این اثر را می‌توان پیش‌درآمدی بر جریان‌های اگزیستانسیالیستی دانست؛ چراکه مضامینی مانند آزادی، تنهایی، بیگانگی، و خودویرانگری که بعدها در فلسفه‌ی اگزیستانسیالیسم قرن بیستم برجسته شدند، در اینجا به‌شکلی خام اما
نیرومند حضور دارند. شخصیت مرد زیرزمینی را نیز می‌توان از نخستین نمونه‌های ضدقهرمان مدرن دانست: فردی سرگشته، متناقض، آگاه به ضعف‌های خویش، و در عین حال گرفتار در آن.

کتاب دو بخش دارد:

در بخش نخست، او بی‌وقفه افکار متناقض، خشم‌های فروخورده و فلسفه‌ی شخصی‌اش را بیرون می‌ریزد. اینجا با نقد تیز و بی‌رحمانه‌اش از خوش‌بینی‌های رایج قرن نوزدهم و باور به پیشرفت عقلانی انسان مواجه می‌شویم.

در بخش دوم، خاطراتش را تعریف می‌کند: از تحقیرهایی که در زندگی اجتماعی‌اش تجربه کرده تا رابطه‌ی شکننده‌اش با یک دختر به نام لیزا. این روایت‌ها نشان می‌دهند که چطور ذهن آشفته و پرکشمکش او در برخورد با دیگران
به تراژدی بدل می‌شود.