مصدق بدون نفت – از تولد تا ۱۳۲۰

کتاب «مصدق بدون نفت» تلاشی است برای بازگرداندن محمد مصدق به بستر واقعی زمانه‌اش و عبور از تصویرهای کلیشه‌ای و اسطوره‌ای. مصدق در این اثر، نه یک نماد صرف، بلکه انسانی است برآمده از سنت ایرانی- اسلامی همراه با دیوان‌سالاری بومی شده ایران که با تحصیلات مدرن در اروپا، نگاهی تازه به مفاهیم اخلاق فردی سیاسی و اجتماعی «دولت»، «قانون» و «منافع ملی» پیدا کرد. نویسنده با واکاوی تجربیات او در ساحت های باروری اندیشه علمی و اجرایی به ویژه در مناصب گوناگون، از مستوفی‌گری تا والی گری، وزارت و نمایندگی مجلس، نشان می‌دهد که کنش‌های مصدق در بزنگاه‌های بزرگی همچون انقلاب مشروطه، قرارداد ۱۹۱۹، کودتای ۱۲۹۹ و ماجرای تغییر سلطنت، حاصل واکنش‌های مقطعی یا احساسی نبود؛ بلکه از فهمی تاریخی و انباشت تجربه‌ای عمیق ریشه می‌گرفت.پرسش اصلی این کتاب نه بر «عملکرد» مصدق، بلکه بر «شکل‌گیری» او متمرکز است: «مصدق چگونه به کسی تبدیل شد که توانست آن تصمیم‌های سرنوشت‌ساز را بگیرد؟» و از ظرفیت هایی برخوردار شود که ردای پیشوایی نهضت ملی را برازنده او سازد. این پژوهش با بررسی پیچیدگی‌ها، تردیدها و محدودیت‌های این شخصیت تاریخی، راهی نو برای درک تاریخ معاصر ایران می‌گشاید؛ چرا که تحولات بزرگ سیاسی، پیش از آنکه در میدان سیاست رخ دهند، در ذهن و تجربه‌ی کنشگران نضج می‌گیرند.