۳۵ ترجمه در کتاب‌جم
مریم مفتاحی مترجم پرکار ادبیات انگلیسی‌زبان است که رمان‌هایی مثل «پس از تو» از جوجو مویز و «و کوه‌ها طنین انداختند» از خالد حسینی را به فارسی برگردانده است. کارنامه‌ی او کلاسیک‌های کودک و نوجوان مثل «باغ مخفی» و «جزیره‌ی مرجان»، داستان‌های هیجانی برای بچه‌ها و چند کتاب کاربردی را هم در بر می‌گیرد؛ یعنی برای هر عضو خانواده کتابی دارد.
لین کوپر
ترجمه‌ی مریم مفتاحی
تهران، آلما
مریم مفتاحی مترجم پرکار ادبیات انگلیسی‌زبان است که رمان‌های پرفروشی مثل «پس از تو» از جوجو مویز و «و کوه‌ها طنین انداختند» از خالد حسینی را به فارسی برگردانده است. کارنامه‌ی او فقط به رمان بزرگسال محدود نمی‌شود و کلاسیک‌های کودک و نوجوان مثل «باغ مخفی» و «جزیره‌ی مرجان»، داستان‌های هیجانی برای بچه‌ها و چند کتاب کاربردی را هم در بر می‌گیرد. در این صفحه با ترجمه‌های مریم مفتاحی آشنا می‌شوید و راهنمای انتخاب کتاب مناسب را می‌خوانید.
مفتاحی از مترجم‌هایی است که نامش بیشتر از طریق کتاب‌هایش شناخته می‌شود تا از طریق مصاحبه‌ها و حضور رسانه‌ای. اطلاعات عمومی زیادی درباره‌ی زندگی شخصی او در دست نیست و ما هم ترجیح می‌دهیم فقط از چیزی بگوییم که روی جلد کتاب‌ها و در کارنامه‌اش دیده می‌شود. آنچه روشن است، این است که او سال‌ها با ناشرهایی مثل آموت، آفرینگان و شقایق همکاری کرده و ده‌ها عنوان از انگلیسی به فارسی ترجمه کرده است.
ویژگی مهم کارنامه‌ی او، گستردگی است. کمتر مترجمی را می‌بینید که هم رمان عاشقانه‌ی پرفروش بزرگسال ترجمه کرده باشد، هم رمان خانوادگی و اجتماعی، هم کلاسیک‌های ماجرایی نوجوانان، هم داستان‌های ترسناک و هیجانی برای بچه‌های دبستانی و هم کتاب‌های خودیاری و مهارت زندگی. این تنوع نشان می‌دهد مترجم با لحن‌های مختلف آشناست و می‌تواند زبانش را با مخاطب هر کتاب تنظیم کند.
در کتاب‌جم ده‌ها عنوان با نام او به عنوان مترجم ثبت شده و بخش بزرگی از آن‌ها هم‌اکنون موجود است.
اگر بخواهیم ترجمه‌های او را دسته‌بندی کنیم، به چند گروه اصلی می‌رسیم:
این دسته‌بندی کمک می‌کند بدانید از کدام بخش کارنامه‌ی او شروع کنید. اگر رمان بزرگسال می‌خواهید، سراغ دسته‌ی اول بروید و اگر برای فرزندتان دنبال کتاب هستید، دسته‌های دوم و سوم مناسب‌ترند.
همه‌ی ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی او از زبان انگلیسی است. نویسنده‌هایی که او ترجمه کرده، از کشورهای مختلف‌اند: جوجو مویز نویسنده‌ی بریتانیایی است، خالد حسینی نویسنده‌ای افغان‌تبار که به انگلیسی می‌نویسد و در آمریکا زندگی می‌کند، و «باغ مخفی» و «جزیره‌ی مرجان» از کلاسیک‌های ادبیات کودک و نوجوان انگلیسی‌زبان در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم‌اند.
ترجمه از انگلیسی امروز رایج‌ترین مسیر ترجمه در ایران است، اما همین رواج، کار را سخت‌تر هم می‌کند: از بسیاری از کتاب‌ها چند ترجمه وجود دارد و مترجم باید با کیفیت و روانی کارش، جای خودش را پیدا کند. انتخاب ناشرهایی که روی کتاب‌های پرمخاطب و کلاسیک کار می‌کنند، نشان می‌دهد ترجمه‌های مفتاحی در این رقابت مخاطب خودشان را دارند.
«پس از تو» ادامه‌ی رمان مشهور «من پیش از تو» است؛ رمانی که در ایران هم مثل بسیاری از کشورهای دیگر پرفروش شد و فیلمی هم از آن ساخته شده است. در کتاب اول، لوئیزا کلارک، دختری ساده و شاد از یک شهر کوچک انگلیسی، پرستار ویل ترینر می‌شود؛ مردی جوان و ثروتمند که پس از یک تصادف فلج شده است. رابطه‌ی این دو، دل میلیون‌ها خواننده را لرزاند.
«پس از تو» داستان لوئیزا را پس از پایان کتاب اول دنبال می‌کند. او باید با غم، احساس گناه و پرسش‌هایی که برایش مانده کنار بیاید و یاد بگیرد چطور زندگی تازه‌ای بسازد. بدون اینکه بیشتر از این لو بدهیم، باید گفت این رمان درباره‌ی سوگ، بهبودی و شجاعت ادامه دادن است و شخصیت‌های تازه‌ای هم وارد زندگی لوئیزا می‌شوند.
ترجمه‌ی این نوع رمان چالش خاص خودش را دارد. لحن جوجو مویز صمیمی، گاهی شوخ و پر از گفت‌وگوهای روزمره است. مترجم باید این صمیمیت را به فارسی منتقل کند، بدون اینکه متن سطحی یا بیش از حد محاوره‌ای شود. اگر «من پیش از تو» را خوانده‌اید و دوستش داشتید، «پس از تو» ادامه‌ای است که احتمالا نمی‌خواهید از دستش بدهید.
برای دیدن رمان‌های عاشقانه‌ی دیگر، فهرست رمان عاشقانه در کتاب‌جم را ببینید.
خالد حسینی با «بادبادک‌باز» و «هزار خورشید تابان» برای خواننده‌های ایرانی نامی آشناست. «و کوه‌ها طنین انداختند» سومین رمان اوست و مثل دو کتاب قبلی، با افغانستان و سرنوشت خانواده‌ها گره خورده است.
داستان از روستایی کوچک در افغانستان شروع می‌شود؛ جایی که پدری فقیر تصمیمی دردناک درباره‌ی دخترش می‌گیرد و رابطه‌ی عمیق خواهر و برادری کوچک برای همیشه تغییر می‌کند. از اینجا رمان مثل درختی شاخه‌شاخه می‌شود و قصه‌ی آدم‌های مختلفی را در کابل، پاریس، یونان و کالیفرنیا روایت می‌کند که همه به نحوی با آن تصمیم اول پیوند دارند.
این رمان ساختاری چندصدایی دارد و هر فصل از زاویه‌ی شخصیتی تازه نوشته شده است. ترجمه‌ی چنین کتابی یعنی مترجم باید صداهای مختلف را از هم جدا نگه دارد: صدای یک پدر روستایی، یک زن شاعر و بی‌قرار، یک پزشک یونانی و یک دختر جوان در آمریکا. موضوع‌های کتاب، یعنی جدایی، مهاجرت، خانواده و فداکاری، برای خواننده‌ی فارسی‌زبان آشنا و تأثیرگذار است.
اگر رمان‌های خارجی خانوادگی و اجتماعی دوست دارید، فهرست رمان خارجی را هم ببینید.
«باغ مخفی» یکی از دوست‌داشتنی‌ترین کلاسیک‌های ادبیات کودک و نوجوان است. نویسنده‌اش فرانسیس هاجسن برنت است و داستان درباره‌ی مری لناکس، دختری تنها، بداخلاق و بیمارگونه است که پس از مرگ پدر و مادرش در هند، به خانه‌ی بزرگ و سرد عمویش در انگلستان فرستاده می‌شود.
مری در این خانه‌ی پر از اتاق‌های بسته، رازهایی کشف می‌کند: باغی که سال‌ها درش قفل بوده و پسری بیمار که در یکی از اتاق‌ها پنهان مانده است. با کمک پسری روستایی که با حیوان‌ها و گیاه‌ها دوست است، مری باغ را دوباره زنده می‌کند و در این مسیر، خودش و دیگران هم زنده می‌شوند.
«باغ مخفی» داستانی درباره‌ی شفا، دوستی و قدرت طبیعت است و بسیاری از بزرگسال‌ها هم آن را با لذت دوباره می‌خوانند. ترجمه‌ی مفتاحی با نشر آموت منتشر شده است. برای کتاب‌های قصه‌گونه و کلاسیک بیشتر، فهرست قصه و افسانه را ببینید.
«جزیره‌ی مرجان» رمان ماجرایی کلاسیکی است که نویسنده‌ی اسکاتلندی، آر. ام. بالانتاین، در قرن نوزدهم نوشت. سه پسر نوجوان پس از غرق شدن کشتی‌شان، به جزیره‌ای مرجانی در اقیانوس آرام می‌رسند. آن‌ها باید با هم کار کنند، غذا پیدا کنند، سرپناه بسازند و با خطرهای جزیره و دریا روبه‌رو شوند.
این کتاب در زمان خودش بسیار محبوب بود و الهام‌بخش نویسنده‌های بعدی هم شد. برای نوجوان‌هایی که ماجراهای جزیره، دریا و زنده ماندن در طبیعت را دوست دارند، انتخاب خوبی است. ترجمه‌ی مفتاحی از این کتاب هم با نشر آموت منتشر شده است.
مجموعه‌ی «چشمت روز بد نبیند» که نشر آفرینگان منتشر کرده، داستان‌هایی هیجانی و کمی ترسناک برای بچه‌هاست. در کتاب‌جم دو جلد از این مجموعه با ترجمه‌ی مفتاحی دیده می‌شود: جلد اول، «کلکسیون پرنده»، و جلد دوم، «حمله‌ی مترسک‌ها».
این نوع داستان‌ها برای بچه‌هایی که تازه به خواندن مستقل علاقه پیدا کرده‌اند، جذابیت زیادی دارد. فصل‌های کوتاه، پایان‌های هیجانی هر فصل و ماجراهایی که ترس را با شوخی و کنجکاوی همراه می‌کنند، بچه‌ها را به ادامه دادن تشویق می‌کند. چنین کتاب‌هایی اغلب در خانواده‌ها نقش «کتاب اول» را بازی می‌کنند؛ کتابی که کودک را از کتاب‌خوانی اجباری به کتاب‌خوانی با لذت می‌رساند.
این کتاب‌ها برای گروه سنی دبستانی مناسب‌اند، اما بهتر است پدر و مادرها کمی با محتوای هر جلد آشنا شوند، چون بعضی بچه‌ها به داستان ترسناک حساس‌ترند. کتاب‌های بیشتر برای این سن را در فهرست کودک (۶ تا ۹ سال) ببینید.
بخشی از کارنامه‌ی مفتاحی به کتاب‌های غیرداستانی و کاربردی اختصاص دارد. «آداب معاشرت به زبان خودمانی» از مجموعه‌هایی است که با زبانی ساده و دوستانه، موضوعی جدی را آموزش می‌دهند: چطور در مهمانی، محل کار، سر سفره یا در گفت‌وگو با دیگران، رفتاری مؤدبانه و درست داشته باشیم. این کتاب برای جوان‌هایی که وارد محیط کار می‌شوند یا هر کسی که می‌خواهد در ارتباط‌های اجتماعی مطمئن‌تر باشد، مفید است.
کتاب «برنامه‌ریزی عصبی، زبانی (ان‌ال‌پی) در زندگی، کار و تجارت برای همگان» هم با زبانی ساده، مفهوم‌های این رویکرد ارتباطی را برای خواننده‌ی عمومی توضیح می‌دهد. ترجمه‌ی کتاب‌های کاربردی با ترجمه‌ی رمان فرق دارد: اینجا دقت در اصطلاح‌ها و روشن بودن توضیح‌ها مهم‌تر از زیبایی نثر است.
وقتی ترجمه‌های یک مترجم را کنار هم می‌گذاریم، معمولا چند ویژگی مشترک پیدا می‌کنیم. درباره‌ی کارنامه‌ی مفتاحی، این نکته‌ها به چشم می‌آید:
البته داوری نهایی درباره‌ی هر ترجمه با خود شماست. اگر از یک کتاب چند ترجمه وجود دارد، خواندن چند صفحه از هر کدام بهترین راه انتخاب است.
نویسنده‌ی بریتانیایی که با رمان‌های عاشقانه و احساسی، به‌ویژه «من پیش از تو» و دنباله‌هایش، در جهان مشهور شد. شخصیت‌های او معمولا زنانی معمولی‌اند که در موقعیتی غیرمعمول قرار می‌گیرند.
نویسنده‌ی افغان‌تبار ساکن آمریکا که رمان‌هایش درباره‌ی افغانستان، خانواده و مهاجرت، در سراسر جهان خوانده شده است. «و کوه‌ها طنین انداختند» سومین رمان اوست.
نویسنده‌ی «باغ مخفی» که با آثاری مثل «لرد فانتلروی کوچک» و «شاهزاده‌خانم کوچولو»، از چهره‌های ماندگار ادبیات کودک است.
نویسنده‌ی اسکاتلندی داستان‌های ماجرایی برای نوجوان‌ها در قرن نوزدهم، که «جزیره‌ی مرجان» مشهورترین اثر اوست.
انتخاب کتاب از کارنامه‌ی مفتاحی بیشتر به سن و سلیقه‌ی خواننده بستگی دارد:
اگر کتابی برای خانواده می‌خواهید که هم بچه‌ها و هم بزرگ‌ترها از آن لذت ببرند، «باغ مخفی» انتخابی است که کمتر کسی از آن پشیمان می‌شود.
بسیاری از خواننده‌ها هنگام خرید کتاب خارجی فقط به نام نویسنده نگاه می‌کنند، اما تجربه‌ی خواندن تا حد زیادی به مترجم بستگی دارد. یک رمان خوب می‌تواند با ترجمه‌ی ضعیف خسته‌کننده شود و یک ترجمه‌ی روان می‌تواند کتابی متوسط را خواندنی کند.
وقتی یک مترجم را می‌شناسید و از کارش راضی هستید، می‌توانید با اطمینان بیشتری سراغ ترجمه‌های دیگرش بروید. صفحه‌ی مترجم در کتاب‌جم برای همین ساخته شده است: تا همه‌ی کتاب‌هایی را که یک مترجم برگردانده، یک‌جا ببینید و اگر از یکی خوشتان آمد، بقیه را هم پیدا کنید.
اگر یکی از ترجمه‌های مفتاحی را خوانده‌اید و از روانی‌اش راضی بوده‌اید، فهرست کامل ترجمه‌های او در کتاب‌جم راهی ساده برای پیدا کردن کتاب بعدی است.
بخشی از ترجمه‌های مفتاحی مخصوص کودک و نوجوان است و پدر و مادرها معمولا درباره‌ی این کتاب‌ها پرسش‌های بیشتری دارند. چند نکته:
برای کتاب‌های بیشتر در این حوزه، فهرست‌های کودک و قصه‌ی کتاب‌جم را ببینید.
شاید به نظر برسد ترجمه‌ی رمان‌های پرفروش و عامه‌پسند آسان‌تر از ترجمه‌ی ادبیات سنگین است، اما واقعیت چیز دیگری است. این رمان‌ها پر از اصطلاح‌های روزمره، شوخی‌های فرهنگی، اشاره به برنامه‌های تلویزیونی، غذاها، برندها و رسم‌های زندگی در کشور مبدأ هستند. مترجم باید تصمیم بگیرد کدام را همان‌طور نگه دارد، کدام را توضیح دهد و کدام را با معادلی آشنا برای خواننده‌ی فارسی‌زبان جایگزین کند.
چالش دیگر، گفت‌وگوهاست. در رمان‌هایی مثل «پس از تو»، بخش بزرگی از داستان در گفت‌وگو پیش می‌رود و شخصیت‌ها با لحن‌های متفاوت حرف می‌زنند: یکی شوخ و بی‌پرواست، یکی رسمی و خشک، یکی نوجوان و پرخاشگر. اگر همه‌ی این صداها در ترجمه یکسان شوند، شخصیت‌ها جان خودشان را از دست می‌دهند. یک ترجمه‌ی خوب، این تفاوت‌ها را نگه می‌دارد بدون اینکه متن فارسی ناهموار شود.
و بالاخره، سرعت. کتاب‌های پرفروش معمولا مخاطب منتظر دارند و ناشرها می‌خواهند زود منتشرشان کنند. حفظ کیفیت در کنار این سرعت، کاری است که تجربه می‌خواهد.
ترجمه‌ی کتاب‌هایی مثل «باغ مخفی» و «جزیره‌ی مرجان» چالش دیگری دارد. این کتاب‌ها بیش از صد سال پیش نوشته شده‌اند و زبانشان، حتی برای خواننده‌ی انگلیسی‌زبان امروز، کمی قدیمی است. در «باغ مخفی» یکی از شخصیت‌ها با لهجه‌ی محلی منطقه‌ی یورکشایر حرف می‌زند و همین لهجه بخشی از شخصیت اوست. مترجم باید راهی پیدا کند که این تفاوت را به کودک فارسی‌زبان نشان دهد، بدون اینکه متن نامفهوم شود.
از سوی دیگر، مخاطب این کتاب‌ها امروز کودک و نوجوان است. ترجمه باید روان، قابل فهم و جذاب باشد تا بچه‌ی امروز، که با بازی و تصویر بزرگ شده، حوصله‌ی خواندنش را داشته باشد. تعادل میان وفاداری به حال‌وهوای کلاسیک و روانی برای مخاطب امروز، هنر اصلی مترجم این نوع کتاب‌هاست.
به همین دلیل از کلاسیک‌های کودک ترجمه‌های متعددی وجود دارد و هر نسل، ترجمه‌ای تازه‌تر می‌طلبد.
یکی از جذابیت‌های کارنامه‌ی این مترجم، امکان ساختن یک برنامه‌ی کتاب‌خوانی خانوادگی است. تصور کنید در یک ماه، فرزند کوچک‌ترتان جلدهای «چشمت روز بد نبیند» را بخواند، نوجوان خانه «جزیره‌ی مرجان» را تمام کند، شما «و کوه‌ها طنین انداختند» را بخوانید و شب‌ها همه با هم چند فصل از «باغ مخفی» را با صدای بلند مرور کنید.
این کار فقط سرگرمی نیست؛ گفت‌وگو درباره‌ی کتاب‌ها در خانه، مهارت فکر کردن، همدلی و بیان احساس را در بچه‌ها تقویت می‌کند. وقتی بچه‌ها ببینند بزرگ‌ترها هم کتاب می‌خوانند، کتاب‌خوانی برایشان به عادتی طبیعی تبدیل می‌شود.
از بسیاری از کتاب‌هایی که در این صفحه آمده، به‌ویژه کلاسیک‌ها و رمان‌های پرفروش، بیش از یک ترجمه‌ی فارسی در بازار هست. برای انتخاب، این روش ساده را امتحان کنید:
در کتاب‌جم مشخصات هر چاپ، از جمله مترجم، ناشر و تعداد صفحه، روی صفحه‌ی کتاب آمده تا این مقایسه آسان‌تر شود.
یادتان باشد که «بهترین» ترجمه برای همه یکی نیست. بعضی خواننده‌ها ترجمه‌ای وفادار و نزدیک به متن اصلی می‌خواهند و بعضی ترجمه‌ای آزادتر و روان‌تر. مهم این است که ترجمه‌ای را بردارید که خواندنش برای شما لذت‌بخش باشد و شما را تا صفحه‌ی آخر همراه کند. اگر هم بعد از خواندن کتاب کنجکاو شدید، می‌توانید ترجمه‌ی دیگر را هم تهیه کنید و دو تجربه را کنار هم بگذارید.
در کتاب‌جم می‌توانید نسخه‌ی چاپی کتاب‌هایی را که مفتاحی ترجمه کرده، آنلاین سفارش بدهید. قیمت هر کتاب قیمت روز است و هر روز با منبع بررسی می‌شود؛ موجودی هم به‌روز است و اگر کتابی تمام شده باشد، روی صفحه‌اش نوشته شده است.
پیش از سفارش به این موارد دقت کنید:
برای هدیه، «باغ مخفی» برای کودک و نوجوان و «و کوه‌ها طنین انداختند» برای بزرگسال، انتخاب‌هایی ماندگارند.
ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی او از زبان انگلیسی است.
«پس از تو» از جوجو مویز و «و کوه‌ها طنین انداختند» از خالد حسینی از پرمخاطب‌ترین ترجمه‌های او هستند. «باغ مخفی» هم در میان کتاب‌های کودک و نوجوانش جایگاه ویژه‌ای دارد.
بله. «پس از تو» ادامه‌ی مستقیم داستان کتاب اول است و بدون خواندن آن، بخش زیادی از احساس‌ها و رابطه‌ها نامفهوم می‌ماند.
جلدهای «چشمت روز بد نبیند» برای بچه‌های دبستانی و «باغ مخفی» و «جزیره‌ی مرجان» برای کودکان بزرگ‌تر و نوجوان‌ها مناسب‌اند.
بیشتر عنوان‌های او در کتاب‌جم از نشرهای آموت، آفرینگان و شقایق هستند.
بله، از جمله «آداب معاشرت به زبان خودمانی» و کتابی درباره‌ی ان‌ال‌پی در زندگی و کار.
کارنامه‌ی مفتاحی مثل یک کتابخانه‌ی کوچک خانوادگی است: برای بزرگسال رمان عاشقانه و خانوادگی دارد، برای نوجوان کلاسیک‌های ماجرایی و پرمعنا، برای کودک داستان‌های هیجانی و برای همه کتاب‌هایی کاربردی درباره‌ی ارتباط با دیگران. این تنوع، صفحه‌ی او را به جای خوبی برای پیدا کردن کتاب مناسب هر عضو خانواده تبدیل می‌کند.
اگر دنبال رمانی احساسی هستید، با «پس از تو» یا «و کوه‌ها طنین انداختند» شروع کنید و اگر برای فرزندتان کتاب می‌خواهید، «باغ مخفی» یا جلد اول «چشمت روز بد نبیند» را امتحان کنید. همه‌ی ترجمه‌های موجود او را در کتاب‌جم ببینید و نسخه‌ی چاپی‌شان را با قیمت روز سفارش بدهید.
