۱۰۷ اثر در کتاب‌جم
آلبر کامو نویسنده و جستارنویس فرانسوی‌زبان متولد الجزایر و برنده‌ی نوبل ادبیات است. رمان‌هایی مثل بیگانه و طاعون و جستارهایی درباره‌ی پوچی و شورش، او را به یکی از صداهای ماندگار قرن بیستم تبدیل کرده که با نثری روشن، از تلخی جهان و شوق زندگی همزمان حرف می‌زند.
آلبر کامو نویسنده، نمایشنامه‌نویس و جستارنویس فرانسوی است که در الجزایر به دنیا آمد و با رمان‌هایی مثل «بیگانه» و «طاعون» و جستارهایی مثل «افسانه سیزیف» به یکی از صداهای مهم ادبیات قرن بیستم تبدیل شد. او در سال ۱۹۵۷ جایزه‌ی نوبل ادبیات را گرفت و سه سال بعد، در چهل و شش سالگی، در یک تصادف رانندگی از دنیا رفت. کامو در ایران هم خواننده‌های پرشوری دارد و بسیاری از آثارش بارها به فارسی ترجمه شده است.
در این راهنما با زندگی کامو، دغدغه‌های فکری او، مهم‌ترین رمان‌ها و نمایشنامه‌ها و جستارهایش آشنا می‌شوید و می‌فهمید از کدام کتاب شروع کنید. در پایان هم درباره‌ی ترجمه‌های فارسی و چاپ‌هایی که در کتاب‌جم پیدا می‌کنید توضیح می‌دهیم.
کامو در سال ۱۹۱۳ در الجزایر، که آن زمان مستعمره‌ی فرانسه بود، در خانواده‌ای فقیر به دنیا آمد. پدرش در جنگ جهانی اول کشته شد، وقتی آلبر هنوز نوزاد بود. مادرش زنی کم‌حرف و کم‌سواد بود که با کار در خانه‌های مردم خانواده را می‌چرخاند. کامو کودکی‌اش را در محله‌ای فقیرنشین در شهر الجزیره گذراند؛ میان آفتاب و دریا و فقر. این ترکیب، یعنی نور تند مدیترانه و تنگدستی، بعدها در بسیاری از نوشته‌هایش حضور دارد.
یکی از معلم‌های دبستان، استعداد او را دید و کمکش کرد تا بورسیه بگیرد و به دبیرستان برود. کامو این محبت را هیچ‌وقت فراموش نکرد و سال‌ها بعد، وقتی نوبل گرفت، از این معلم با قدردانی یاد کرد. در جوانی فلسفه خواند، به فوتبال علاقه داشت و دروازه‌بان بود، اما بیماری سل باعث شد ورزش را کنار بگذارد. سل در تمام عمر همراهش ماند و تجربه‌ی نزدیک شدن به مرگ در جوانی، در اندیشه‌ی او بی‌تاثیر نبود.
کامو روزنامه‌نگار بود، تئاتر کار می‌کرد، رمان و جستار می‌نوشت و در دوران اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم، در نشریه‌ی مقاومت «نبرد» قلم زد. همین تنوع کار، او را به چهره‌ای چندوجهی تبدیل کرد که نمی‌شود فقط با یک برچسب تعریفش کرد.
کامو در دهه‌ی سی میلادی کار ادبی را با نوشتن جستارهای کوتاه شروع کرد. نخستین کتاب‌هایش، «پشت و رو» و «عروسی»، مجموعه‌هایی کوتاه بودند درباره‌ی الجزایر، خانواده، فقر، طبیعت و شادی زیستن. همزمان در یک گروه تئاتری کار می‌کرد و با دوستانش نمایشنامه‌ای جمعی به نام «شورش در آستوریاس» نوشت که درباره‌ی قیام کارگران معدن در اسپانیا بود.
در همین سال‌ها کامو به‌عنوان روزنامه‌نگار برای یک روزنامه‌ی محلی در الجزایر کار می‌کرد و گزارش‌هایی درباره‌ی فقر شدید مردم منطقه‌ی کابیلی نوشت. این گزارش‌ها بعدها با عنوان «سیه‌روزی کابیلی» شناخته شدند و نشان می‌دهند که کامو از همان جوانی به عدالت و رنج مردم عادی حساس بود.
در آغاز دهه‌ی چهل، کامو سه اثر را تقریبا با هم منتشر کرد که به آن‌ها «چرخه‌ی پوچی» می‌گویند: رمان «بیگانه»، جستار فلسفی «افسانه سیزیف» و نمایشنامه‌ی «کالیگولا». بیگانه بلافاصله توجه منتقدان را جلب کرد و نام کامو را در محافل ادبی پاریس سر زبان‌ها انداخت.
بعد از جنگ، کامو «طاعون» را منتشر کرد که با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد. در دهه‌ی پنجاه هم «انسان طاغی» را نوشت که بحث‌برانگیز شد و به جدایی او از برخی روشنفکران هم‌دوره‌اش انجامید. بعد «سقوط» و مجموعه‌داستان «تبعید و سلطنت» منتشر شدند. در سال ۱۹۵۷ آکادمی سوئد جایزه‌ی نوبل ادبیات را به او داد. کامو در ژانویه‌ی ۱۹۶۰ در تصادف اتومبیل جان باخت. در کیفش دست‌نوشته‌ی ناتمام رمانی پیدا شد که سال‌ها بعد با عنوان «آدم اول» یا «مرد اول» منتشر شد.
برای فهم کامو باید با دو مفهوم اصلی آشنا شوید: «پوچی» و «شورش». منظور کامو از پوچی این است که انسان در جست‌وجوی معنا و روشنی است، اما جهان در برابر این پرسش‌ها ساکت است. پوچی از برخورد این خواست انسانی با سکوت جهان زاده می‌شود. کامو در افسانه سیزیف می‌پرسد اگر زندگی معنایی از پیش داده‌شده ندارد، آیا باز هم ارزش زیستن دارد؟ پاسخ او مثبت است: باید زندگی کرد، آگاهانه و با تمام وجود.
تصویر مشهور او سیزیف است؛ قهرمان اسطوره‌ای یونان که محکوم شده سنگی را تا بالای کوه ببرد و هر بار سنگ دوباره پایین بغلتد. کامو این سیزیف را نه موجودی شکست‌خورده، بلکه انسانی می‌بیند که سرنوشتش را آگاهانه می‌پذیرد و در همان تلاش بی‌پایان، نوعی آزادی و حتی شادی پیدا می‌کند.
مرحله‌ی دوم اندیشه‌ی کامو، شورش است. در «انسان طاغی» او توضیح می‌دهد که آگاهی از پوچی نباید به بی‌اعتنایی یا خشونت برسد. انسان شورشی کسی است که در برابر بی‌عدالتی «نه» می‌گوید، اما این نه گفتن مرز دارد. کامو با هر ایدئولوژی‌ای که کشتن انسان را به نام آینده‌ای بهتر توجیه کند مخالف بود. این موضع در زمان خودش او را میان دو اردوگاه سیاسی تنها گذاشت، اما امروز بسیاری آن را دوراندیشانه می‌دانند.
کامو معمولا در کنار اگزیستانسیالیست‌ها نام برده می‌شود، اما خودش این برچسب را نمی‌پذیرفت. بهتر است او را نویسنده‌ای بدانیم که با زبان ادبیات به پرسش‌های بزرگ فلسفی فکر می‌کند، بی‌آنکه بخواهد نظامی بسته بسازد.
بیگانه مشهورترین رمان کامو است. داستان مردی به نام مورسو در الجزیره است که با بی‌اعتنایی عجیبی به رسم و رسوم جامعه زندگی می‌کند. رمان با خبر مرگ مادرش شروع می‌شود و مورسو در مراسم خاکسپاری گریه نمی‌کند. چند روز بعد، در یک ظهر داغ کنار دریا، اتفاقی رخ می‌دهد که زندگی‌اش را عوض می‌کند. بخش دوم رمان، محاکمه‌ی مورسو است؛ محاکمه‌ای که در آن بیش از آنکه جرمش بررسی شود، بی‌تفاوتی‌اش در مرگ مادر محکوم می‌شود. نثر بیگانه کوتاه، ساده و خنثی است و همین سادگی تاثیرش را دوچندان می‌کند.
طاعون داستان شهر وهران در الجزایر است که گرفتار بیماری همه‌گیر می‌شود و درهایش بسته می‌شوند. شخصیت‌ها، به‌ویژه دکتر ریو، هر کدام به شکلی با این مصیبت روبه‌رو می‌شوند. خیلی از منتقدان طاعون را تمثیلی از اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم می‌دانند، اما رمان را می‌توان به‌عنوان داستانی درباره‌ی همبستگی انسانی در برابر هر شر جمعی خواند. در سال‌های همه‌گیری اخیر، طاعون دوباره در سراسر جهان پرفروش شد.
سقوط رمانی کوتاه و تک‌گویانه است. مردی که خودش را «قاضی توبه‌کار» می‌نامد، در کافه‌ای در آمستردام برای مخاطبی ناشناس از زندگی‌اش حرف می‌زند؛ از دوران موفقیتش به‌عنوان وکیل در پاریس تا لحظه‌ای که همه‌چیز فرو ریخت. سقوط پر از طعنه و تلخی است و یکی از پیچیده‌ترین آثار کاموست.
مرد اول، که در بعضی ترجمه‌ها «آدم اول» نام گرفته، رمان ناتمامی است که کامو هنگام مرگ روی آن کار می‌کرد. این کتاب زندگی‌نامه‌ای داستانی است درباره‌ی کودکی در الجزایر، جست‌وجوی پدری که هرگز ندیده و مادری که کمتر حرف می‌زند. مرد اول گرم‌ترین و شخصی‌ترین کتاب کاموست و اگر بخواهید انسان پشت فیلسوف را بشناسید، باید آن را بخوانید. چاپی از این کتاب در کتاب‌جم موجود است.
برای دیدن رمان‌های دیگر نویسندگان جهان، فهرست رمان خارجی را ببینید.
کامو عاشق تئاتر بود. خودش می‌گفت صحنه یکی از جاهایی است که در آن احساس خوشبختی می‌کند. او هم نمایشنامه نوشت، هم آثار دیگران را برای صحنه اقتباس کرد و هم کارگردانی کرد.
اگر به ادبیات نمایشی علاقه دارید، به دسته‌ی نمایشنامه و فیلمنامه سر بزنید.
شاید بخش کمتر شناخته‌شده اما بسیار زیبای آثار کامو، جستارهای کوتاه و شاعرانه‌ی او باشد. «پشت و رو»، نخستین کتاب کامو، چند جستار کوتاه درباره‌ی پیری، تنهایی، سفر و مادر است. «عروسی» ستایشی است از طبیعت مدیترانه، آفتاب، دریا و ویرانه‌های باستانی الجزایر. «تابستان» مجموعه‌ای دیگر است که سال‌ها بعد منتشر شد و همان حال‌وهوا را با پختگی بیشتر ادامه می‌دهد. هر سه این عنوان‌ها، یعنی «پشت و رو» و «تابستان» و نیز «آفرینش پرمخاطره»، که متن سخنرانی کامو درباره‌ی هنرمند و زمانه‌اش است، در کتاب‌جم هستند.
جستارهای فلسفی بلندتر او، یعنی افسانه سیزیف و انسان طاغی، برای خواننده‌ای مناسب‌اند که می‌خواهد پشتوانه‌ی فکری رمان‌ها را بفهمد. کامو مقاله‌های سیاسی و روزنامه‌نگارانه‌ی زیادی هم نوشت. کتاب‌هایی مثل «بحران بشر» و «تعهد» که در کتاب‌جم هستند، گزیده‌هایی از سخنرانی‌ها و یادداشت‌های او را به فارسی آورده‌اند و نشان می‌دهند کامو چطور به رویدادهای زمانه‌اش واکنش نشان می‌داد.
اگر نثر غیر داستانی ادبی را دوست دارید، دسته‌ی جستار و ناداستان ادبی را از دست ندهید.
یکی از پرسش‌هایی که خواننده‌ها زیاد می‌پرسند این است که از کدام کتاب کامو شروع کنیم. پیشنهاد ما این مسیر است:
کسانی که از جستار شاعرانه لذت می‌برند، می‌توانند به‌جای همه‌ی این‌ها مستقیم سراغ «پشت و رو» و «تابستان» بروند. این کتاب‌ها کوتاه‌اند و می‌شود آن‌ها را آرام و جمله به جمله خواند.
کامو از دهه‌های میانی قرن گذشته در ایران شناخته شد و از آن زمان تاکنون ترجمه‌های متعددی از آثارش منتشر شده است. بیگانه و طاعون و سقوط هر کدام چند ترجمه‌ی فارسی دارند. بعضی ترجمه‌ها قدیمی‌ترند و نثری ادبی‌تر دارند و بعضی جدیدترند و به زبان امروز نزدیک‌ترند.
انتخاب ترجمه بیشتر به سلیقه بستگی دارد. اگر فرانسه می‌دانید، می‌توانید چند صفحه از ترجمه‌های مختلف را با متن اصلی مقایسه کنید. اگر نه، توصیه می‌کنیم به این نکته‌ها توجه کنید: ترجمه مستقیم از فرانسه باشد، مترجم سابقه‌ی ترجمه‌ی ادبی داشته باشد و کتاب مقدمه یا یادداشتی درباره‌ی اثر داشته باشد. در صفحه‌ی هر کتاب در کتاب‌جم نام مترجم و ناشر را می‌بینید.
ناشرانی مثل نیلوفر و نگاه و به‌سخن از جمله ناشرانی‌اند که آثار کامو را در کتاب‌جم منتشر کرده‌اند. بعضی عنوان‌ها مثل «شورش در آستوریاس» و «سیه‌روزی کابیلی» در مجموعه‌هایی منتشر شده‌اند که آثار کمتر شناخته‌شده‌ی کامو را به خواننده‌ی فارسی‌زبان معرفی می‌کنند.
یکی از ویژگی‌های آشکار نثر کامو، روشنی است. حتی وقتی از سنگین‌ترین موضوع‌های فلسفی حرف می‌زند، جمله‌هایش شفاف و خوش‌آهنگ‌اند. او از پیچیده‌نویسی پرهیز می‌کرد و معتقد بود نویسنده باید با خواننده صادق و روشن حرف بزند.
در بیگانه، کامو جمله‌هایی بسیار کوتاه و بی‌پیرایه به کار می‌برد که حالت گزارش دارند. این سبک با شخصیت مورسو، که احساساتش را بروز نمی‌دهد، کاملا هماهنگ است. در طاعون، لحن آرام‌تر و گسترده‌تر است و روایت شکل یک «گزارش» را به خود می‌گیرد. در سقوط، با تک‌گویی پرطعنه و پیچیده‌ای روبه‌رو هستیم. همین تنوع نشان می‌دهد که کامو برای هر داستان صدای مناسب آن را پیدا می‌کرد.
نور، آفتاب، دریا و گرما هم بخشی جدانشدنی از نوشته‌های اوست. حتی تلخ‌ترین آثارش هم زیر آفتاب مدیترانه می‌گذرند. کامو می‌گفت فقر در آفتاب با فقر در شهرهای سرد و خاکستری فرق دارد و این تجربه‌ی کودکی‌اش را هرگز فراموش نکرد.
نمی‌شود از کامو حرف زد و از الجزایر نگفت. او در آنجا به دنیا آمد، بزرگ شد و نخستین آثارش را نوشت. بیشتر رمان‌ها و جستارهایش در الجزایر می‌گذرند. اما رابطه‌ی کامو با الجزایر ساده نبود. در دهه‌ی پنجاه، جنگ استقلال الجزایر آغاز شد و کامو در موقعیتی دشوار قرار گرفت. او با خشونت از هر دو طرف مخالفت می‌کرد و خواهان راه‌حلی بود که جان غیرنظامیان را حفظ کند. این موضع از سوی بسیاری از هر دو طرف نقد شد.
کامو در سال‌های آخر عمر کمتر درباره‌ی این موضوع حرف زد و رنج این دوگانگی را در نوشته‌هایش، به‌ویژه در مرد اول، می‌توان دید. خواننده‌ی امروز می‌تواند این بخش از زندگی کامو را با همه‌ی پیچیدگی‌اش ببیند و درباره‌ی آن قضاوت کند. اگر به این بخش علاقه دارید، «سیه‌روزی کابیلی» نشان می‌دهد که کامو از جوانی نسبت به وضع مردم بومی الجزایر بی‌اعتنا نبود.
نام کامو اغلب در کنار نام سارتر می‌آید. این دو در سال‌های پس از جنگ دوست بودند و هر دو از چهره‌های اصلی فضای روشنفکری پاریس به شمار می‌رفتند. اما انتشار انسان طاغی و نقدی که در نشریه‌ی سارتر بر آن نوشته شد، به جدایی آن‌ها انجامید. اختلاف اصلی بر سر رابطه‌ی اخلاق و سیاست بود و اینکه آیا می‌شود خشونت را برای رسیدن به هدفی انقلابی پذیرفت یا نه.
این ماجرا یکی از مشهورترین گسست‌های روشنفکری قرن بیستم است و کتاب‌ها و مقاله‌های زیادی درباره‌اش نوشته شده. برای خواننده‌ی امروز، خواندن آثار هر دو نویسنده کنار هم می‌تواند تجربه‌ی جالبی باشد؛ دو نگاه متفاوت به پرسش‌هایی که هنوز هم مطرح‌اند.
کامو نویسنده‌ای است که هر نسل دوباره کشفش می‌کند. پرسش‌هایی که او مطرح کرد، یعنی معنای زندگی، مسئولیت در برابر دیگران، مرز شورش و خشونت، و تنهایی انسان در جهان، کهنه نمی‌شوند. جوان‌ها اغلب با بیگانه سراغ کامو می‌آیند و در آن چیزی از احساس بیگانگی خودشان پیدا می‌کنند. بزرگ‌ترها طاعون را می‌خوانند و درباره‌ی همبستگی و مسئولیت فکر می‌کنند.
کامو در عین حال نویسنده‌ای امیدوار است. او با اینکه از پوچی حرف می‌زند، به زندگی، به شادی، به دوستی و به زیبایی جهان ایمان دارد. همین ترکیب تلخی و روشنی است که آثارش را این‌قدر انسانی و خواندنی کرده. برای دیدن آثار دیگر در حوزه‌ی ادبیات هم می‌توانید به فهرست ادبیات و داستان سر بزنید.
در کتاب‌جم بیش از صد عنوان مرتبط با کامو ثبت شده و بخش بزرگی از آن‌ها موجود است؛ از رمان‌ها و نمایشنامه‌ها تا جستارها و گزیده‌های سخنرانی. قیمت و موجودی همه‌ی این کتاب‌ها هر روز به‌روز می‌شود. چند پیشنهاد برای انتخاب:
چاپ‌های جیبی، مثل «آفرینش پرمخاطره»، برای همراه داشتن در سفر و مترو هم مناسب‌اند.
آثار کامو برای گروه‌های کتاب‌خوانی انتخاب بسیار خوبی‌اند، چون هم کوتاه‌اند و هم بحث‌برانگیز. اگر با دوستانتان یا در یک حلقه‌ی کتاب‌خوانی قرار است سراغ کامو بروید، این پرسش‌ها می‌تواند گفت‌وگو را راه بیندازد:
یکی از جذابیت‌های این گفت‌وگوها این است که هر کس از زاویه‌ی تجربه‌ی خودش به کامو نگاه می‌کند. یک نفر در بیگانه داستان تنهایی می‌بیند، دیگری نقد جامعه و سومی پرسشی فلسفی. کامو جواب قطعی به دست شما نمی‌دهد و همین باعث می‌شود بحث تمام نشود.
پیشنهاد عملی ما این است که در جلسه‌ی اول بیگانه را بخوانید، چون در کمتر از دو هفته تمام می‌شود. بعد سراغ طاعون بروید و آن را در دو یا سه جلسه بخوانید. اگر گروه علاقه نشان داد، یک نمایشنامه هم انتخاب کنید و حتی بخش‌هایی از آن را با هم بلند بخوانید. خواندن نمایشنامه با صدای بلند، تجربه‌ای است که کامو، که خودش اهل تئاتر بود، احتمالا آن را دوست داشت.
کامو در ظاهر نویسنده‌ی ساده‌ای است، اما لایه‌های زیادی زیر این سادگی پنهان است. چند نکته می‌تواند تجربه‌ی خواندن شما را عمیق‌تر کند. اول اینکه به جزئیات طبیعت توجه کنید. آفتاب، گرما، دریا و نور در بیگانه فقط پس‌زمینه نیستند؛ گاهی نقش تعیین‌کننده در ماجرا دارند. دوم اینکه به لحن راوی دقت کنید. در طاعون، راوی تا پایان کتاب هویتش را پنهان می‌کند و دانستن اینکه چه کسی دارد داستان را تعریف می‌کند، معنای کل رمان را تغییر می‌دهد.
سوم اینکه رمان‌ها را کنار جستارها بخوانید. بیگانه را بخوانید و بعد چند فصل از افسانه سیزیف را؛ می‌بینید که این دو چطور با هم حرف می‌زنند. چهارم اینکه عجله نکنید. کتاب‌های کامو کوتاه‌اند، اما جمله‌هایشان ارزش دوباره خواندن دارند. خیلی از خواننده‌ها می‌گویند بیگانه را چند بار در سنین مختلف خوانده‌اند و هر بار چیز تازه‌ای در آن پیدا کرده‌اند.
و آخر اینکه از کامو انتظار درس اخلاق مستقیم نداشته باشید. او شما را با پرسش تنها می‌گذارد و این تنهایی، بخشی از تجربه‌ای است که می‌خواهد به خواننده بدهد. وقتی کتاب را بستید، اجازه بدهید چند روز در ذهنتان بماند.
کامو در سال ۱۹۱۳ در الجزایر به دنیا آمد که آن زمان مستعمره‌ی فرانسه بود. او نویسنده‌ای فرانسوی‌زبان است و بیشتر آثارش در فضای الجزایر می‌گذرد.
او در سال ۱۹۵۷ جایزه‌ی نوبل ادبیات را گرفت و یکی از جوان‌ترین برندگان این جایزه بود.
بیشتر خواننده‌ها با بیگانه شروع می‌کنند، چون کوتاه و ساده است. بعد از آن طاعون انتخاب خوبی است.
کامو معمولا در کنار اگزیستانسیالیست‌ها نام برده می‌شود، اما خودش این عنوان را نمی‌پذیرفت. محور اندیشه‌ی او مفهوم پوچی و شورش است.
رمانی ناتمام و زندگی‌نامه‌ای که کامو هنگام مرگ روی آن کار می‌کرد. سال‌ها بعد منتشر شد و درباره‌ی کودکی او در الجزایر است.
او در ژانویه‌ی ۱۹۶۰ در یک تصادف رانندگی در فرانسه جان باخت.
کامو نویسنده‌ای است که با زبانی روشن به تاریک‌ترین پرسش‌ها نگاه کرد و با این حال از زندگی و آفتاب دست نکشید. رمان‌هایش داستان‌های گیرایی‌اند، نمایشنامه‌هایش پرسش‌های اخلاقی سختی را روی صحنه می‌آورند و جستارهایش از زیباترین نثرهای قرن بیستم‌اند. در کتاب‌جم می‌توانید نسخه‌ی چاپی آثار کامو را در ترجمه‌ها و چاپ‌های مختلف ببینید، قیمت روز و موجودی هر کدام را بررسی کنید و سفارش خود را آنلاین ثبت کنید. همین امروز اولین کتاب کاموی خودتان را انتخاب کنید.
