۳۷ ترجمه در کتاب‌جم
علاءالدین پازارگادی مترجم نامدار آثار شکسپیر به فارسی است. ترجمه‌های او از رومئو و ژولیت، اتللو، تاجر ونیزی، ژولیوس سزار و نمایشنامه‌های کمتر شناخته‌شده‌ای مثل سیمبلین، سال‌هاست راه آشنایی خوانندگان فارسی‌زبان با بزرگ‌ترین نمایشنامه‌نویس جهان بوده است.
علاءالدین پازارگادی نامی است که برای دوستداران نمایشنامه و ادبیات کلاسیک جهان، با شکسپیر گره خورده است. ترجمه‌های او از نمایشنامه‌های شکسپیر، از «رومئو و ژولیت» و «اتللو» گرفته تا «تاجر ونیزی» و «ژولیوس سزار»، سال‌هاست در کتابخانه‌های فارسی‌زبانان جا دارد. اگر دنبال ترجمه‌های علاءالدین پازارگادی هستید یا می‌خواهید بدانید کدام نمایشنامه را اول بخوانید، این صفحه راهنمای شماست. در ادامه با کارنامه‌ی ترجمه‌اش، نمایشنامه‌هایی که به فارسی برگردانده و ویژگی‌های ترجمه‌اش آشنا می‌شوید.
این مترجم از چهره‌های شناخته‌شده‌ی ترجمه‌ی ادبیات انگلیسی به فارسی است و بیشتر از همه به خاطر کار گسترده‌اش روی آثار ویلیام شکسپیر شناخته می‌شود. ترجمه‌ی شکسپیر، به ویژه در حجمی که او انجام داد، کاری بزرگ و طاقت‌فرساست. زبان شکسپیر زبان انگلیسی چهار قرن پیش است؛ پر از بازی‌های کلامی، تصویرهای شاعرانه، واژه‌های کهنه و جمله‌هایی که گاهی حتی برای خواننده‌ی انگلیسی‌زبان امروز هم نیاز به توضیح دارند.
کتاب‌های او بیشتر با ناشرهای سروش و علمی و فرهنگی منتشر شده‌اند و در کتاب‌جم چند عنوان از این ترجمه‌ها موجود است. فهرست کتاب‌ها نشان می‌دهد که تمرکز اصلی او نمایشنامه است و در کنار آن، ترجمه‌ای در حوزه‌ی زندگی‌نامه و خاطرات هم در کارنامه‌اش دیده می‌شود.
وقتی فهرست ترجمه‌های این مترجم را در کتاب‌جم نگاه می‌کنید، این عنوان‌ها به چشم می‌خورند:
این فهرست نشان می‌دهد که او فقط سراغ نمایشنامه‌های معروف نرفته، بلکه آثار کمتر شناخته‌شده‌ای مثل «سیمبلین» و «تلاش بیهوده عشق» را هم به فارسی برگردانده است. همین گستردگی، ترجمه‌های او را برای کسی که می‌خواهد شکسپیر را کامل‌تر بشناسد ارزشمند می‌کند.
ویلیام شکسپیر، نمایشنامه‌نویس و شاعر انگلیسی قرن شانزدهم و هفدهم، را بسیاری بزرگ‌ترین نویسنده‌ی زبان انگلیسی می‌دانند. او نزدیک به چهل نمایشنامه نوشت؛ تراژدی، کمدی و نمایش‌های تاریخی، و در کنار آن غزلواره‌ها و منظومه‌هایی سرود. شخصیت‌هایی مثل هملت، مکبث، اتللو، شاه لیر، رومئو و ژولیت، امروز در فرهنگ جهانی جا افتاده‌اند و نامشان حتی برای کسانی که هیچ‌وقت نمایشنامه‌ای نخوانده‌اند آشناست.
اهمیت شکسپیر فقط تاریخی نیست. نمایشنامه‌های او هنوز در تئاترهای دنیا اجرا می‌شوند، از آن‌ها فیلم ساخته می‌شود و موضوع‌هایشان، یعنی عشق، حسادت، جاه‌طلبی، قدرت، خیانت و بخشش، همچنان تازه‌اند. ترجمه‌ی این آثار به فارسی، دری است به روی یکی از بزرگ‌ترین گنجینه‌های ادبیات جهان، و مترجمانی مثل علاءالدین پازارگادی این در را برای خواننده‌ی ایرانی باز کرده‌اند.
«رومئو و ژولیت» شاید شناخته‌شده‌ترین داستان عاشقانه‌ی دنیا باشد. دو جوان از دو خانواده‌ی دشمن در شهر ورونا عاشق هم می‌شوند و عشقشان، در میان کینه‌ی قدیمی خانواده‌ها، به سرانجامی تلخ می‌رسد. این نمایشنامه پر از صحنه‌های به‌یادماندنی است؛ از صحنه‌ی مشهور ایوان تا دوئل‌ها و پایان تراژیک.
زیبایی این نمایشنامه در زبان شاعرانه‌ی آن است. شکسپیر برای عاشقان جوانش جمله‌هایی نوشته که پر از تصویر و موسیقی‌اند. ترجمه‌ی این زبان به فارسی چالشی جدی است؛ مترجم باید هم معنا را برساند و هم حس شاعرانه را تا جای ممکن حفظ کند. خواندن این نمایشنامه برای نوجوان‌ها و جوان‌ها، شروعی دلنشین برای آشنایی با شکسپیر است.
«اتللو» داستان سرداری نظامی و محترم در ونیز است که با دزدمونا، زنی جوان و نجیب‌زاده، ازدواج می‌کند. اما یاگو، یکی از زیردستانش که کینه‌ی او را به دل دارد، با نقشه‌هایی زیرکانه بذر شک و حسادت را در دل اتللو می‌کارد. این حسادت کم‌کم رشد می‌کند و به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر می‌رسد.
یاگو یکی از ترسناک‌ترین بدذات‌های تاریخ ادبیات است؛ نه به خاطر قدرت، بلکه به خاطر زیرکی و توانش در بازی با ذهن دیگران. «اتللو» نمایشنامه‌ای درباره‌ی شکنندگی اعتماد است و نشان می‌دهد چگونه چند کلمه‌ی زهرآگین می‌تواند زندگی‌ها را نابود کند. اگر به روان‌شناسی شخصیت‌ها علاقه دارید، این نمایشنامه را از دست ندهید.
«تاجر ونیزی» یکی از پربحث‌ترین نمایشنامه‌های شکسپیر است. آنتونیو، تاجری ونیزی، برای کمک به دوستش از شایلاک، رباخوار، پول قرض می‌گیرد و شرطی عجیب می‌پذیرد: اگر نتواند قرض را سر موعد پس بدهد، شایلاک می‌تواند یک پوند از گوشت بدنش را ببرد. وقتی کشتی‌های آنتونیو در دریا گم می‌شوند، ماجرا به دادگاه می‌کشد.
صحنه‌ی دادگاه، که در آن پورشیا با لباس مبدل به دفاع از آنتونیو برمی‌خیزد، از مشهورترین صحنه‌های شکسپیر است و سخنانش درباره‌ی ارزش بخشش، بارها نقل شده است. این نمایشنامه همچنین به خاطر شخصیت شایلاک و تصویری که از تبعیض و تحقیر می‌دهد، موضوع بحث‌های فراوانی بوده و هست. خواندنش فرصتی است برای فکر کردن به عدالت، قانون و انسانیت.
در «ژولیوس سزار» شکسپیر سراغ تاریخ روم باستان می‌رود. گروهی از سناتورها، به رهبری کاسیوس و با همراهی بروتوس که دوست نزدیک سزار است، از ترس این‌که سزار به پادشاهی برسد و جمهوری را نابود کند، توطئه‌ی قتل او را می‌چینند. اما پس از قتل، اوضاع آن‌طور که انتظار داشتند پیش نمی‌رود.
این نمایشنامه به خاطر خطابه‌های مشهورش شناخته می‌شود؛ به ویژه سخنرانی مارک آنتونی بر سر جنازه‌ی سزار که نمونه‌ای درخشان از هنر سخنوری و بازی با احساسات مردم است. «ژولیوس سزار» درباره‌ی وجدان، وفاداری، آرمان‌گرایی و پیامدهای ناخواسته‌ی تصمیم‌های سیاسی است و برای علاقه‌مندان تاریخ و سیاست هم جذاب است.
«تلاش بیهوده عشق» یکی از کمدی‌های اولیه‌ی شکسپیر است. پادشاهی جوان و سه همراهش عهد می‌کنند سه سال از زنان دوری کنند و فقط درس بخوانند. اما همان موقع شاهزاده‌خانمی با ندیمه‌هایش از راه می‌رسد و عهدها یکی پس از دیگری سست می‌شود. این نمایشنامه پر از بازی‌های کلامی، شوخی و طنز ظریف است. در کتاب‌جم دو چاپ از این ترجمه با نام‌های «تلاش بیهوده عشق» و «نمایشنامه تلاش بیهوده عشق» دیده می‌شود.
«سیمبلین» از نمایشنامه‌های پایانی دوره‌ی کاری شکسپیر است و در دسته‌ای قرار می‌گیرد که گاهی رومانس یا نمایش‌های آشتی می‌نامند. داستانی پرپیچ‌وخم با شاهزاده‌خانمی وفادار، شرط‌بندی‌ای فریبکارانه، هویت‌های پنهان و در نهایت آشتی و بخشش. این نمایشنامه کمتر از آثار مشهور شکسپیر خوانده می‌شود و همین، ترجمه‌اش را برای علاقه‌مندان جدی ارزشمندتر می‌کند.
در کنار نمایشنامه‌ها، «سرگذشت من» هم در فهرست ترجمه‌های این مترجم در کتاب‌جم دیده می‌شود؛ کتابی که در دسته‌ی زندگی‌نامه و خاطرات قرار می‌گیرد. خواندن زندگی‌نامه‌ها، به ویژه وقتی از زبان خود صاحب سرگذشت روایت شود، تجربه‌ای متفاوت از خواندن نمایشنامه است و نشان می‌دهد این مترجم به روایت‌های واقعی زندگی هم توجه داشته است. برای دیدن جزئیات دقیق این کتاب، از جمله نام نویسنده، به صفحه‌ی خود کتاب سر بزنید. اگر به این ژانر علاقه دارید، فهرست زندگی‌نامه و خاطرات عنوان‌های بیشتری دارد.
برای این‌که کتاب‌های شکسپیر را بهتر بشناسید، خوب است بدانید نمایشنامه‌های او معمولا در سه دسته‌ی اصلی جا می‌گیرند. این دسته‌بندی کمک می‌کند بسته به حال و حوصله‌تان نمایشنامه‌ی مناسب را انتخاب کنید.
تراژدی‌های شکسپیر داستان قهرمانانی‌اند که به خاطر یک ضعف درونی یا اشتباهی بزرگ، به سوی نابودی می‌روند. حسادت در اتللو، تردید در هملت، جاه‌طلبی در مکبث و غرور در شاه لیر. رومئو و ژولیت و ژولیوس سزار هم در همین دسته جا می‌گیرند. این نمایشنامه‌ها سنگین و تأمل‌برانگیزند و معمولا پایانی تلخ دارند، اما همین تلخی است که آن‌ها را ماندگار کرده است.
کمدی‌های شکسپیر پر از عاشق‌های سرگردان، اشتباه گرفتن آدم‌ها با هم، لباس‌های مبدل، شوخی‌های کلامی و پایان‌های خوش‌اند. تلاش بیهوده عشق نمونه‌ای از این دسته است. تاجر ونیزی هم معمولا در میان کمدی‌ها شمرده می‌شود، هرچند لحظه‌های تلخ و جدی زیادی دارد. کمدی‌ها برای خواننده‌ای که می‌خواهد با شکسپیر لبخند بزند، انتخاب خوبی‌اند.
شکسپیر نمایش‌هایی هم درباره‌ی پادشاهان انگلستان نوشت که به نمایش‌های تاریخی معروف‌اند. در سال‌های پایانی کارش هم نمایش‌هایی نوشت که ترکیبی از تراژدی و کمدی‌اند و با آشتی و بخشش پایان می‌گیرند؛ سیمبلین از همین دسته است.
داستان رومئو و ژولیت از آن قصه‌هایی است که همه حتی بدون خواندن، چیزی از آن می‌دانند. اما چرا بعد از چهار قرن هنوز این‌قدر محبوب است؟ شاید چون از تجربه‌ای همگانی حرف می‌زند: عشق اول، پرشور و بی‌پروا، که با دنیای بزرگ‌ترها و کینه‌هایشان روبه‌رو می‌شود. هر نسلی از جوان‌ها خودشان را در رومئو و ژولیت می‌بینند.
دلیل دیگر، سرعت و فشردگی داستان است. همه‌ی ماجرا در چند روز اتفاق می‌افتد؛ از دیدار اول در مهمانی تا پایان تراژیک. این شتاب، حس اضطرار و بی‌تابی عشق جوانی را به خوبی منتقل می‌کند. و البته زبان شاعرانه‌ی نمایشنامه که پر از تصویرهای نور و تاریکی، روز و شب، و ستاره و ماه است.
از این نمایشنامه اقتباس‌های بی‌شماری ساخته شده؛ فیلم، باله، اپرا و حتی موزیکال. اما هیچ‌کدام جای خواندن متن اصلی را نمی‌گیرد. اگر تا امروز فقط داستانش را شنیده‌اید، وقتش رسیده که خود نمایشنامه را بخوانید.
یکی از دلایل ماندگاری شکسپیر، شخصیت‌هایش است. آدم‌هایی که آن‌قدر زنده و پیچیده‌اند که بعد از بستن کتاب هم با شما می‌مانند. در نمایشنامه‌هایی که این مترجم به فارسی برگردانده، با چنین شخصیت‌هایی روبه‌رو می‌شوید:
شناختن این شخصیت‌ها پیش از خواندن، کمک می‌کند با دقت بیشتری به رفتار و گفتارشان توجه کنید و از لایه‌های پنهان نمایشنامه بیشتر لذت ببرید.
شاید برایتان سؤال باشد که چرا از یک نمایشنامه‌ی شکسپیر چند ترجمه‌ی فارسی وجود دارد. پاسخ این است که ترجمه‌ی ادبی، به ویژه ترجمه‌ی متنی شاعرانه و کهن، هیچ‌وقت کار یک‌باره و نهایی نیست. هر مترجم تصمیم‌های متفاوتی می‌گیرد: این‌که زبان را امروزی‌تر کند یا کهن‌تر، شعر را به نثر برگرداند یا به نثری آهنگین، و بازی‌های کلامی را چگونه منتقل کند.
برای خواننده‌ی جدی، خواندن دو ترجمه از یک نمایشنامه تجربه‌ای جذاب است. می‌بینید هر مترجم چه چیزی را برجسته کرده و چه چیزی را ناگزیر از دست داده. ترجمه‌های علاءالدین پازارگادی یکی از گزینه‌های این مقایسه‌اند و به خاطر پیوستگی کار روی شکسپیر، نقطه‌ی مرجع خوبی هستند.
ترجمه‌ی یک نمایشنامه‌ی شکسپیر خودش کاری سنگین است، چه رسد به ترجمه‌ی شمار زیادی از آن‌ها. پیوستگی کار این مترجم روی یک نویسنده باعث شده با زبان، شخصیت‌ها و دنیای شکسپیر انس عمیقی پیدا کند و ترجمه‌هایش یکدستی خاصی داشته باشند.
ترجمه‌های او بیشتر به دنبال انتقال کامل معنای متن‌اند. برای خواننده‌ای که می‌خواهد بداند شکسپیر دقیقا چه گفته، این ویژگی ارزشمند است.
بخش بزرگی از نمایشنامه‌های شکسپیر به شعر نوشته شده است. هر مترجمی ناچار است تصمیم بگیرد این شعر را چگونه به فارسی برگرداند: به نثر، به نثری آهنگین یا به شعر. هر انتخابی مزایا و محدودیت‌های خودش را دارد و خواندن ترجمه‌های مختلف یک نمایشنامه، این تفاوت‌ها را به خوبی نشان می‌دهد.
چاپ نمایشنامه‌ها به صورت جداگانه، امکان می‌دهد خواننده بی‌آن‌که مجموعه‌ای سنگین بخرد، نمایشنامه‌ی دلخواهش را تهیه کند.
اگر تازه می‌خواهید شکسپیر را بخوانید، این ترتیب را پیشنهاد می‌کنیم:
خیلی‌ها از خواندن نمایشنامه می‌ترسند، چون به رمان عادت کرده‌اند. اما چند نکته‌ی ساده این تجربه را لذت‌بخش‌تر می‌کند:
اگر به نمایشنامه علاقه‌مند شدید، فهرست نمایشنامه و فیلمنامه را ببینید تا با نمایشنامه‌نویسان دیگر هم آشنا شوید.
اگر نمایشنامه‌هایی را که در این صفحه معرفی شد کنار هم بخوانید، چند مضمون مشترک را می‌بینید که شکسپیر بارها به آن‌ها برمی‌گردد.
از رومئو و ژولیت تا تلاش بیهوده عشق و سیمبلین، عشق همیشه با مانعی روبه‌روست: دشمنی خانواده‌ها، عهدهای عجولانه یا تهمت و فریب. شکسپیر نشان می‌دهد عشق چگونه در برابر این موانع رشد می‌کند، می‌شکند یا پیروز می‌شود.
در اتللو و سیمبلین، فریب نقش اصلی را بازی می‌کند. کسی دروغی می‌گوید و دیگری آن را باور می‌کند. شکسپیر با دقتی شگفت‌انگیز نشان می‌دهد که شک چگونه در ذهن می‌نشیند و رشد می‌کند.
ژولیوس سزار درباره‌ی قدرت است: ترس از قدرت بی‌حد، وسوسه‌ی قدرت و بهایی که برای آن پرداخته می‌شود. بروتوس با وجدانش کلنجار می‌رود و همین کشمکش درونی، او را به یکی از پیچیده‌ترین شخصیت‌های شکسپیر تبدیل کرده است.
تاجر ونیزی پرسشی کهن را پیش می‌کشد: آیا اجرای کامل قانون همیشه عادلانه است؟ جایگاه بخشش کجاست؟ این پرسش‌ها امروز هم به اندازه‌ی چهار قرن پیش مهم‌اند.
کتاب‌های این مترجم در کتاب‌جم از این ناشرها عرضه می‌شوند:
صفحه‌ی هر کتاب، مشخصات چاپ، قیمت روز و موجودی به‌روز را نشان می‌دهد. اگر یک نمایشنامه چند چاپ دارد، مشخصات را مقایسه کنید و چاپ مناسب خودتان را انتخاب کنید.
شکسپیر از دیرباز در ایران خوانندگان و تماشاگران زیادی داشته است. نمایشنامه‌هایش بارها ترجمه شده‌اند و مترجمان مختلف هر کدام با سلیقه و رویکرد خودشان سراغ او رفته‌اند. همین تنوع ترجمه‌ها، نشانه‌ی اهمیت او در فرهنگ ادبی ماست. تئاتر ایران هم بارها اجراهایی از هملت، مکبث، اتللو و رومئو و ژولیت را به صحنه برده است.
در این سنت، کار علاءالدین پازارگادی به خاطر گستردگی و پیوستگی جایگاهی ویژه دارد. ترجمه‌های او برای نسل‌هایی از خوانندگان، اولین دیدار با شکسپیر بوده است.
خیلی از پدر و مادرها می‌پرسند آیا شکسپیر برای نوجوان‌ها مناسب است. پاسخ این است که بله، به شرط این‌که با نمایشنامه‌ی مناسب و با حوصله شروع کنند. رومئو و ژولیت معمولا بهترین انتخاب برای این سن است؛ قهرمان‌هایش خودشان نوجوان‌اند و دغدغه‌هایشان برای خواننده‌ی جوان آشناست. تاجر ونیزی هم به خاطر داستان پرکشش و صحنه‌ی دادگاهش، نوجوان‌ها را جذب می‌کند.
پیشنهاد ما این است که پیش از خواندن، خلاصه‌ی کوتاهی از داستان را با نوجوانتان مرور کنید و فهرست شخصیت‌ها را با هم ببینید. بعد اجازه دهید آرام و صحنه به صحنه پیش برود. اگر جایی سخت بود، اشکالی ندارد؛ شکسپیر را حتی بزرگسالان هم گاهی دو بار می‌خوانند. خواندن مشترک و گفت‌وگو درباره‌ی شخصیت‌ها، این تجربه را برای هر دو طرف شیرین‌تر می‌کند.
اگر نوجوانتان به داستان‌های کهن علاقه دارد، فهرست‌های دیگر کتاب‌جم مثل نمایشنامه و زندگی‌نامه هم می‌توانند ادامه‌ی خوبی برای مسیر مطالعه‌اش باشند.
شناخته‌شده‌ترین کار او ترجمه‌ی نمایشنامه‌های ویلیام شکسپیر است؛ از جمله رومئو و ژولیت، اتللو، تاجر ونیزی، ژولیوس سزار، سیمبلین و تلاش بیهوده عشق.
نمایشنامه‌های شکسپیر به زبان انگلیسی نوشته شده‌اند و ترجمه‌های او از همین زبان است.
رومئو و ژولیت یا تاجر ونیزی برای شروع مناسب‌اند؛ داستان‌هایی آشنا و پرکشش دارند.
بسیاری از گروه‌های تئاتری و دانشجویان از ترجمه‌های فارسی شکسپیر برای تمرین استفاده می‌کنند. انتخاب ترجمه برای اجرا به سلیقه‌ی کارگردان بستگی دارد.
تراژدی‌ها معمولا با سقوط قهرمان و پایانی تلخ تمام می‌شوند، مثل اتللو و رومئو و ژولیت. کمدی‌ها پر از شوخی، سوءتفاهم و عشق‌اند و پایانی خوش دارند، مثل تلاش بیهوده عشق. خواندن یک نمونه از هر دسته، تصویر کامل‌تری از شکسپیر به شما می‌دهد.
در کتاب‌جم چاپ‌های سروش و علمی و فرهنگی موجود است.
نمایشنامه‌ی دلخواهتان را در همین صفحه انتخاب کنید، قیمت روز و موجودی را ببینید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
این مترجم با کار گسترده و پیوسته‌اش روی آثار شکسپیر، بخش بزرگی از میراث نمایشی جهان را به زبان فارسی آورده است. از عشق رومئو و ژولیت تا حسادت اتللو، از دادگاه تاجر ونیزی تا توطئه‌ی ژولیوس سزار، ترجمه‌های او شما را با بزرگ‌ترین پرسش‌های انسانی روبه‌رو می‌کنند.
چه دانشجوی ادبیات باشید، چه اهل تئاتر و چه خواننده‌ای کنجکاو، این نمایشنامه‌ها می‌توانند ساعت‌ها شما را سرگرم کنند و به فکر فرو ببرند. فهرست ترجمه‌های موجود را مرور کنید، قیمت روز و موجودی به‌روز را ببینید و نسخه‌ی چاپی نمایشنامه‌ی دلخواهتان را همین حالا آنلاین سفارش دهید.
