اگرچه جبران چون دیگر شاعران و متفکّران و مصلحان، پیش از آنکه کلمه‌ی کامل خود را به زبان آورد درگذشت، این امر مانع از آن نشد تا سخنی را بیان کند که حیات بر زبان و در میانِ لب‌هایش قرار داده بود و عمر وی آن مَدِ کافی را یافت که حرف خود را بزند. او حرفش را عالی زد، بی‌پیرایه گفت و شجاعانه به زبان آورد و باشکوه و رشک‌برانگیز بیان کرد. اگر بپرسی این «کلمه» را در کدام‌یک از آثار جبران می‌شود یافت؛ پاسخ آن است در این کتاب یا آن کتاب و در این قطعه یا آن قطعه نمی‌توان پیدا کرد. اگر درصددِ دانستن آن هستی، باید تمامِ کتاب‌های جبران را از «موسیقی» تا «خانه‌به‌دوش» بخوانی. زیرا حیات و آثار جبران مانند حیات و آثار هر انسانی دارای وحدتِ گسست‌ناپذیر است و حقیقت آن است که ابتدا و انتهای آثار جبران به ‌هم ‌پیوسته است. به‌علاوه میراثی که جبران برای ما باقی گذاشته بسیار غنی‌ست و لازم و شایسته است که از همه‌ی آن بهره‌مند گردیم…