم، نویسنده‌های اصلی این لیست را معرفی می‌کنیم و برای سلیقه‌های مختلف پیشنهاد می‌دهیم.
ادبیات انگلستان؛ از شکسپیر تا امروز در چند خط
ادبیات انگلستان پیش از رمان، با شعر و تئاتر شناخته می‌شد. شکسپیر در قرن شانزدهم و هفدهم زبان انگلیسی را با نمایشنامه‌هایش غنی کرد و هنوز هم بیشترین اجرا را در تئاترهای جهان دارد. در قرن هجدهم رمان آمد، با دانیل دفو و «رابینسون کروزوئه» و جاناتان سوئیفت و «سفرهای گالیور».
قرن نوزدهم، دوران ملکه ویکتوریا، دوران طلایی رمان انگلیسی بود: جین آستین، خواهران برونته، چارلز دیکنز، جورج الیوت و توماس هاردی. در پایان این قرن، اچ. جی. ولز رمان علمی‌تخیلی را جدی کرد و جوزف کنراد، که لهستانی‌تبار بود و انگلیسی را دیر یاد گرفت، رمان‌هایی درباره‌ی دریا و استعمار نوشت.
قرن بیستم دو جنگ جهانی و پایان امپراتوری بریتانیا را دید و ادبیات انگلستان هم با آن عوض شد: ویرجینیا وولف و جیمز جویس شکل رمان را شکستند، آلدوس هاکسلی و جورج اورول آینده‌ی تاریک را تصور کردند، گراهام گرین درباره‌ی ایمان و گناه نوشت و ویلیام گلدینگ نشان داد زیر لایه‌ی تمدن چه چیزی پنهان است. امروز هم نویسنده‌هایی مثل جولین بارنز، کازوئو ایشی‌گورو و مت هیگ این سنت را ادامه می‌دهند.
این لیست چه چیزهایی دارد
رمان کلاسیک، رمان معاصر، نمایشنامه، کتاب کودک و نوجوان و چند کتاب به زبان اصلی. کتاب‌های موجود اول آمده‌اند و موجودی هر روز بررسی می‌شود. بعضی کتاب‌ها، مثل «کتابخانه‌ی نیمه‌شب» و «آرزوهای بزرگ»، با چند ترجمه یا چاپ در لیست هستند.
کلاسیک‌های قرن نوزدهم ادبیات انگلستان
چارلز دیکنز
دیکنز محبوب‌ترین رمان‌نویس دوران ویکتوریا بود و رمان‌هایش را قسمت‌به‌قسمت در مجله‌ها چاپ می‌کرد؛ مردم برای خواندن قسمت بعد صف می‌کشیدند. «آرزوهای بزرگ» در این لیست است: پیپ، پسری یتیم و فقیر، ناگهان از سوی بانی ناشناسی ثروتی به دست می‌آورد و راهی لندن می‌شود تا جنتلمن شود. رمانی درباره‌ی جاه‌طلبی، طبقه، عشق ناکام و شناختن ارزش واقعی آدم‌ها. دوشیزه هاویشام، زنی که سال‌ها با لباس عروسی در خانه‌ای تاریک نشسته و ساعت‌ها را در لحظه‌ی ترک شدنش نگه داشته، یکی از فراموش‌نشدنی‌ترین شخصیت‌های ادبیات انگلستان است.
جین آستین
«غرور و تعصب» شاید محبوب‌ترین رمان عاشقانه‌ی زبان انگلیسی باشد. الیزابت بنت، دختری باهوش و حاضرجواب، و آقای دارسی، مردی ثروتمند و مغرور، با پیش‌داوری درباره‌ی هم آشنا می‌شوند و کم‌کم می‌فهمند که هر دو اشتباه کرده‌اند. طنز ظریف آستین و نگاه تیزش به ازدواج و پول در جامعه‌ی آن زمان، این رمان را بعد از دویست سال هنوز تازه نگه داشته است.
شارلوت برونته
شارلوت برونته را بیشتر با «جین ایر» می‌شناسیم، ولی «ویلت» که در این لیست است، رمان پخته‌تر و شخصی‌تر اوست. لوسی اسنو، زنی تنها و بی‌پشتوانه، برای کار به شهری در اروپا می‌رود و در مدرسه‌ای دخترانه معلم می‌شود. رمان درباره‌ی تنهایی، غرور و عشقی است که گفته نمی‌شود و بخش زیادی از آن از تجربه‌ی خود شارلوت برونته در بلژیک آمده است.
ویلکی کالینز
«الماس شوم» یا «ماه‌الماس» را خیلی‌ها اولین رمان کارآگاهی بلند زبان انگلیسی می‌دانند. الماسی هندی که از معبدی دزدیده شده، در شب تولد دختری جوان در خانه‌ای اشرافی ناپدید می‌شود و ماجرا از زبان چند راوی مختلف تعریف می‌شود. اگر رمان جنایی دوست دارید، دیدن ریشه‌های این نوع ادبیات در این کتاب جالب است.
ماجرا و خیال در ادبیات انگلستان
رودیارد کیپلینگ
«کتاب جنگل» داستان موگلی است، پسری که در جنگل‌های هند میان گرگ‌ها بزرگ می‌شود و از خرس بالو و پلنگ باگیرا قانون جنگل را یاد می‌گیرد. خیلی‌ها این داستان را از روی کارتون و فیلم می‌شناسند، ولی متن اصلی کیپلینگ تاریک‌تر و پرمعناتر است.
اچ. جی. ولز
«جنگ دنیاها» داستان حمله‌ی مریخی‌ها به انگلستان است. ولز این رمان را در ۱۸۹۸ نوشت و تقریبا همه‌ی داستان‌های حمله‌ی بیگانگان که بعد از آن آمده، از فیلم تا رمان، به نوعی وام‌دار این کتاب‌اند. پایان رمان، که نشان می‌دهد چه چیزی مریخی‌ها را شکست می‌دهد، هنوز هم غافلگیرکننده است.
جوزف کنراد
«لرد جیم» داستان افسر جوان کشتی‌ای است که در لحظه‌ای سرنوشت‌ساز می‌ترسد و کشتی پر از مسافر را رها می‌کند و بقیه‌ی زندگی‌اش را صرف جبران این لحظه می‌کند. کنراد درباره‌ی شرف، گناه و تنهایی می‌نوشت و نثرش سنگین ولی پرکشش است.
قرن بیستم؛ ادبیات انگلستان و پرسش‌های تازه
آلدوس هاکسلی
«دنیای قشنگ نو» یکی از دو رمان مشهور «پادآرمان‌شهری» قرن بیستم است، کنار «۱۹۸۴» اورول. هاکسلی جامعه‌ای را تصویر می‌کند که در آن آدم‌ها در آزمایشگاه ساخته می‌شوند، از کودکی شرطی می‌شوند و با دارویی به نام سوما همیشه شادند. سؤال رمان این است که آیا شادی بی آزادی ارزش دارد. امروز که از شبکه‌های اجتماعی و سرگرمی بی‌پایان حرف می‌زنیم، این رمان خیلی‌ها را به فکر می‌اندازد.
ویلیام گلدینگ
«سالار مگس‌ها» که نسخه‌ی انگلیسی‌اش در این لیست هست، داستان گروهی پسربچه است که بعد از سقوط هواپیما در جزیره‌ای بی‌سکنه گیر می‌افتند و کم‌کم نظمی که با خود آورده‌اند فرو می‌ریزد. گلدینگ، برنده‌ی نوبل ۱۹۸۳، با این رمان نشان داد خشونت چقدر نزدیک به سطح است.
گراهام گرین
«عالیجناب کیشوت» بازنویسی طنزآمیز و امروزی «دن کیشوت» است: کشیشی ساده‌دل در اسپانیا که خودش را از نوادگان دن کیشوت می‌داند، با شهردار کمونیست شهرش به سفری جاده‌ای می‌رود. بحث‌های این دو درباره‌ی دین و سیاست، دلنشین و خنده‌دار است.
آیریس مرداک
«زیر تور» اولین رمان مرداک، فیلسوف و رمان‌نویس، است. جیک، نویسنده‌ای بی‌پول و سرگردان در لندن، با آدم‌های عجیب و ماجراهای خنده‌دار روبه‌رو می‌شود. رمان طنزآمیز است ولی زیر طنزش پرسش‌های فلسفی درباره‌ی زبان و حقیقت هست.
لارنس دارل
«چهارگانه‌ی اسکندریه» مجموعه‌ای چهارجلدی است که یک ماجرا را از چند نگاه در شهر اسکندریه‌ی پیش از جنگ جهانی دوم تعریف می‌کند. هر جلد چیزی را که جلد قبل گفته بود عوض می‌کند. کتابی برای خواننده‌ای که حوصله‌ی پروژه‌ی بلند دارد.
الیزابت بوئن
«گرمای روز» داستان زنی در لندن زمان جنگ جهانی دوم است که می‌فهمد مردی که دوستش دارد ممکن است جاسوس باشد. بوئن فضای شهر بمباران‌شده را با دقت و ظرافت تصویر می‌کند.
ادبیات انگلستان امروز
جولین بارنز
بارنز دو کتاب در این لیست دارد. «طوطی فلوبر» رمانی عجیب است درباره‌ی پزشکی بازنشسته که درگیر زندگی فلوبر، نویسنده‌ی فرانسوی، می‌شود و می‌خواهد بفهمد کدام یک از دو طوطی خشک‌شده‌ای که در دو موزه نگه داشته می‌شوند، طوطی واقعی فلوبر است. کتاب ترکیبی از رمان، جستار و بازی است. «جدایی‌ها» هم کتاب دیگری از اوست.
مت هیگ
«کتابخانه‌ی نیمه‌شب» از پرفروش‌ترین رمانهای این سال‌هاست و چند چاپ و ترجمه در این لیست دارد. نورا سید، زنی ناامید، به کتابخانه‌ای میان مرگ و زندگی می‌رسد که هر کتابش یکی از زندگی‌هایی است که می‌توانست داشته باشد. رمانی درباره‌ی پشیمانی و انتخاب و اینکه زندگی کامل وجود ندارد.
کازوئو ایشی‌گورو
«هرگز ترکم مکن» داستان سه دوست در مدرسه‌ای شبانه‌روزی در انگلستان است که کم‌کم می‌فهمند برای چه بزرگ شده‌اند. ایشی‌گورو در ژاپن به دنیا آمد ولی در انگلستان بزرگ شد و به انگلیسی می‌نویسد.
ادوارد سنت آبین و جایلز فودن
«خبر بد» سنت آبین بخشی از رمانهای پاتریک ملروز است، درباره‌ی مردی از طبقه‌ی اشراف انگلیسی که با گذشته‌ی تلخش کلنجار می‌رود. «آخرین پادشاه اسکاتلند» جایلز فودن هم داستان پزشکی جوان اسکاتلندی است که پزشک شخصی ایدی امین، دیکتاتور اوگاندا، می‌شود.
آلیسون ویر
«خائن بی‌گناه» رمانی تاریخی درباره‌ی لیدی جین گری است، دختری شانزده ساله که فقط نه روز ملکه‌ی انگلستان بود. ویر تاریخ‌نویس است و رمان‌هایش با دقت تاریخی نوشته شده‌اند. برای رمانهای تاریخی بیشتر، دسته‌ی رمان تاریخی را ببینید.
نمایشنامه در ادبیات انگلستان
ادبیات انگلستان بدون تئاتر کامل نیست. در این لیست چند نمایشنامه‌نویس مهم قرن بیستم هستند:
- هارولد پینتر: «بازگشت به خانه»، «جشن تولد» و «پیشخدمت» از او در این لیست‌اند. پینتر، برنده‌ی نوبل ۲۰۰۵، استاد سکوت و تهدید پنهان است؛ دیالوگ‌هایش ساده‌اند ولی زیرشان چیزی ناآرام می‌جوشد. «پیشخدمت» داستان دو آدمکش است که در زیرزمینی منتظر دستور ماموریت بعدی‌اند.
- آلن ایکبرن: «جشن نیکوکاری» از او در لیست هست. ایکبرن کمدی‌های خانوادگی می‌نویسد که زیر خنده‌هایش تلخی زندگی طبقه‌ی متوسط انگلیسی پیداست.
- نمایشنامه‌های انگلیسی: مجموعه‌ای از نمایشنامه‌های چند نویسنده‌ی معاصر انگلیسی که برای شناختن تئاتر امروز انگلستان مفید است.
برای نمایشنامه‌های بیشتر، دسته‌ی نمایشنامه و فیلمنامه را ببینید.
ادبیات انگلستان برای کودک و نوجوان
انگلستان سنت درخشانی در ادبیات کودک دارد. «چارلی و کارخانه‌ی شکلات‌سازی» رولد دال در این لیست است: چارلی باکت، پسری فقیر، یکی از پنج بلیت طلایی را پیدا می‌کند و به کارخانه‌ی شکلات‌سازی عجیب ویلی وانکا راه پیدا می‌کند. رولد دال با طنز تند و کمی بدجنسی‌اش، بچه‌ها را جدی می‌گیرد و بزرگ‌ترهای بدرفتار را مسخره می‌کند. «کتاب جنگل» کیپلینگ هم برای نوجوان‌ها مناسب است.
از دیگر کلاسیک‌های ادبیات کودک انگلستان «آلیس در سرزمین عجایب»، «پیتر پن»، «باد در بیدزار» و البته «هری پاتر» را هم می‌شود نام برد که در سایت صفحه‌های خودشان را دارند.
از کجا شروع کنیم؛ ادبیات انگلستان برای سلیقه‌های مختلف
اگر رمان عاشقانه دوست دارید
«غرور و تعصب» جین آستین؛ بی‌رقیب. اگر از آن خوشتان آمد، «ویلت» برونته را هم امتحان کنید.
اگر رمان بلند و پرماجرا می‌خواهید
«آرزوهای بزرگ» دیکنز یا «چهارگانه‌ی اسکندریه» دارل.
اگر به آینده و جامعه فکر می‌کنید
«دنیای قشنگ نو» هاکسلی و «هرگز ترکم مکن» ایشی‌گورو.
اگر رمان معمایی می‌خواهید
«الماس شوم» ویلکی کالینز.
اگر رمان امروزی و حال‌خوب‌کن می‌خواهید
«کتابخانه‌ی نیمه‌شب» مت هیگ.
اگر طنز دوست دارید
«عالیجناب کیشوت» گرین و «زیر تور» مرداک.
اگر کتاب کوتاه می‌خواهید
«سالار مگس‌ها»، «جنگ دنیاها» و «طوطی فلوبر» هر کدام زیر سیصد صفحه‌اند.
ادبیات انگلستان به زبان اصلی
چند کتاب این لیست به زبان انگلیسی‌اند، مثل نسخه‌ی اصلی «سالار مگس‌ها». اگر زبان انگلیسی را یاد می‌گیرید، خواندن کلاسیک‌های انگلیسی به زبان اصلی تمرینی عالی است، ولی همه‌ی آن‌ها برای شروع مناسب نیستند. «سالار مگس‌ها» و «جنگ دنیاها» نسبتا ساده‌اند؛ دیکنز و برونته جمله‌های بلند و واژه‌های قدیمی دارند و بهتر است بعدا سراغشان بروید. دسته‌ی کتاب‌های زبان اصلی انتخاب‌های بیشتری دارد.
نکته‌هایی برای انتخاب ترجمه
- کامل یا خلاصه: رمانهای بلند ویکتوریایی مثل «آرزوهای بزرگ» گاهی خلاصه چاپ می‌شوند. تعداد صفحه را نگاه کنید؛ متن کامل این رمان در ترجمه‌ی فارسی معمولا بیش از پانصد صفحه است.
- نام‌های مختلف: «الماس شوم» با نام «ماه‌الماس» و «سنگ ماه» هم ترجمه شده. «هرگز ترکم مکن» گاهی «هرگز رهایم مکن» است.
- چاپ‌های نفیس: برای هدیه، بعضی کلاسیک‌ها مثل «غرور و تعصب» در چاپ‌های چرمی یا جلد سخت هم هستند.
- یادداشت مترجم: کتاب‌هایی مثل «طوطی فلوبر» پر از اشاره به ادبیات و تاریخ‌اند و یادداشت‌های مترجم خیلی کمک می‌کند.
ادبیات انگلستان برای هدیه دادن
- برای کسی که اهل رمان عاشقانه است: «غرور و تعصب» در چاپ نفیس.
- برای کسی که این روزها حالش خوب نیست: «کتابخانه‌ی نیمه‌شب».
- برای نوجوان: «چارلی و کارخانه‌ی شکلات‌سازی» یا «کتاب جنگل».
- برای کسی که اهل فکر و بحث است: «دنیای قشنگ نو».
- برای کسی که تئاتر دوست دارد: نمایشنامه‌های پینتر.
دسته‌های مرتبط با ادبیات انگلستان
سؤال‌های رایج درباره‌ی لیست ادبیات انگلستان
همه‌ی نویسنده‌های این لیست انگلیسی‌اند؟
بیشترشان انگلیسی یا بریتانیایی‌اند. چند استثنا هم هست، مثل «عشق یک دختر هجده ساله» از الکساندر دومای فرانسوی، که به دلیلی کنار این کتاب‌ها آمده. ملیت نویسنده در صفحه‌ی هر کتاب هست.
چرا کتاب‌های شکسپیر کم است؟
نمایشنامه‌های شکسپیر در دسته‌ی نمایشنامه و لیست‌های جداگانه بیشتر دیده می‌شوند. اگر دنبال شکسپیر هستید، نامش را در جستجوی سایت امتحان کنید.
کتاب ناموجود چه می‌شود؟
کتاب‌های ناموجود بعد از موجودها می‌آیند. موجودی هر روز بررسی می‌شود و در صفحه‌ی کتاب ناموجود می‌توانید درخواست اطلاع از موجود شدن بدهید.
کتاب‌های جدید کی اضافه می‌شوند؟
هر ترجمه‌ی تازه‌ای از ادبیات انگلستان که در سایت ثبت شود، به این لیست هم می‌آید.
ادبیات انگلستان و طبقه‌ی اجتماعی
یکی از موضوع‌هایی که تقریبا در همه‌ی کتاب‌های این لیست دیده می‌شود، طبقه است. جامعه‌ی انگلستان قرن‌ها جامعه‌ای طبقاتی بوده و نویسنده‌هایش همیشه با این موضوع درگیر بوده‌اند. پیپ در «آرزوهای بزرگ» می‌خواهد از طبقه‌ی کارگر به طبقه‌ی جنتلمن‌ها برسد و بهایش را می‌پردازد. الیزابت بنت در «غرور و تعصب» با غرور طبقاتی دارسی روبه‌رو می‌شود. حتی «دنیای قشنگ نو» جامعه‌ای را تصور می‌کند که آدم‌ها از پیش در طبقه‌های آلفا تا اپسیلون ساخته می‌شوند. خواندن این کتاب‌ها کنار هم، تصویری از انگلستان می‌دهد که با تصویر شیک کارت‌پستالی‌اش فرق دارد.
شخصیت‌های فراموش‌نشدنی ادبیات انگلستان
الیزابت بنت
قهرمان «غرور و تعصب» باهوش، شوخ و مستقل است، در زمانه‌ای که از دختر جوان فقط انتظار ازدواج مناسب می‌رفت. او پیشنهاد ازدواج مردی ثروتمند را رد می‌کند چون دوستش ندارد، و همین تصمیم او را به یکی از محبوب‌ترین قهرمان‌های ادبیات جهان تبدیل کرده است.
دوشیزه هاویشام
زنی که در روز عروسی‌اش ترک شد و از آن روز همه‌ی ساعت‌های خانه را متوقف کرد، لباس عروسی‌اش را درنیاورد و کیک عروسی را روی میز رها کرد تا بپوسد. دیکنز در «آرزوهای بزرگ» با او تصویری ساخت از اینکه کینه و اندوه چطور می‌تواند زندگی را منجمد کند.
موگلی
پسری که میان گرگ‌ها بزرگ شده و نه کاملا به دنیای جنگل تعلق دارد و نه به دنیای آدم‌ها. «کتاب جنگل» داستان پیدا کردن جایی است که به آن تعلق داری.
جان وحشی
در «دنیای قشنگ نو»، جان کسی است که بیرون از جامعه‌ی کامل و شاد بزرگ شده و با شکسپیر خواندن آشناست. وقتی به آن جامعه می‌آید، نمی‌تواند شادی بی‌دردسر آن را بپذیرد و حق رنج کشیدن را می‌خواهد. شخصیتی که پرسش اصلی رمان را با خودش حمل می‌کند.
رالف و جک
دو پسر «سالار مگس‌ها» دو نیروی متضادند: رالف می‌خواهد نظم و قانون را نگه دارد و جک به شکار و قدرت کشیده می‌شود. کشمکش این دو، کشمکشی است که گلدینگ در هر جامعه‌ای می‌بیند.
ادبیات انگلستان و سینما
کمتر ادبیاتی به اندازه‌ی ادبیات انگلستان به فیلم و سریال تبدیل شده است. «غرور و تعصب» چند بار ساخته شده و سریال بی‌بی‌سی در دهه‌ی نود، با کالین فرث در نقش دارسی، هنوز محبوب است. «آرزوهای بزرگ» بارها از دیوید لین تا امروز اقتباس شده. «جنگ دنیاها» را استیون اسپیلبرگ ساخت و «کتاب جنگل» را دیزنی، هم به شکل کارتون و هم فیلم. «آخرین پادشاه اسکاتلند» فیلمی شد که فارست ویتاکر برای نقش ایدی امین در آن جایزه‌ی اسکار گرفت. «هرگز ترکم مکن» هم فیلم شده است.
اگر اهل سریال‌های تاریخی انگلیسی هستید، خواندن رمان‌هایی که این سریال‌ها از آن‌ها آمده تجربه‌ی تازه‌ای است. معمولا کتاب جزئیات و لایه‌هایی دارد که در اقتباس جا نشده.
یک برنامه‌ی خواندن یک‌ساله با ادبیات انگلستان
اگر می‌خواهید در یک سال تصویری کلی از ادبیات انگلستان پیدا کنید، این ترتیب از قرن نوزدهم شروع می‌کند و به امروز می‌رسد:
- «غرور و تعصب» جین آستین
- «آرزوهای بزرگ» چارلز دیکنز
- «الماس شوم» ویلکی کالینز
- «کتاب جنگل» رودیارد کیپلینگ
- «جنگ دنیاها» اچ. جی. ولز
- «لرد جیم» جوزف کنراد
- «دنیای قشنگ نو» آلدوس هاکسلی
- «سالار مگس‌ها» ویلیام گلدینگ
- «پیشخدمت» و «جشن تولد» هارولد پینتر
- «طوطی فلوبر» جولین بارنز
- «هرگز ترکم مکن» کازوئو ایشی‌گورو
- «کتابخانه‌ی نیمه‌شب» مت هیگ
اگر وسط راه کتابی خسته‌تان کرد، نگران نباشید؛ کنارش بگذارید و سراغ بعدی بروید. خیلی از خواننده‌ها بعد از چند کتاب دیگر برمی‌گردند و این بار با حوصله‌ی بیشتری تمامش می‌کنند.
هر ماه یک کتاب. در پایان سال، دو قرن ادبیات انگلستان را دیده‌اید: رمان عاشقانه، رمان اجتماعی، رمان جنایی، ماجرا، علمی‌تخیلی، پادآرمان‌شهر، تئاتر و رمان معاصر.
حرف آخر درباره‌ی ادبیات انگلستان
ادبیات انگلستان قرن‌هاست که خواننده‌های جهان را با شخصیت‌هایش همراه کرده: الیزابت بنت با زبان تیزش، پیپ با آرزوهای بزرگش، موگلی میان گرگ‌ها، نورا سید در کتابخانه‌ی نیمه‌شب. هر کدام از کتاب‌های این لیست دری است به بخشی از این سنت بزرگ.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، «غرور و تعصب» یا «کتابخانه‌ی نیمه‌شب» را بردارید؛ یکی کلاسیک و یکی امروزی. هر دو آن‌قدر خواندنی‌اند که احتمالا شما را به کتاب بعدی همین لیست می‌کشانند.
