ملامت و ملامتیان

کتاب پیش رو اولین اثر مرحوم عبدالباقی است که هرچند عمده‌ی محتوای آن درباره‌ی ملامتیه‌ی آسیای صغیر است، اطلاعات جامع و جالبی هم درباره‌ی ملامتیه در آن جا گرفته. آیین ملامتیه که در میان جریان‌های بزرگ تاریخ تصوف اسلام شایان دقت فراوان است و در صحنه‌ی ادبیات هم آثار مهمی به دست داده است؛ به وسیله‌ی حاجی بایرام انقروی، مخصوصا از سده‌ی پانزدهم/نهم هجری در ترکیه اعتبار فراوان کسب کرده و بعد از آنکه در دوره‌های اخیر بر اثر گیرودارهای رسمی به درجه‌ی نابودی رسیده بود، در اواسط قرن 19 به همت محمد نور العربی دوباره وارد میدان شد و در دوره‌ی دوم مشروطیت در صحنه‌ی سیاسی نقش‌های مهمی ایفا کرد. صفحه‌ی نخست جریان ملامتیه کمابیش بر اثر تحقیق پرارزش ر.هارتمان دراین‌باره تا حدودی روشن شده است. اما ملامیه‌ی بایرامیه که در ترکیه پدید آمده است، مخصوصا ملامیه‌ی دوره‌ی اخیر تا پیش از این کتاب در اروپا به‌طور جدی مورد بررسی قرار نگرفته است. کتاب آقای عبدالباقی برای پرکردن این خلأ مهم نوشته شده است. اطلاعاتی که در این کتاب درباره‌ی جریان دوره‌ی نخست ملامتیه به دست داده شده، در واقع بیشتر حکم مدخل دارد، زیرا عبدالباقی سعی خود را بیشتر بر ملامتیه‌ی دوره‌ی دوم و سوم متمرکز کرده است. این کتاب نه‌تنها تاریخ تصوف، بلکه تاریخ ادبیات ترک را هم شدیدا به خود جذب می‌کند.