پرش به محتوای صفحه
مترجم

بهمن فرزانه

۵۵ ترجمه در کتاب‌جم

بهمن فرزانه از پرکارترین مترجمان ادبیات داستانی در ایران است که سال‌ها در رم زندگی کرد و از زبان ایتالیایی ده‌ها رمان و داستان به فارسی برگرداند. از آثار سیلونه، بوتزاتی و پراتولینی تا گارسیا مارکز و بولگاکف، ترجمه‌های روان او دریچه‌ای به ادبیات ایتالیا و جهان برای خوانندگان فارسی‌زبان گشوده است.

چینشجدیدترین
جلد کتاب مرشد و مارگاریتا

میخائیل بولگاکف

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پارسه

۲۰٪۱٬۵۵۰٬۰۰۰۱٬۲۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب عشق در زمان وبا (رقعی) ققنوس

گابریل گارسیا مارکز

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

ققنوس

۲۰٪۱٬۱۰۰٬۰۰۰۸۸۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب تصویر بزرگ

دینو بوتزاتی

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

امیرکبیر

۱۵٪۳۰۰٬۰۰۰۲۵۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب روباه و گلهای کاملیا

اینیاتسیو سیلونه

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

امیرکبیر

۱۵٪۵۵۵٬۰۰۰۴۷۱٬۷۵۰تومان
جلد کتاب یک مشت تمشک

اینیاتسیو سیلونه

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

امیرکبیر

۱۵٪۶۰۰٬۰۰۰۵۱۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب مرشد و مارگاریتا - امیرکبیر

میخائل بولگاکوف

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

امیرکبیر

۱۵٪۱٬۵۵۰٬۰۰۰۱٬۳۱۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب نامه ای از پکن

پرل باک

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

امیرکبیر

۱۵٪۳۵۰٬۰۰۰۲۹۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب صد سال تنهایی (شومیز) امیرکبیر

گابریل گارسیا مارکز

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

امیرکبیر

۱۵٪۱٬۰۸۰٬۰۰۰۹۱۸٬۰۰۰تومان
جلد کتاب راز جنگل پیر

دینو بوتزاتی

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

ثالث

۲۰٪۳۸۰٬۰۰۰۳۰۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب توسری خور

گابریله دانونزیو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۲۰۰٬۰۰۰۱۶۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب وسوسه (ادبیات معاصر ایتالیایی 2)

گراتزیا دلددا

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب خورشید

۲۰٪۲۸۰٬۰۰۰۲۲۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب گوسفند قربانی

روالد دال

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

بدرقه جاویدان

۲۰٪۳۰۰٬۰۰۰۲۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب داستان خانوادگی

واسکو پراتولینی

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۱۷۵٬۰۰۰۱۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب سفر (برگزیده داستانهای کوتاه 1)

لوئیجی پیراندلو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۴۰۰٬۰۰۰۳۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب یک عالم با شما حرف دارم... (برگزیده داستانهای کوتاه 2)

لوئیجی پیراندلو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۴۰۰٬۰۰۰۳۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب بادبزن کاغذی (برگزیده داستانهای کوتاه 3)

لوئیجی پیراندلو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۲۵۰٬۰۰۰۲۰۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب خروج مرد بیوه (برگزیده داستانهای کوتاه 4)

لوئیجی پیراندلو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۴۰۰٬۰۰۰۳۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب چشم های سگ آبی رنگ

گابریل گارسیا مارکز

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

ثالث

۲۰٪۱۶۰٬۰۰۰۱۲۸٬۰۰۰تومان
جلد کتاب از طرف او

آلبادسس پدس

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

آگه

۱۵٪۱٬۲۵۰٬۰۰۰۱٬۰۶۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب خمره و خمره (یک داستان و یک نمایش نامه)

لوئیجی پیراندلو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۲۰۰٬۰۰۰۱۶۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب یادداشت های پنج ساله

گابریل گارسیا مارکز

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

ثالث

۲۰٪۳۵۰٬۰۰۰۲۸۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب طوطی

سوزانا تامارو

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

کتاب پنجره

۲۰٪۱۴۵٬۰۰۰۱۱۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب غربت

گراتزیا دلددا

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

ثالث

۲۰٪۳۵۰٬۰۰۰۲۸۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب گنج

گراتزیا دلددا

ترجمه‌ی بهمن فرزانه

ثالث

۲۰٪۱۱۰٬۰۰۰۸۸٬۰۰۰تومان

درباره‌ی بهمن فرزانه

بهمن فرزانه یکی از پرکارترین و شناخته‌شده‌ترین مترجمان ادبیات داستانی در ایران است؛ مترجمی که بیشتر عمرش را در ایتالیا گذراند و از همان‌جا ده‌ها رمان و مجموعه داستان را به خوانندگان فارسی‌زبان رساند. نام او برای بسیاری از کتاب‌خوان‌ها با «صد سال تنهایی» گره خورده، اما کارنامه‌اش بسیار گسترده‌تر است و از نویسندگان بزرگ ایتالیایی تا گابریل گارسیا مارکز و میخائیل بولگاکف را در بر می‌گیرد. در این صفحه با کارنامه، سبک و مهم‌ترین ترجمه‌های او آشنا می‌شوید تا راحت‌تر کتاب بعدی خود را انتخاب کنید.

بهمن فرزانه کیست؟

بهمن فرزانه مترجم ایرانی ادبیات داستانی بود که بخش بزرگی از زندگی‌اش را در شهر رم گذراند. او زبان ایتالیایی را در همان کشور به خوبی آموخت و این زبان به زبان اصلی کار ترجمه‌اش تبدیل شد. حاصل سال‌ها کار مداوم، کارنامه‌ای پربار است که شامل رمان‌ها و داستان‌های کوتاه نویسندگان ایتالیایی و همچنین آثاری از ادبیات اسپانیایی‌زبان، روسی و انگلیسی‌زبان است که او بیشتر از راه زبان ایتالیایی به فارسی برگرداند.

فرزانه علاوه بر ترجمه، داستان هم می‌نوشت و تجربه‌ی زندگی میان دو فرهنگ، در نوشته‌های خودش هم دیده می‌شود. اما آنچه نامش را در ذهن خوانندگان ماندگار کرده، همان ترجمه‌هایی است که سال‌ها در کتابخانه‌های خانگی ایرانی‌ها جا خوش کرده‌اند. او مترجمی بود که با پشتکار و علاقه، دریچه‌ای از ادبیات اروپا و آمریکای لاتین را به روی خوانندگان فارسی گشود.

زندگی‌نامه بهمن فرزانه؛ مترجمی میان دو فرهنگ

بهمن فرزانه در تهران به دنیا آمد و در جوانی به ایتالیا رفت. زندگی در رم، او را با زبان، فرهنگ و ادبیات ایتالیا آشنا کرد و همین آشنایی عمیق، پایه‌ی کارنامه‌ی ترجمه‌اش شد. او سال‌های طولانی در ایتالیا زندگی کرد و در همان‌جا کار کرد، اما پیوندش با زبان فارسی و خوانندگان ایرانی هرگز قطع نشد.

زندگی میان دو فرهنگ، به بهمن فرزانه این امکان را داد که ادبیات ایتالیا را نه از بیرون، بلکه از درون بشناسد. او با زبان روزمره‌ی مردم، شوخی‌ها، اصطلاحات و حال و هوای شهرها و روستاهای ایتالیا آشنا بود و این آشنایی در ترجمه‌هایش اثر گذاشت. خیلی از خوانندگان معتقدند ترجمه‌های او از نویسندگان ایتالیایی، حس و حال اصیل آن سرزمین را به خوبی منتقل می‌کند.

او در سال‌های پایانی عمرش به ایران بازگشت و در همین‌جا درگذشت. خبر درگذشتش برای بسیاری از کتاب‌خوان‌ها، یادآور سال‌هایی بود که با ترجمه‌های او رمان‌خوانی را تجربه کرده بودند.

ترجمه‌های بهمن فرزانه از ادبیات ایتالیا

ستون اصلی کارنامه‌ی فرزانه، ادبیات ایتالیاست. او آثار بسیاری از نویسندگان مهم قرن بیستم ایتالیا را ترجمه کرد و بسیاری از خوانندگان ایرانی، نخستین بار از راه همین ترجمه‌ها با ادبیات مدرن ایتالیا آشنا شدند. نویسندگانی مثل آلبرتو موراویا، ایتالو کالوینو، ایگناتسیو سیلونه، دینو بوتزاتی، واسکو پراتولینی و آلبا د سس‌پدس از جمله کسانی‌اند که آثارشان با ترجمه‌ی او به فارسی رسیده است.

ادبیات ایتالیای قرن بیستم، ادبیاتی است که با تجربه‌ی جنگ، فاشیسم، فقر روستایی، مهاجرت و تحولات اجتماعی پس از جنگ درگیر بوده است. این مترجم با انتخاب آثاری از همین دوره، تصویری چندلایه از جامعه‌ی ایتالیا را به خواننده‌ی فارسی‌زبان عرضه کرد. از رمان‌های روان‌شناختی و شهری تا داستان‌های روستایی و سیاسی، طیف گسترده‌ای از تجربه‌ها در ترجمه‌های او دیده می‌شود.

دفترچه ممنوع؛ رمانی درباره‌ی دنیای پنهان یک زن

«دفترچه ممنوع» یکی از ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی بهمن فرزانه است. این رمان اثر آلبا د سس‌پدس، نویسنده‌ی ایتالیایی است و ماجرای زنی میان‌سال و خانه‌دار را روایت می‌کند که دفترچه‌ای می‌خرد و پنهانی شروع به نوشتن خاطراتش می‌کند. همین دفترچه کم‌کم به آینه‌ای تبدیل می‌شود که او در آن، خودش، خانواده‌اش و زندگی روزمره‌اش را با چشم تازه‌ای می‌بیند.

این رمان به خاطر نگاه دقیقش به زندگی درونی یک زن معمولی، احساس گناه، تنهایی در میان خانواده و آرزوهای سرکوب‌شده، برای خوانندگان امروز هم تازه است. ترجمه‌ی فرزانه، لحن صمیمی و اعتراف‌گونه‌ی دفترچه را به خوبی حفظ کرده و خواننده را به نزدیکی شخصیت اصلی می‌برد. «دفترچه ممنوع» در کتاب‌جم موجود است.

داستان خانوادگی؛ نامه‌ای به برادر از دست رفته

«داستان خانوادگی» اثر واسکو پراتولینی، رمانی کوتاه و تأثیرگذار است که راوی آن با برادر کوچک‌ترش که دیگر در میان زندگان نیست، حرف می‌زند. دو برادر در کودکی از هم جدا شده‌اند و در دو دنیای کاملا متفاوت بزرگ شده‌اند؛ یکی در فقر و دیگری در خانه‌ای مرفه. رمان، تلاش آن‌ها برای نزدیک شدن به یکدیگر را با زبانی ساده و عمیق روایت می‌کند.

این کتاب نمونه‌ای از ادبیات احساسی و انسانی ایتالیاست که بدون اغراق، اندوهی واقعی را منتقل می‌کند. بهمن فرزانه در ترجمه‌ی آن، لحن خطابی و صمیمانه‌ی راوی را حفظ کرده و همین باعث شده کتاب برای خیلی از خوانندگان، یکی از به‌یادماندنی‌ترین تجربه‌های خواندن باشد.

آثار ایگناتسیو سیلونه با ترجمه بهمن فرزانه

ایگناتسیو سیلونه از نویسندگان مهم ایتالیایی است که آثارش اغلب به زندگی روستاییان فقیر، مبارزه با بی‌عدالتی و پرسش‌های اخلاقی می‌پردازد. بهمن فرزانه چند اثر از او را ترجمه کرده که دو عنوان «روباه و گل‌های کاملیا» و «یک مشت تمشک» در کتاب‌جم در دسترس‌اند.

«روباه و گل‌های کاملیا» داستانی است که در فضای سال‌های سلطه‌ی فاشیسم می‌گذرد و به رابطه‌ی میان وفاداری خانوادگی، عشق و مبارزه‌ی سیاسی می‌پردازد. «یک مشت تمشک» هم رمانی درباره‌ی زندگی روستایی و کشمکش‌های اجتماعی در ایتالیای پس از جنگ است. هر دو کتاب، تصویری انسانی و گاه تلخ از مردمی عرضه می‌کنند که میان آرمان‌ها و واقعیت‌های زندگی گیر افتاده‌اند. سیلونه با نگاهی اخلاقی و همدلانه می‌نویسد و ترجمه‌ی روان فرزانه، این نگاه را به خوبی به فارسی منتقل کرده است.

تصویر بزرگ؛ دینو بوتزاتی و ترجمه بهمن فرزانه

«تصویر بزرگ» رمانی از دینو بوتزاتی است، نویسنده‌ای که بیشتر به خاطر رمان «صحرای تاتارها» و داستان‌های کوتاه خیال‌انگیزش شناخته می‌شود. «تصویر بزرگ» داستانی میان علم و خیال است که در آن، گروهی از دانشمندان روی پروژه‌ای عجیب و محرمانه در منطقه‌ای کوهستانی کار می‌کنند. رمان با پرسش‌هایی درباره‌ی ذهن، آگاهی، عشق و مرز میان انسان و ماشین درگیر است.

این اثر نشان می‌دهد که کارنامه‌ی این مترجم فقط به رمان‌های واقع‌گرا محدود نمی‌شود و او به ادبیات خیال‌پردازانه و فلسفی هم علاقه داشت. خوانندگانی که به داستان‌های متفاوت و پرسش‌برانگیز علاقه دارند، این کتاب را جذاب خواهند یافت.

بهمن فرزانه و ادبیات آمریکای لاتین

شاید بیشترین شهرت بهمن فرزانه به خاطر ترجمه‌ی «صد سال تنهایی» گابریل گارسیا مارکز باشد. این رمان که یکی از مهم‌ترین آثار ادبیات قرن بیستم و نمونه‌ی برجسته‌ی رئالیسم جادویی است، با ترجمه‌ی او به یکی از پرخواننده‌ترین رمان‌های خارجی در ایران تبدیل شد. فرزانه این کتاب را از ترجمه‌ی ایتالیایی به فارسی برگرداند و ترجمه‌اش سال‌ها مهم‌ترین راه آشنایی خوانندگان ایرانی با دنیای ماکوندو بود.

او آثار دیگری از گارسیا مارکز را هم ترجمه کرد. یکی از آن‌ها «دوازده داستان سرگردان» است که در کتاب‌جم با نشر ققنوس موجود است. این مجموعه شامل داستان‌هایی است که شخصیت‌هایشان، آمریکای لاتینی‌هایی‌اند که در شهرهای اروپا زندگی می‌کنند یا از آن‌ها می‌گذرند. حس غربت، دلتنگی و برخوردهای عجیب میان دو دنیا، در این داستان‌ها موج می‌زند؛ موضوعی که با تجربه‌ی زندگی خود مترجم در اروپا هم بی‌ارتباط نیست.

البته ترجمه‌ی آثار اسپانیایی‌زبان از زبانی واسط، همیشه موضوع بحث میان منتقدان بوده است. برخی معتقدند ترجمه از زبان اصلی بهتر می‌تواند ظرافت‌های متن را منتقل کند، و بعدها ترجمه‌های دیگری از این آثار، مستقیم از اسپانیایی، هم منتشر شد. با این حال، نقش ترجمه‌های بهمن فرزانه در معرفی ادبیات آمریکای لاتین به خوانندگان ایرانی انکارناپذیر است.

مرشد و مارگاریتا با ترجمه بهمن فرزانه

«مرشد و مارگاریتا» اثر میخائیل بولگاکف، از رمان‌های بزرگ ادبیات روسیه در قرن بیستم است. این رمان ماجرای ورود موجودی شیطانی و همراهان عجیبش به مسکو را روایت می‌کند و در کنار آن، داستان نویسنده‌ای به نام «مرشد» و معشوقه‌اش مارگاریتا را پیش می‌برد. طنز تند، خیال‌پردازی بی‌پروا و نقد جامعه، این رمان را به اثری یگانه تبدیل کرده است.

بهمن فرزانه این رمان را هم به فارسی ترجمه کرد و نسخه‌ای از آن با نشر امیرکبیر در کتاب‌جم موجود است. خوانندگانی که به رمان‌های پیچیده، چندلایه و پر از طنز و خیال علاقه دارند، این کتاب را یکی از تجربه‌های فراموش‌نشدنی خواهند یافت.

نامه‌ای از پکن و ترجمه‌های انگلیسی‌زبان

کارنامه‌ی فرزانه به ادبیات اروپا و آمریکای لاتین محدود نمی‌ماند. «نامه‌ای از پکن» اثر پرل باک، نویسنده‌ی آمریکایی که سال‌ها در چین زندگی کرده بود، نمونه‌ای از ترجمه‌های او از ادبیات انگلیسی‌زبان است. این رمان داستان زنی آمریکایی است که همسر چینی‌اش در چین مانده و او با نامه‌هایش زندگی می‌کند. عشق، جدایی، هویت دوگانه و فاصله‌ی فرهنگ‌ها، موضوعات اصلی این کتاب‌اند.

جالب است که بسیاری از کتاب‌هایی که این مترجم برای ترجمه انتخاب کرده، به نوعی با موضوع دوری، غربت، جدایی و زندگی میان دو دنیا گره خورده‌اند؛ از «دوازده داستان سرگردان» تا «نامه‌ای از پکن». شاید این انتخاب‌ها بی‌ارتباط با تجربه‌ی شخصی مترجمی نباشد که خودش سال‌ها دور از وطن زندگی کرد.

ویژگی‌های ترجمه بهمن فرزانه

ترجمه‌های بهمن فرزانه چند ویژگی مشخص دارند که آن‌ها را از کار بسیاری از مترجمان دیگر متمایز می‌کند. مهم‌ترینشان روانی و خوش‌خوانی است. او زبانی ساده و نزدیک به گفتار انتخاب می‌کرد و تلاش داشت خواننده‌ی فارسی‌زبان بدون دست‌انداز، داستان را دنبال کند. همین ویژگی باعث شد ترجمه‌هایش برای خوانندگان عمومی، نه فقط اهل ادبیات، جذاب باشد.

ویژگی دوم، توجه به لحن شخصیت‌هاست. فرزانه در گفت‌وگوها از زبانی زنده و طبیعی استفاده می‌کرد و تلاش داشت هر شخصیت، صدای خودش را داشته باشد. این ویژگی به خصوص در رمان‌هایی که با زبان اول شخص روایت می‌شوند، مثل «دفترچه ممنوع» و «داستان خانوادگی»، به خوبی دیده می‌شود.

ویژگی سوم، پرکاری و پیوستگی است. کمتر مترجمی را می‌توان یافت که با این حجم و در این گستره، از چند زبان و فرهنگ مختلف، رمان و داستان ترجمه کرده باشد. البته همین پرکاری گاهی مورد نقد هم قرار گرفته و برخی منتقدان گفته‌اند در بعضی ترجمه‌ها، دقت فدای سرعت شده است. اما حتی منتقدان هم معمولا روانی و جذابیت نثر او را می‌ستایند.

کتاب‌های ترجمه بهمن فرزانه در کتاب‌جم

در کتاب‌جم ده‌ها عنوان با ترجمه‌ی بهمن فرزانه ثبت شده که بخش قابل توجهی از آن‌ها موجود است. نشرهایی مثل ثالث، کتاب پنجره و امیرکبیر از جمله ناشرانی‌اند که ترجمه‌های او را منتشر کرده‌اند. برخی از عنوان‌هایی که پیدا می‌کنید:

  • دفترچه ممنوع، اثر آلبا د سس‌پدس
  • داستان خانوادگی، اثر واسکو پراتولینی
  • دوازده داستان سرگردان، اثر گابریل گارسیا مارکز، نشر ققنوس
  • تصویر بزرگ، اثر دینو بوتزاتی
  • روباه و گل‌های کاملیا، اثر ایگناتسیو سیلونه
  • یک مشت تمشک، اثر ایگناتسیو سیلونه
  • مرشد و مارگاریتا، اثر میخائیل بولگاکف، نشر امیرکبیر
  • نامه‌ای از پکن، اثر پرل باک

قیمت روز و وضعیت موجودی هر کتاب را در صفحه‌ی خودش می‌بینید. برای پیدا کردن آثار مشابه، دسته‌های رمان خارجی و داستان کوتاه را هم ببینید.

از کجا شروع کنیم؟ پیشنهادهایی از ترجمه‌های بهمن فرزانه

اگر تا حالا ترجمه‌ای از بهمن فرزانه نخوانده‌اید، انتخاب نقطه‌ی شروع به سلیقه‌ی شما بستگی دارد. در ادامه چند پیشنهاد آمده است:

  • اگر رمان کوتاه و احساسی دوست دارید: «داستان خانوادگی» انتخاب خوبی است؛ کوتاه، عمیق و تأثیرگذار.
  • اگر به زندگی درونی شخصیت‌ها علاقه دارید: «دفترچه ممنوع» را بخوانید؛ رمانی آرام و دقیق درباره‌ی دنیای پنهان یک زن.
  • اگر داستان کوتاه دوست دارید: «دوازده داستان سرگردان» شما را با حال و هوای گارسیا مارکز آشنا می‌کند، بدون آنکه لازم باشد یک رمان طولانی بخوانید.
  • اگر دنبال رمانی بزرگ و پرماجرا هستید: «مرشد و مارگاریتا» را امتحان کنید.
  • اگر به ادبیات سیاسی و اجتماعی علاقه دارید: آثار سیلونه، مثل «روباه و گل‌های کاملیا» و «یک مشت تمشک»، انتخاب‌های مناسبی‌اند.
  • اگر داستان‌های فلسفی و خیال‌انگیز را می‌پسندید: «تصویر بزرگ» بوتزاتی را بخوانید.

جایگاه بهمن فرزانه در ترجمه ادبی ایران

در تاریخ ترجمه‌ی ادبی ایران، نام‌هایی هستند که بدون آن‌ها، شناخت خوانندگان فارسی‌زبان از ادبیات جهان ناقص می‌ماند. فرزانه یکی از همین نام‌هاست. او در دوره‌ای که دسترسی به ادبیات خارجی محدودتر بود، با پشتکار آثار مهمی را به فارسی برگرداند و نسل‌هایی از خوانندگان را با نویسندگانی آشنا کرد که شاید هرگز نامشان را نمی‌شنیدند.

به خصوص در زمینه‌ی ادبیات ایتالیا، سهم او بی‌همتاست. پیش از او و هم‌زمان با او، شمار مترجمانی که مستقیم از ایتالیایی ترجمه می‌کردند، زیاد نبود. ترجمه‌های این مترجم از موراویا، کالوینو، سیلونه، پراتولینی، بوتزاتی و دیگران، پلی میان ادبیات ایتالیا و خوانندگان ایرانی ساخت که هنوز پابرجاست.

امروز هم که ترجمه‌های تازه‌تری از برخی از این آثار منتشر شده، ترجمه‌های او جایگاه خود را حفظ کرده‌اند. برای بسیاری از خوانندگان، صدای این رمان‌ها همان صدایی است که بهمن فرزانه به آن‌ها داد.

بهمن فرزانه به عنوان نویسنده

کمتر خواننده‌ای می‌داند که فرزانه علاوه بر ترجمه، خودش هم داستان می‌نوشت. نوشته‌های او اغلب رنگ و بوی تجربه‌ی زندگی در غربت و میان دو فرهنگ را دارند. شخصیت‌هایش گاهی ایرانی‌هایی‌اند که در اروپا زندگی می‌کنند و با تنهایی، دلتنگی و پرسش‌های هویتی دست و پنجه نرم می‌کنند.

این بخش از کارنامه‌ی او کمتر از ترجمه‌هایش دیده شده، اما برای کسی که می‌خواهد مترجم را بهتر بشناسد، خواندنی است. نوشته‌های خودش نشان می‌دهد که حساسیت او به زبان و لحن، فقط محدود به ترجمه نبود و ریشه در نگاه یک قصه‌گو داشت.

نکته‌هایی برای خرید ترجمه‌های بهمن فرزانه

بعضی از ترجمه‌های بهمن فرزانه در طول سال‌ها با ناشران مختلف تجدید چاپ شده‌اند. اگر به دنبال نسخه‌ی خاصی هستید، به نام ناشر و سال چاپ در صفحه‌ی کتاب توجه کنید. گاهی یک ترجمه با دو ناشر مختلف منتشر شده و تفاوت اصلی در جلد، کاغذ و ویرایش است.

همچنین برای برخی آثار، مثل «مرشد و مارگاریتا» یا آثار گارسیا مارکز، ترجمه‌های دیگری از مترجمان دیگر هم وجود دارد. اگر می‌خواهید مطمئن شوید نسخه‌ای که سفارش می‌دهید ترجمه‌ی بهمن فرزانه است، نام مترجم را در صفحه‌ی کتاب بررسی کنید. کتاب‌هایی که در همین صفحه می‌بینید، همگی با ترجمه‌ی او ثبت شده‌اند.

اگر کتاب را برای هدیه می‌خرید، آثار کوتاه‌تری مثل «داستان خانوادگی» یا «دفترچه ممنوع» برای کسی که تازه به رمان‌خوانی علاقه پیدا کرده مناسب‌اند، و رمان‌های بزرگ‌تر برای خواننده‌های حرفه‌ای‌تر. به این ترتیب می‌توانید هدیه‌ای انتخاب کنید که با سلیقه و حوصله‌ی گیرنده هماهنگ باشد.

ادبیات ایتالیا؛ چرا خواندنش ارزش دارد؟

شاید بپرسید چرا باید سراغ ادبیات ایتالیا رفت، وقتی ادبیات فرانسه، روسیه یا انگلیس شناخته‌شده‌ترند. پاسخ ساده است: ادبیات ایتالیا ترکیبی منحصربه‌فرد از واقع‌گرایی، احساس، طنز و خیال دارد. نویسندگان ایتالیایی قرن بیستم، با تجربه‌ی جنگ، دیکتاتوری و دگرگونی‌های بزرگ اجتماعی، آثاری خلق کرده‌اند که پرسش‌هایشان برای خواننده‌ی ایرانی هم آشناست: رابطه‌ی فرد و جامعه، خانواده، فقر، مهاجرت و جست‌وجوی معنا.

فرزانه با ترجمه‌هایش، این ادبیات را به خانه‌های ما آورد. خواندن آثاری که او ترجمه کرده، فرصتی است برای دیدن جهان از زاویه‌ای تازه و برای پی بردن به این نکته که دغدغه‌های انسانی، در رم و ناپل و تهران، چقدر به هم شبیه‌اند. اگر به جستارها و نوشته‌های غیرداستانی ادبی هم علاقه دارید، دسته‌ی جستار و ناداستان ادبی را ببینید.

ترجمه از زبان واسط؛ بحثی قدیمی

یکی از موضوعاتی که همیشه درباره‌ی کارنامه‌ی این مترجم مطرح می‌شود، ترجمه از زبان واسط است. وقتی کتابی از زبانی به جز زبان اصلی‌اش ترجمه می‌شود، طبیعتا بخشی از ظرافت‌های متن ممکن است در دو مرحله‌ی برگردان از دست برود. واژه‌بازی‌ها، لحن‌های محلی و اشاره‌های فرهنگی، گاهی در ترجمه‌ی اول کم‌رنگ می‌شوند و ترجمه‌ی دوم دیگر به آن‌ها دسترسی ندارد.

از سوی دیگر، در دوره‌هایی که مترجم مسلط به زبان‌هایی مثل اسپانیایی یا روسی کم بود، همین ترجمه‌ها تنها راه آشنایی خوانندگان ایرانی با شاهکارهای ادبی جهان بودند. اگر چنین ترجمه‌هایی منتشر نمی‌شد، شاید سال‌ها طول می‌کشید تا نام نویسندگانی مثل گارسیا مارکز یا بولگاکف به گوش خوانندگان فارسی‌زبان برسد. خود این ترجمه‌ها، علاقه‌ای ایجاد کردند که بعدها مترجمان دیگر را به ترجمه‌ی مستقیم از زبان اصلی تشویق کرد.

برای خواننده‌ی امروز، شاید بهترین رویکرد این باشد که این ترجمه‌ها را در جایگاه تاریخی خودشان ببیند. اگر به یک اثر خاص علاقه‌ی ویژه دارید، می‌توانید ترجمه‌های مختلف آن را مقایسه کنید و از دیدن تفاوت‌ها لذت ببرید. این مقایسه، خودش تجربه‌ای آموزنده درباره‌ی هنر ترجمه است و به شما نشان می‌دهد که هر مترجم، چه انتخاب‌هایی پیش رو دارد.

درباره‌ی آثار ایتالیایی، اما، این بحث مطرح نیست؛ چون ترجمه مستقیم از زبان اصلی انجام شده و آشنایی عمیق مترجم با زبان و فرهنگ ایتالیا، پشتوانه‌ی آن است. به همین دلیل، بسیاری از منتقدان ترجمه‌های او از نویسندگان ایتالیایی را دقیق‌ترین و ماندگارترین بخش کارنامه‌اش می‌دانند.

کتابخانه‌ای از ادبیات جهان در خانه

یکی از لذت‌های جمع کردن ترجمه‌های یک مترجم، این است که کم‌کم کتابخانه‌ای منسجم در خانه‌تان شکل می‌گیرد. وقتی آثار یک مترجم را کنار هم می‌گذارید، می‌بینید که انتخاب‌هایش چه نقشه‌ای از ادبیات جهان ترسیم کرده است: از روستاهای فقیر جنوب ایتالیا تا شهرهای اروپایی که مهاجران آمریکای لاتین در آن پرسه می‌زنند، و از خیابان‌های مسکو تا خانه‌ای در آمریکا که زنی در آن چشم به راه نامه‌ای از چین است.

این نقشه، فقط مجموعه‌ای از کتاب‌ها نیست؛ نشان‌دهنده‌ی سلیقه و دغدغه‌ی آدمی است که سال‌ها با این متن‌ها زندگی کرده است. اگر از یکی از این کتاب‌ها لذت بردید، احتمالا بقیه هم به دلتان خواهند نشست، چون همه از صافی یک نگاه گذشته‌اند. خواندن پیوسته‌ی آن‌ها، به شما فرصت می‌دهد هم با نویسندگان مختلف آشنا شوید و هم صدای یکدست یک مترجم را در پس همه‌ی آن‌ها بشنوید.

برای شروع چنین مجموعه‌ای، می‌توانید با یکی دو عنوان کوتاه آغاز کنید و به مرور، رمان‌های بزرگ‌تر را اضافه کنید.

پرسش‌های پرتکرار درباره بهمن فرزانه

بهمن فرزانه از چه زبانی ترجمه می‌کرد؟

زبان اصلی کار او ایتالیایی بود. او آثار نویسندگان ایتالیایی را مستقیم ترجمه می‌کرد و برخی آثار ادبیات اسپانیایی‌زبان، روسی و انگلیسی‌زبان را هم از راه ترجمه‌ی ایتالیایی به فارسی برگرداند.

معروف‌ترین ترجمه‌ی بهمن فرزانه کدام است؟

«صد سال تنهایی» اثر گابریل گارسیا مارکز شناخته‌شده‌ترین ترجمه‌ی اوست، اما ترجمه‌هایی مثل «مرشد و مارگاریتا»، «دفترچه ممنوع» و «داستان خانوادگی» هم طرفداران زیادی دارند.

آیا بهمن فرزانه در ایتالیا زندگی می‌کرد؟

بله. او سال‌های طولانی در رم زندگی کرد و بیشتر ترجمه‌هایش را در همان‌جا انجام داد. در سال‌های پایانی عمر به ایران بازگشت.

برای شروع کدام ترجمه‌ی بهمن فرزانه را بخوانم؟

اگر رمان کوتاه می‌خواهید، «داستان خانوادگی» یا «دفترچه ممنوع» را بخوانید. اگر داستان کوتاه دوست دارید، «دوازده داستان سرگردان» گزینه‌ی خوبی است.

کدام نویسندگان ایتالیایی را بهمن فرزانه ترجمه کرده است؟

از جمله آلبرتو موراویا، ایتالو کالوینو، ایگناتسیو سیلونه، دینو بوتزاتی، واسکو پراتولینی و آلبا د سس‌پدس.

چطور مطمئن شوم کتاب ترجمه‌ی بهمن فرزانه است؟

نام مترجم در صفحه‌ی هر کتاب در کتاب‌جم آمده است. عنوان‌هایی که در این صفحه فهرست شده‌اند، همگی با ترجمه‌ی او ثبت شده‌اند.

جمع‌بندی؛ میراث بهمن فرزانه

این مترجم مترجمی بود که با زندگی میان دو فرهنگ و عشق به ادبیات، ده‌ها رمان و داستان را به خوانندگان فارسی‌زبان هدیه داد. از «صد سال تنهایی» و «مرشد و مارگاریتا» تا «دفترچه ممنوع»، «داستان خانوادگی» و آثار سیلونه و بوتزاتی، ترجمه‌های او پنجره‌ای به ادبیات ایتالیا و جهان گشوده‌اند که هنوز هم باز است.

اگر می‌خواهید با این پنجره آشنا شوید یا کتابخانه‌تان را با ترجمه‌های او کامل کنید، در کتاب‌جم مجموعه‌ای از این آثار در دسترس است. کتاب دلخواهتان را انتخاب کنید، قیمت روز و موجودی را در صفحه‌اش ببینید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید تا سفر بعدی‌تان به دنیای ادبیات، با صدای آشنای این مترجم آغاز شود.