"من و جز من" اثری است به قلم دکتر "غلامحسین ابراهیمی‌دینانی" که یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین مسائل انسان را مورد بررسی قرار می‌دهد. دغدغه‌ای که انسان قبل از هر چیز با آن مواجه است و به عبارت دیگر به شکل همیشگی دغدغه این موضوع را داشته است. با وجود اینکه سرانجام شرک و توحید با بررسی دقیق این موضوع…

درباره کتاب: بحث های ویلیامز فراتر از آناند که بتوان قدری برای شان تعیین کرد: صراحت او و خلاقیت بحث انگیزش مباحث را تیزبینانه تر و با عمقی بیشتر از هر اثر قابل قیاسی که من می شناسم در کانون توجه قرار می دهد ... یکی از جالب ترین آثار سال های اخیر نه فقط در اخلاق شناسی، بلکه در…

یکی دیگر از آثار دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی «از محسوس تا معقول» نام گرفت تا اشارتی به این معنا باشد که برای رسیدن به حقیقت همواره باید از حس به عقل رسید و از محسوس به معقول راه یافت. با پیمودن این راه سخت است که انسان می‌تواند خویشتن خویش را بسازد. این راه مواقفی مانند وهم و خیال دارد…

این کتاب که مشتمل بر چهار مجلد حجیم است، عصاره مهم‌ترین پژوهش‌های کربن است. برای گزارش مختصر محتوای این مجلدات رشته کلام را به دست خود کربن می‌سپاریم تا خود از فهرست مطالب آن سخن گوید :  از مجموع هفت دفتر که در چهار مجلد این اثر گردآمده اند، دفتر اول (مجلد اول) حاوی وجوه معنایی امامیه، یعنی شیعه دوازده امامی…

واژه «اثولوجیا » معرّب «تئولوگیا »ی یونانی است و به معنای خداشناسی؛ و موضوع آن نه خداشناسی به معنای اخصّ کلمه، بلکه همان چیزی است که معنای فلسفه به طور کلّی از آن مراد می گردد. کتاب اثولوجیا کتابی در فلسفة نوافلاطونی است که نویسنده و تاریخ نگارش آن به درستی معلوم نیست. در این کتاب سنگین، که ترجمۀ عربی…

در کتاب حاضر، با نظر به تقسیم فلسفه به دو بخش نظری و عملی که نخستین‌بار در آثار ارسطو صورت گرفته است و سپس در دوره جدید، در آثار ایمانوئل کانت مطرح شده است، مبحث «عقل عملی» مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده کتاب حاضر کوشیده است ضمن بررسی قلمرو عقل عملی که با مباحث علم اخلاق پیوند جدی دارد،…

این کتاب در حدود سال 400 هجری قمری توسط نویسنده‌ای ناشناخته به نگارش در‌آمده است که به همت موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران با همکاری واحد تحقیقاتی تاریخ فرهنگ عقلی جهان اسلام دانشگاه آزاد برلین– آلمان و توسط نصرالله پورجوادی و محمد سوری تصحیح شده است.دکتر نصرالله پورجوادی مقدمه‌ای مفصل بر این کتاب نگاشته‌اند که چکیده و خلاصه‌ای از…

این اثر نخستین کتاب از مجموعه آثار مهدی حائری یزدی، فیلسوف معاصر ایرانی، شمرده می‌شود که در واقع متنی آموزشی است و می‌تواند علاقه‌مندان به فلسفه اسلامی را ره‌آموزی روشنگر باشد. در این کتاب پس از مقدمه‌ای که سید‌مصطفی محقق‌داماد، پژوهشگر برجسته در حقوق و فلسفه اسلامی، در باب زندگی و اندیشه‌های نویسنده کتاب نوشته است، مباحثی نظیر: تعریف فلسفه،…

الکاشف یا الجدید فی‌الحکمة نوشته سعد‌بن منصور‌بن کمونه مشهور به ابن‌کمونه، فیلسوف یهودی‌تبار بغدادی است که حامد ناجی اصفهانی، پژوهشگر فلسفه و عرفان اسلامی، آن را تصحیح کرده است. مصحح در مقدمه کتاب به زندگی، اندیشه، آثار و تأثیرگذاری ابن‌کمونه پرداخته است. از مباحث مطرح در الکاشف که مفصل‌ترین اثر مستقل ابن‌کمونه است، می‌توان دریافت که ابن‌کمونه در این کتاب یک دوره مباحث مربوط به…

این اثر در بیست باب تنظیم شده و انتقادات وی شامل این مباحث است: حدوث عالم، صفات باری‌تعالی، اجسام سماوی، اثبات عقول مجرد، نبوت، نفس، احکام آخرت، ثواب و عقاب. ابن‌ملاحمی در این اثر انتقاداتی را نیز به ابوحامد غزالی بدین سبب که در آثار متأخر خود به استدلال‌های فلاسفه تمسک کرده، وارد ساخته است. وی در این اثر، دیدگاه‌های…

اثر حاضر متن المعالم امام فخر‌الدین رازی همراه با «حواشی» نجم‌الدین دبیران کاتبی قزوینی و «تعلیقات» ابن‌کمونه است که به کوشش زابینه اشمیتکه و رضا پورجوادی، پژوهشگران فلسفه و عرفان اسلامی، تصحیح شده است. باید یادآوری کرد که  المعالم در زمره آثار نسبتاً کوتاه فخر‌الدین رازی به‌شمار می‌آید. المعالم دارای دو بخش اصلی است. بخش نخست که عنوان «نوع اول» را بر خود دارد، پس…

این اثر که متنی کلامی از نویسنده‌ای شیعی دوازده امامی و از پیروان مذهب معتزلی است در فاصله میان روزگار سدیدالدین محمود‌بن علی الحمصی الرازی (زنده در سال 600 ه‍ ) و نصیرالدین طوسی (درگذشته در 672 ه‍ ) به نگارش درآمده است. ساختار کتاب حکایت از آن دارد که نگارنده سخت متأثر از کتاب المنقذ من التقلید حمصی رازی بوده است.…

کتاب شیعه که مشتمل بر مجموعه مذاکرات و مکاتبات پروفسور هانری کربن با علاّمه سیدمحمدحسین طباطبایی در سال 1338 است، برای نخستین بار در سال 1339 با عنوان مکتب تشیع به‌صورت مستقل چاپ و منتشر گردید و برای بار دوم در سال 1355 با عنوان شیعه پس از تجدیدنظر کلّی، با مزایا و ویژگی‌هایی که چاپ اوّل فاقد آنها بود، از جمله افزودن…

کتاب افلاطون دارای چهار بخش است:  بخش نخست، زندگی افلاطون و نیز آثار وی به اختصار اشاره شده است.  بخش دوم، که بخش اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد، نویسنده در آن به فلسفه افلاطون پرداخته است.  در این بخش، چهار مبحث قرار دارد: (1) مسئله افلاطونی، که در آن ساختار محاورات افلاطون ضمن بررسی نسبت فلسفه و سیاست، بررسی شده…

زائر شرق عنوانی است که بر مجموعه منتخب مقالات این همایش نهاده شده است. این تعبیر، برخاسته از تصوّری بود که هانری کربن از خود داشت. "زائر شرق" به راستی که برازنده کربن بود. او می‌گفت "غربت غرب" معنوی را چشیده و به زیارت شرق معنوی آمده است. برخی از مقالات این کتاب عبارتست از: سیری در آراء هانری کربن، مشرقیان جهان،…

کتاب عالم ذر و عوالم پیش از دنیا بر اساس مجموعه مقالات همایشی علمی گردآوری شده که به موضوعات عمیق و گسترده‌ای درباره «عالم ذر» و تأثیرات آن در آموزه‌های اسلامی می‌پردازد. «عالم ذر» به عنوان یکی از مفاهیم قرآنی و حدیثی، نقش مهمی در شکل‌گیری مبانی اعتقادی اسلام دارد و به پیشینه روحانی انسان‌ها در عوالم قبل از تولد اشاره می‌کند.…

کتاب نجات از آثار جامع شیخ الرئیس ابن‌سینا (428 – 370 ق.) است که، به‌عنوان متن پایه، برای آشنایی با علوم گوناگون نوشته شده‌است و، از آن پس، همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی قرار داشته‌است. کتاب نجات از چند بخش تشکیل شده‌است که نخستینِ آنها به علم منطق می‌پردازد. اثر حاضر، تصحیح تازه‌ای از بخش منطق کتاب نجات را برپایۀ آخرین موازین علمی در فنِ تصحیحِ…

شمس‌الدین محمدبن‌ اشرف حسینی سمرقندی (ح650-722ق)، فیلسوف، متکلم، منطق‌دان، و ریاضی‌دان بنام سدۀ هفتم و اوایل سدۀ هشتم هجری است. در ریاضیات و هندسه، کتاب أشکال التأسیس او بسیار شناخته شده است و در منطق، رسالة «آداب البحث و المناظره» همواره محل ارجاع و شرح و حاشیه بوده و هم‌چنان هست. در منطق اما، شاید مهم‌ترین آثار او، که متأسفانه در دوران…

درباره کتاب: رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة دانشنامه‌ای فلسفی شمرده می‌شود که دو هزار صفحه است و در پنج رساله تنظیم یافته که به ترتیب عبارت است از: مقدمات و تقاسیم علوم، منطق، اخلاق، تدبیر منزل و سیاست مدن، طبیعیات و الهیات.      شهرزوری در هریک از رساله‌ها بر مبنای شیوه متداول در بررسی هر مبحث، کوشیده است تا…

درباره کتاب: فرهنگ‌نامه تاریخی مفاهیم فلسفه (Historisches Wörterbuch der Philosophie)، مجموعه‌ای سیزده جلدی است که جلد سیزدهم آن به فهارس اختصاص دارد. انتشار متن فرهنگ‌نامه در دوازده جلد قطور رحلی به‌تدریج از سال 1971 آغاز شد و جلد سیزدهم آن در سال 2004 به‌پایان رسید. این فرهنگ‌نامه آلمانی شامل 3712 مدخل در زمینه مفاهیم فلسفه در شاخه‌های مختلف آن و نیز…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: طرح پژوهشی مفاهیم بنیادین حکمت سیاسی اسلامی، پژوهشی بنیادین در تبیین مفاهیم سیاسی در حکمت اسلامی است که جمعی از پژوهشگران به تحقیق و تدوین آن پرداختند. نتیجه این طرح پژوهشی که اکنون در 8 جلد منتشر شده است دیدگاه‌ها و نظریه‌های فلاسفه، حکیمان و اندیشمندان مهم مسلمان را بر اساس آثار اصلی آنان در طول تاریخ فلسفه و سنت عقلانی و استدلالی اسلامی در قالب مفاهیم، مورد…

درباره کتاب: تعلیقات اثر ابن‌سینا  مجموعه‌ای فراهم آمده از تعلیق‌‌هایی کوتاه تا بلند و پراکنده در منطق، طبیعیّات و الهیّات است. هرچند نام این کتاب ــ تا آن‌جا که مصحح جُستـه اسـت ــ تنها در دو نسخۀ خطّی قرن هفتم هجری از زندگی‌نامۀ ابن‌سینا و نیز برخی از نسخه‌های تتمّۀ صوان الحکمة دیده می‌شود، آن‌چه در آغاز کهن‌ترین نسخۀ موجود…

فهرست مطالب: بخش اول: مقالات فارسی 1- درباره سالک حکمت: سیدحسین نصر: خاطراتی از دوست شفیق و همراه طریق سوی حق غلامرضا اعوانی شهین اعوانی و حامد زارع: سنت‌گرا یا حکمت‌گرا (گفت‌وگو با استاد) بیژن شکرریز: از پشت دوربین حسن بلخاری قهی: هنرِ حکیم معنوی شهین اعوانی: نقدِ حکمی استاد بر دکارت و کانت (مورد: سوبژکتیویته) 2- حکمت و فلسفه…

درباره کتاب: اختیارات مظفری مفصل‌ترین کتاب هیئت به زبان فارسی است. البته، پیش و پس از آن، آثاری با این حجم و تخصص نوشته شده‌اند، ولی یا به زبان عربی یا مختصرتر .آثار نجومی ِفارسی در دوران اسلامی یا معمولاً از جملۀ کتاب‌های مختصر هیئت‌اند یا از جملۀ دیگر آثار نجومی؛ مانند زیج‌ها. نجوم اسلامی جنبه‌های گوناگونی دارد که علم هیئت توجه مورخان علم را، به خصوص در دهه‌های اخیر، به خود جلب کرده است. امروزه، در کتب تاریخ نجوم، اگر بخشی را به نجوم اسلامی اختصاص دهند، اشاره‌ای نیز به «مدل‌های سیاره‌ای غیربطلمیوسی» در آثار هیئتِ جهان اسلام می‌کنند؛ چرا که از طرفی افسانۀ افول علم در تمدن اسلامی از سده‌های پنجم و ششم را به چالش می‌کشد، افسانه‌ای که برخی مستشرقان در اواخر قرن نوزدهم بر سر زبان‌ها انداختند، و از طرف دیگر، ارتباط‌هایی میان این مدل‌ها و نجوم کُپرنیکی پیدا شده است. اما باید توجه داشت که مبحث مدل‌های غیربطلمیوسی فقط یک جنبه از تاریخ علم هیئت است؛ این علم از جهات دیگر به مباحثی متفاوت گره می‌خورد که اهل علمِ آن روزگار در ایجاد علمی روش‌مند و سازگار با دیگر علوم طبیعی و ریاضی با آن‌ها درگیر بودند. به همین دلیل، این آثار مملو از استدلال‌ها و براهینی‌اند که مدام نقد و بررسی می‌شدند و اختلاف‌نظرهایی که گاه بسیار ریشه‌ای بودند. بنابراین، برای آشنایی با این مباحث و استدلال‌ها و نقدها باید زبان آن‌ها را شناخت. تصحیح و انتشار این آثار شاید اولین قدم در این جهت باشد.

درباره کتاب: فرهنگ‌نامۀ فلسفی حاضر که به عنوان طرح پژوهشی موظف در انجمن حکمت و فلسفۀ آن روزگار - حدود دو دهۀ پیش - برگردان دقیق آن به پارسی با همّت و دست‌یاری استادان بزرگ و شناخته‌شدۀ این سرزمین انجام شده است، بر اساس کتاب ارزشمند موجودِ آن زمان Dictionary of Philosophy and Religion نوشتۀ ویلیام ریس (William L. Reese) انجام گرفته است، ولی از آن‌جا که قصد مترجمان…

در این مختصر کوشیده شده است به زبانی قابل فهم برای مخاطب امروزی از عرفان اسلامی و مهمترین عناصر و ابعاد آن تصویری گویا عرضه شود مباحثی از فلسفه، عرفان، عرفان نظری، عرفان عملی، ادبیات عرفانی دیدگاه های گوناگون درباره عرفان، آسیب شناسی عرفان و تصوف، و ضروت اصلاح و عرضه روزآمد عرفان اسلامی کتاب همچنین حاوی دو گفت وگو…

یکی از سرچشمه های بحث از دلالت شناسی در فلسفه منطق این است که وقتی قواعد حذف سور در منطق اعمال میشود، شناسه در فرمول ها می باید تخصیص بخورد » حال این سؤال مطرح است که چه چیزهایی می تواند جانشین این شناسه ها شود؟ پاسخ رایج و مشهور این است که مفردات این نقش را خواهند داشت .…

علامه طباطبایی معتقدند آیات مرتبط با خلقت حضرت آدم (ع)، صرفاً، بیانگر امری تاریخی نیستند؛ بلکه حقایقی فراتاریخی دربارۀ سرشت انسان، مسیر ابتدا و انتهای او به‌شمار می­‌روند. همچنین، مفاهیم یادشده به‌منزلۀ قواعدی هستند که دیگر مباحث دین اسلام و سایر ادیان ابراهیمی بر آن متفرع می­‌شوند. متأسفانه، علامه فرصت نکردند ابعاد مختلف این مدعای ارزشمند را تبیین کنند. بر…

عرفان و تصوف، در دورۀ حیات خود، مخالفان و موافقان بسیاری داشته است. اصلی‌ترین دلیل مخالفان روایاتی است که در مذمت تصوف و عرفان نقل شده است و آنان، با استناد به همین روایات، گاهی به کفر و الحاد عارفان نظر داده‌اند. مهم این است که تاکنون هیچ‌یک از موافقان و مخالفان به ارزیابی بنیادین روایات یادشده نپرداخته‌اند. برای نخستین…

نوشتار پیش‌ روی پژوهشی است در ساحت معرفت‌شناسی گفتمان عقلایی یا منطق فهم متون، که معرفت‌شناسی انتقال معرفت به دیگران را کانون توجه قرار داده است. از آنجا که انتقال معرفت از طریق زبان انجام می‌شود، می‌توان نوشتار کنونی را معرفت‌شناختی زبان به‌شمار آورد. مسئلة اصلی نوشتار کنونی، واکاوی قواعد گفتمان عقلایی و منطق فهم و اصول احتجاجات عُقلایی است.…

اهمیت و جایگاه والای مجموعه آثار عظیم هانری کربن (1903-1978 (بر اهل تحقیق پوشیده نیست. کربن زمانی تحقیقات درباره مکتب تشیع را در بطن تحقیقات اسلام‌شناسی قرار داد که شناخت غرب از اسلام بیشتر از طریق متون اهل سنت بود و شیعه غالباً به عنوان فرقه‌ای بدعت‌گزار و سیاسی معرفی شده بود. وی در اواخر حیات خویش، آنگاه که پس از…

این کتاب که مشتمل بر چهار مجلد حجیم است، عصاره مهم‌ترین پژوهش‌های کربن است. برای گزارش مختصر محتوای این مجلدات رشته کلام را به دست خود کربن می‌سپاریم تا خود از فهرست مطالب آن سخن گوید :  از مجموع هفت دفتر که در چهار مجلد این اثر گردآمده اند، دفتر اول (مجلد اول) حاوی وجوه معنایی امامیه، یعنی شیعه دوازده امامی…

البلغة فی الحکمة تألیفِ قطب‌الدین ابوالفضائل عبدالقادر‌ بن حمزة ‌بن یاقوت الأهری، درگذشتۀ سال 657 هجری قمری، کتابی است در حوزۀ حکمت اسلامی- ایرانی. و مشتمل بر امهات مسائل حکمی. که در آن هم از روش تعقلی و استدلالی استفاده شده است و هم در جای‌جایِ مباحث به آیات بیّنات قرآنی و احادیث نبوی و مرویات صحابه و تابعان استناد شده…

«سیر منطق» عنوان فارسی پرآوازه‌ترین کتاب تاریخ منطق، به نام The Development of Logic نوشتۀ ویلیام نیل (۱۹۹۰-۱۹۰۶) و - همسرش - مارتا نیل (۲۰۰۱-۱۹۰۹) است که به همت دکتر مهدی عظیمی، دانشیار دانشگاه تهران، از انگلیسی به فارسی برگردانده شده، و در حجمی بالغ بر ۱۲۰۰ صفحه، در دو مجلد، توسط انتشارات موسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران منتشر…

نویسندگان این کتاب، پس‌ از ترسیم سیر منطق پیشا-ارسطویی، منطق ارسطویی، منطق مگارایی-رواقی، و منطق رومی-قرون‌وسطایی، به واکاوی زمینه‌های ظهور منطق جدید در دوران رنسانس می‌پردازند؛ و سپس سیر منطق، فلسفۀ منطق، و فلسفۀ ریاضیات را نزد فرگه و اخلافش بررسی می‌کنند. مترجم فارسی این اثر پیشگفتاری در باب شیوۀ ترجمه، روش گزینش و ساخت معادل‌های فارسی، و نقد برخی…

اهمیت و جایگاه والای مجموعه‌آثار عظیم هانری کربن (1903-1978) بر اهل تحقیق پوشیده نیست. کربن زمانی تحقیقات دربارۀ مکتب تشیع را در بطن تحقیقات اسلام‌شناسی قرار داد که شناخت غرب از اسلام بیشتر از طریق متون اهل سنت بود و شیعه، غالبا به عنوان فرقه‌ای بدعت‌گزار و سیاسی معرفی شده بود. وی در اواخر حیات خویش، آنگاه که پس از…

این اثر یک کتاب منظم فلسفی نیست بلکه، ابن‌سینا در این اثر به پرسش‌های شاگردان خود پاسخ داده و شاگرد معروف وی، بهمنیار، به جمع‌آوری این سوالات پرداخته است. شیخ‌الرئیس در این کتاب به پرسش‌هایی درباره «نفس»، «علم خداوند» و برخی اشکالات شاگردان درباره کتاب الشفاء پاسخ داده است. این اثر به اواخر حیات ابن‌سینا برمی‌گردد. از کتاب المباحثات ده…

المختصر الأوسط فی المنطق مفصّل‌ترین اثر مستقل منطقی ابن‌سیناست، هرچند که مفصّل‌ترین اثر منطقی ابن‌سینا نیست، زیرا منطق کتاب شفا از آن مفصّل‌تر است. در این کتاب مهم‌ترین ابواب منطق، یعنی بخشهای مدخل، مقولات، عبارت، قیاس و برهان آورده شده است و جز باب مقولات که در آن به‌اختصار آمده، ابواب دیگر به‌تفصیل مورد بحث قرار گرفته‌اند. از مقایسه این…

این اثر در بردارنده بحث تطبیقی «برهان وجودی» در فلسفه غرب و فلسفه اسلامی است و در دو بخش کلی «برهان وجودی در فلسفه غرب» و «برهان وجودی در فلسفه اسلامی» نگاشته شده که خود دارای زیربخش‌هایی است. برهان وجودی برهانی است که ادعا می‌کند صرفا از تعریف خدا می‌تواند وجود خدا را اثبات کند و به این نکته که…

کتاب حاضر اثر منطقی افضل‌الدین خونجی است که برای نخستین بار چاپ می‌شود. خونجی در قرن ششم هجری می‌زیست و مهم‌ترین اثر وی کشف‌الأسرار عن غوامض الأفکار است. خالد الرویهب، استاد دانشگاه هاروارد، که تصحیح کشف‌الأسرار را برعهده داشته در مقدمه‌ای مفصل به انگلیسی به زندگی، آثار و نوآوری‌های منطقی خونجی اشاره کرده است. افزون بر این، مصحح، به نوآوری‌های…

توضیح الأشکال شرحی است که محمدمهدی نراقی به فارسی بر تحریر اصول اقلیدس نوشته است. تحریر اصول اقلیدس روایت بازنگری شده خواجه نصیرالدین طوسی به زبان عربی از کتاب اصول اقلیدس و مهمترین کتاب در ریاضیات دوره اسلامی است. کتاب اصول نوشته اقلیدس، مشهورترین ریاضیدان دوران باستان، است که در آن ریاضیات یونانی تاسال سیصد قبل از میلاد، به صورت…

الفائق فی اصول الدین، نوشته رکن‌الدین‌بن ملاحمی خوارزمی (درگذشته 536ه‍/1141م)، کتابی است که برای نخستین بار تصحیح و چاپ شده است. این کتاب، تنها متن کامل درباره عقاید آخرین مکتب کلامی معتزلی است که چهار سال پیش از مرگ نویسنده کتاب به‌نگارش درآمده است. وی در زمره معاشران زمخشری، مفسر مشهور قرآن، بوده است، که هر دو ساکن خوارزم بوده‌اند.ویلفرد…

جستارهای فلسفی شامل نوزده مقاله به زبان فارسی و یک مقاله به زبان انگلیسی از مهدی حائری یزدی، فیلسوف معاصر ایرانی، است. وی افزون بر بهره‌گیری از تعلیمات سنتی و علوم اسلامی تا مرحله اجتهاد، به فراگیری تحصیلات دانشگاهی در رشته فلسفه و اخذ مدرک دکتری فلسفه از دانشگاه تورنتو کانادا نائل آمد. ویژگی پژوهش‌های وی را می‌توان گونه‌ای «فلسفه…

نگاهی به فهرست کتاب، نشان از جامعیت موضوعات دارد. برخی فصل‌های این کتاب عبارت‌اند از: ذات و صفت، جوهر و عرض، وجود ماهیت یا بود نبود، باور و گمان یا یقین و شک، نقش کلیات در عالم آگاهی و ادراک، آن چیست؟ آیا هست؟ چرا هست؟ آن و نقطه، اکنون و اینجا، تفاوت میان کلی و فرد منتشر، ادراک حرکت،…

در کتاب حاضر، مهدی حائری یزدی، فیلسوف معاصر ایرانی، کوشیده است تا یک دوره مباحث فلسفه اسلامی را به زبان فارسی ارائه کند. ترتیب این مباحث به همان شیوه‌ای است که فراگیرندگان فلسفه اسلامی در آغاز با آنها روبرو می‌شوند. وی در مقدمه کتاب با عنوان نیمرخی از فلسفه اسلامی کنونی، به تفصیل ارزیابی نگرش‌های گوناگون درباره فلسفه اسلامی پرداخته…

بوطیقای ارسطو به روایت حکمای اسلامی ترجمه و توضیح گزیده‌ای از رساله‌های شعری در عالم اسلام است که عمدتا بخش پایانی صناعات خمس کتابهایی را که به روش منطق نه بخشی نوشته شده‌اند، تشکیل می‌دهد. این مجموعه مشتمل بر دوازده رساله از هفت فیلسوف و منطق‌دان از قرن چهارم تا قرن هشتم، یعنی فارابی، ابن‌سینا، ابوالبرکات بغدادی، ابن‌رشد، شهرزوری، خواجه…

ملاعبدالله زنوزی در زمرۀ حکیمان ایرانی در قرن سیزدهم هجری است. در روزگار زمامداری قاجاریه در ایران، به دعوت فتحعلی‌شاه، حکیم زنوزی برای تدریس علوم عقلی به تهران آمد. آثار مشهور وی عبارتند از: انوار جلیّه، شرح حدیث حقیقت، لمعات الهیه، با موضوع الهیات بالمعنی الاخص و رسالة علیّه در کیفیت غضب خداوند بر عصات.لمعات الهیه در واقع یک دوره…

کتاب حاضر ترجمه‌ای است از سه مقاله بلند از فریتیوف شوان، اندیشمند سوئیسی. دو مقالة نخست به اهتمام بابک عالیخانی و کامران ساسانی، پژوهشگران موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، به فارسی ترجمه شده است. فصل‌های این کتاب به ترتیب عبارتست از: معنای کاست/ معنای نژاد/ اصول و معیارهای هنر جهانی. در فصل مربوط به کاست، ضمن برشمردن نظرات براهمنه،…

در کتاب معنویت و دین؛ بررسی استدلال ناسازگرایان به نقد معنویت‌هایی پرداخته شده است که در راستای ادعای استقلال از وحی الهی، شکل‌گرفته و نضج یافته‌اند.در بخش ابتدایی کتاب، به گزارش تفصیلی از تعاریف ارائه‌شده در باب هویت معنویت، پرداخته شده و پس از نقد روش‌شناختی و محتوایی به این تعاریف، تعریف منتخب ارائه شده است.در فصل نهایی از بخش…

مجموعه آثار ابوعبدالرحمن سلمی، نویسنده مشهور نیشابوری، مشتمل بر نوشته‌های گوناگون صوفیانه وی در چهار جلد است. در جلد نخست، پنج نگارش از سلمی قرار دارد که در مجموع پانصد و دو صفحه است: حقائق التفسیر مشتمل بر تفسیر امام جعفر صادق، تفسیر ابن عطا، تفسیر ابوالحسین نوری و تفسیر حسین بن منصور حلاج/ تاریخ الصوفیة/ جوامع آداب الصوفیة/ عیوب…

فرهنگ‌نامه تاریخی مفاهیم فلسفه (Historisches Wörterbuch der Philosophie)، مجموعه‌ای سیزده جلدی است که جلد سیزدهم آن به فهارس اختصاص دارد. انتشار متن فرهنگ‌نامه در دوازده جلد قطور رحلی به‌تدریج از سال 1971 آغاز شد و جلد سیزدهم آن در سال 2004 به‌پایان رسید. این فرهنگ‌نامه آلمانی شامل 3712 مدخل در زمینه مفاهیم فلسفه در شاخه‌های مختلف آن و نیز مفاهیم…

«منطق و معرفت در اندیشۀ سهروردی»، نوشتۀ دکتر مهدی عظیمی، دانشیار دانشگاه تهران، عنوان کتاب مفصّلی در شرح منطق «حکمة‌الإشراق» است. انتشارات موسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران این کتاب را در حجمی بالغ بر 600 صفحه منتشر کرده است. این کتاب، در هر فصل، با قطعه‌ای از متن اعراب‌گذاری‌شدۀ حکمة‌الإشراق آغاز می‌شود؛ سپس با ترجمۀ دقیق فارسی آن قطعه…

تاریخ فلسفۀ معاصر تاریخ جریان‌های فلسفی متعدّد است. کثرت جریان‌ها و موضوعات فلسفی یکی از اوصاف بارز فلسفه در دوران معاصر است. در گذشته، سالیان دراز طول می‌کشید تا جریان‌ها و مکاتب فلسفی شکل گیرند. این شکل‌گیری، چنانچه پذیرش آراء افلاطون و ارسطو را درنظر گیریم، بعضا حتی به بیش از هزار سال نیز رسیده است. اندیشۀ افلاطون به‌واسطۀ نوافلاطونیان…

کتاب «وضعیت فلسفه در ایران معاصر» مجموعه مقالاتی است که در همایش روز جهانی فلسفه در ۲۳ و ۲۴ آبان ماه ۹۱ توسط اساتید و پژوهشگران ارائه شده است. موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به دلیل جایگاه خود در عرصه مباحث فلسفی کشور و نگاه ویژه اساتید و دانشجویان به آن و به دنبال تبادل اندیشه‎های فلسفی در آبان…

روز جهانی فلسفه، همه ساله در یکی از کشورهای جهان برگزار می شود.موسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران جهت گرامی داشت این روز و ایجاد فرصت برای تبادل آرا و اندیشه های فلسفی، در تاریخ 23 و 24 آبان ماه 1391 اقدام به برگزاری همایش روز جهانی فلسفه کرد.موضوع اصلی مورد توجه در این همایش، بررسی وضعیت فلسفه در ایران…

هیـدگر بی‌تردید سهم بزرگی در شکل‌گیـری فلسفۀ عصر جدید داشته است و همچنان دارد. برای فهم بهتر اندیشۀ هیدگر، با تـوجه به این قول او که «هر آینـده‌ای همواره از گذشتـه‌ای است»، پی‌گیـری درسگفتـار‌های اولیـه‌اش از اهمیت خاصی برخوردار است. این نوشته که فقط به بخشی از وجوه اندیشۀ هیـدگر در دوران اولیــۀ تـدریـس در فـرایـبــورگ و مـاربـورگ می‌پردازد، از…

مهدی حائری یزدی، فیلسوف معاصر ایرانی، را باید در زمره نخستین اندیشمندان ایرانی دانست که پژوهش‌های خود را در قلمرو «فلسفه تطبیقی» متمرکز کرده بود. وی از یک‌سو به تبیین آموزه‌های بنیادین فلسفه اسلامی نظیر مسئله هستی، وحدت، کلی طبیعی، حمل و امکان پرداخت و از سوی دیگر، آموزه‌های فلسفی افلاطون، هیوم و کانت را در باب هستی‌شناسی و شناخت‌شناسی…

در جهان معاصر، مباحث فلسفی دربارۀ اختیار اغلب با عنوان «ارادۀ آزاد» مطرح می‌شود. ارادۀ آزاد تقریر جدید و امروزین اختیار است که بر خلاف تقریرهای کلاسیک، بر سه عنصر «ارادی‌بودن فعل»، «اختیاری‌بودن اراده» و «مسئولیت‌پذیری انسان» تأکید دارد. نویسنده کوشیده است در این کتاب تبیینی صحیح و دقیق از مسئلۀ ارادۀ آزاد ارائه کند، سیر تطور مسئلۀ اختیار را…

هدف روانشناسی ارائه گزارشی علمی از نحوه عملکرد ذهن است. اما داشتن علم ذهنی به چه معناست، و چه نوع تصویری از ذهن از بهترین نظریه‌های روان‌شناختی ما بیرون می‌آید؟ این کتاب به این معماهای فلسفی به گونه‌ای می‌پردازد که برای خوانندگانی که پیش‌زمینه کمی دارند یا بدون پیش‌زمینه روان‌شناسی یا علوم اعصاب هستند، قابل دسترس باشد. این کتاب با…

مقالات این مجموعه پاسخی است که جمعی از استادان علوم فلسفی و عقلی به فراخوان موسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران دادند، در دعوت برای تأمل در باب پدیده‌ای شوم و جهانگیر که جهان را درنوردید، زندگی‌ها را گرفت، صور حیات را دستخوش تغییر کرد، نظام‌های باور را دگرگون ساخت و آدمی را به مرزهای زیست بدوی بازگرداند: همه‌گیری ویروس…

بوطیقای ارسطو به روایت حکمای اسلامی ترجمه و توضیح گزیده‌ای از رساله‌های شعری در عالم اسلام است که عمدتا بخش پایانی صناعات خمس کتابهایی را که به روش منطق نه بخشی نوشته شده‌اند، تشکیل می‌دهد. این مجموعه مشتمل بر دوازده رساله از هفت فیلسوف و منطق‌دان از قرن چهارم تا قرن هشتم، یعنی فارابی، ابن‌سینا، ابوالبرکات بغدادی، ابن‌رشد، شهرزوری، خواجه…

کتاب اختیار در ضرورت هستی با رویکرد مسئله تاریخی و بنیادین جبر و اختیار، به رشته تحریر درآمده است. دکتر دینانی در این اثر معتقد است که بدون اختیار، نمی‌توان به کمال انسانی رسید اما قبل از آن باید بدانیم که اختیار چیست؛ انسان به کمال می‌خواهد برسد زیرا غایت‌اندیش است اما غایت‌اندیشی جز در سایه آگاهی و اختیار تحقق…

کتاب حاضر، جلد دوم از این مجموعه و شرحی بر کتاب مهم «شفا» ابوعلی سینا در حوزه فلسفه از نویسنده‌ای معروف است. «فاضل هندی» در این کتاب در ضمن حذف مکررات عبارات شفا و بیان مطالب با عباراتی روان که خاصیت قلم توانای اوست، مشکلات کتاب را نیز حل نموده است و علی‌رغم اینکه او سعی دارد به متن وفادار…

شاهنامه تاکنون کتاب نقّالان بوده است یا موضوع پژوهش‌های ادبی یا بررسی‌های متفرّقۀ تاریخی و جامعه‌شناختی و مانند آن، و کمتر به‌عنوان مخزن حکمت و گنجینۀ عرفان بدان کتاب نگریسته‌اند. «رموز اشراقی شاهنامه» عنوان دو دفتر است در حکمت فهلوی و معرّفی چیستی آن. دفتر نخست که اکنون به دست مشتاقان معرفت (و نه شیفتگان هویّت) می‌رسد، به شرح ابیات…

درباره کتاب: کتاب حاضر در زمره آثار مهم ابن‌ابی‌جمهور احسائی، اندیشمند شیعی است. ابن‌ابی‌جمهور در این کتاب نه‌تنها قصد ایجاد هماهنگی میان عقاید متضاد معتزله و اشاعره دارد، بلکه می‌کوشد تا میان کلام، فلسفه مشائی، فلسفه اشراق و تصوف تلفیق ایجاد کند. پدید‌آمدن کتاب المجلی در سه مرحله صورت گرفته است. ابن‌ابی‌جمهور در آغاز رساله‌ای روشمند باعنوان مسلک الأفهام فی علم الکلام را…

کتاب حاضر مشتمل بر دو رساله مستقل از جلال‌الدین همایی، پژوهشگر مشهور در فلسفه و عرفان اسلامی است. در رساله نخست، دو مبحث مهم «تجدد امثال» در عرفان اسلامی و «حرکت جوهری» در فلسفه اسلامی بررسی شده است. البته وی به تحلیل این دو امر نزد این دسته از اندیشمندان بسنده نمی‌کند و دیدگاه متکلمان اسلامی و اندیشمندان مسلمان پس…

«مفهوم نگاشت: یک زبان فرمولی اندیشه محض، ساخته شده بر اساس الگوی زبان فرمولی علم حساب» عنوان کتابی است از ریاضی‌دان، منطق‌دان و فیلسوف نامدار آلمانی، گوتلوب فرگه، که بسیاری از صاحب‌نظران او را بنیانگذار فلسفه‌ تحلیلی می‌دانند. فرگه که در آغاز در مقام ریاضی‌دان به دنبال فروکاست مفاهیم علم حساب به ویژه مفهوم عدد به مفاهیم منطقی بود، پس…

در این اثر نویسنده کوشیده است سرگذشت آیین یهود را در بستر تاریخی آن ارایه کند. مترجم بر این باور است که دلیل انتخاب این کتاب برای ترجمه به پارسی، جامعیت کتاب و رویکرد توصیفی آن است. نویسنده، در روزگار زندگانی خود در زمرۀ مشاوران بخش‌های یهودی دانشنامۀ چیمبرز و نگارندۀ مقالاتی برای دانشنامۀ بریتانیکا بوده است. در این کتاب…

این نوشتار در دو بخش و هر بخش در سه فصل به انجام رسیده است. بخش اول به الاهیات اجتماعی کاتولیک و بخش دوم به الاهیات اجتماعی پروتستان پرداخته است.فصل اول از بخش اول، کلیات بحث و تعریف مفاهیم و واژگانی است که به نوعی شاکله بحث هستند یا در این تحقیق نقش کلیدی دارند.عنوان فصل دوم «از مسیح شبان…

مسئله اعتبار خبر واحد در عقاید از دیرباز مورد نزاع میان دانشمندان اصول فقه بوده است. سالیان اخیر این موضوع در حوزه‌های فلسفه دین و معرفت‌شناسی دینی نیز بررسی شده است. در نگرش مشهور، خبر واحد فقط در مسائل فقهی معتبر و در دیگر ساحت‌ها از جمله عقاید، تاریخ، تفسیر و … نامعتبر است.کتاب اعتبار خبر واحد در اعتقادات و…

کتاب حاضر شامل رسائل داود قیصری است. قیصری در زمره شارحان و پیروان اندیشه عرفانی ابن‌عربی است. وی افزون بر شرح فصوص الحکم، رساله‌های مستقل عرفانی نیز به‌نگارش درآورده است. سید‌جلال‌الدین اشتیانی، فیلسوف برجسته ایرانی، در کتاب حاضر ضمن تصحیح سه رساله مهم عرفانی از قیصری با عنوان‌های التوحید و النبوة و الولایة، اساس الوحدانیة و نهایة البیان فی درایة…

کتاب «حمل اولی و شایع؛ رهیافتی تاریخی»، حاصل تحقیقات دکتر محمود زراعت پیشه، استادیار دانشگاه بیرجند، در خصوص «تمایز حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی» است. دغدغه انجام تحقیق به قول مولف «با توجه به تعارضی در گفتار علامه طباطبایی در رفع اشکال «معدوم مطلق» در بدایة‌ الحکمة و نهایة‌ الحکمة در به‌ارگیری تمایز حملین آغاز شد» و در…

در کتاب حاضر همان تنوّع فکری که در آثار گوناگون هانری کربن، فیلسوف فرانسوی، وجود داشته است، تا حدّی به‌چشم می‌خورد. بخش اصلی این کتاب، مجموعه مقالاتی است که دوستان و شاگردان کربن درباره وی نوشته‌اند. دیدار و گفت‌و‌گویی هم که هر‌کدام مشتمل بر نکات جالب توجّهی است، در این مجموعه آمده است. سلوک در تفکر، از هانری کربن، محققّی…

مجموعۀ پیش رو با این هدف به سامان آمده است که به‌دور از سوء فهم و جهت‌گیری غیرعلمی، تصویری دقیق از آرای اندیشمندان علوم عقلی در مسائل مشترک به‌دست دهد. در این مجموعه کوشش شده است نخست طی مقالاتی با رویکرد توصیفی صرف، مقصود اندیشمندان به‌طور دقیق و جامع گزارش شود، به گونه‌ای که محل نزاع اصلی، مدعای حقیقی و…