مشق معرفت: جستارهایی در عرفان اسلامی

مشق معرفت جستارهایی است در عرفان اسلامی. عرفان اسلامی در طول تاریخ گرایش‌ها و جریان‌های متعدد و متنوعی داشته است. عرفان خراسان و بزرگان این جریان همچون خواجه عبدالله انصاری، شیخ ابوسعید ابوالخیر، بایزید بسطامی، شیخ ابوالحسن خرقانی و… را می توان در شمار طلایه‌داران عرفان اسلامی در آغاز دوره تمدن اسلامی دانست. از پس آنان و دیگر آغازگران که در مرکز خلافت اسلامی مقیم بودند تا زمان ابن‌عربی عارفان برجسته‌ای ظهور کردند که اغلب ایرانی بودند. ابن‌عربی اما از غرب جهان اسلام صدایی متفاوت داشت و چشم‌اندازی نو در عرفان اسلامی گشود. پس از وی بسیاری عارفان پیرو یا لااقل تحت تأثیر اندیشه‌های وی بودند. روایت ابن‌عربی از عرفان بسیار به زبان فیلسوفان نزدیک بود و بیراه نبود که صدرالمتألهین شیرازی تلاش کرد نظامی فلسفی بنا کند که از سویی با میراث فلسفی در جهان اسلام و از سویی دیگر با نظام عرفانی ابن‌عربی سازگار باشد. اما این همه امروز تحت لوای عرفان اسلامی قرار می‌گیرند و ما آن‌ها را گرایش‌های مختلف عرفان اسلامی می‌دانیم. این اثر دربردارنده پنج مقاله است که در باب مسائل و جریان‌های عرفان اسلامی تألیف شده. از این میان «رابطه خدا و جهان» و «وحدت وجود» از جمله مهمترین مسائل عرفانی به خصوص در مکتب ابن‌عربی است که تأمل در آن‌ها می‌تواند چشم انداز مناسبی از جهان‌بینی عرفانی در نگاه پژوهشگر عرفان ایجاد کند.