۱۴ اثر در کتاب‌جم
آرتور میلر نمایشنامه‌نویس بزرگ آمریکایی و نویسنده‌ی «مرگ فروشنده» و «بوته‌ی آزمایش» است؛ دو نمایشنامه‌ای که هنوز در سراسر جهان اجرا و خوانده می‌شوند. او با نگاهی همدلانه به آدم‌های معمولی، پرسش‌هایی درباره‌ی موفقیت، وجدان و مسئولیت را روی صحنه آورد که امروز هم تازه‌اند.
آرتور میلر
ترجمه‌ی اسدالله امرایی
خانه فرهنگ و هنر گویا
آرتور میلر یکی از بزرگ‌ترین نمایشنامه‌نویس‌های آمریکایی قرن بیستم است؛ نویسنده‌ی «مرگ فروشنده» و «بوته‌ی آزمایش»، دو نمایشنامه‌ای که هنوز در سراسر جهان روی صحنه می‌روند و در کلاس‌های ادبیات و تئاتر خوانده می‌شوند. اگر دنبال کتاب‌های آرتور میلر هستید، این صفحه شما را با زندگی، دغدغه‌ها و مهم‌ترین آثار او آشنا می‌کند و کمک می‌کند بدانید از کدام نمایشنامه شروع کنید.
میلر نویسنده‌ای بود که تئاتر را جای پرسیدن پرسش‌های بزرگ می‌دانست: انسان معمولی در جامعه‌ای که فقط موفقیت را می‌ستاید چه جایگاهی دارد؟ وقتی ترس جمعی بر یک شهر حاکم می‌شود، وجدان فرد چه می‌کند؟ مسئولیت ما در برابر خانواده و جامعه کجا تمام می‌شود؟ این پرسش‌ها هنوز تازه‌اند و همین است که نمایشنامه‌های او پس از ده‌ها سال، کهنه نشده‌اند.
آرتور میلر در سال ۱۹۱۵ در نیویورک به دنیا آمد و در سال ۲۰۰۵ درگذشت. او در خانواده‌ای مهاجر و یهودی بزرگ شد که کسب‌وکار پوشاک داشتند. بحران بزرگ اقتصادی دهه‌ی ۱۹۳۰ وضع خانواده را به‌شدت تغییر داد و این تجربه‌ی سقوط از رفاه به تنگدستی، در ذهن میلر جوان ماند و بعدها در نمایشنامه‌هایش بارها بازتاب پیدا کرد.
میلر در دانشگاه میشیگان درس خواند و همان‌جا نمایشنامه‌نویسی را جدی آغاز کرد. نخستین کارهایش موفقیت چشمگیری نداشتند، اما او دست از نوشتن نکشید. در دهه‌ی ۱۹۴۰ با نمایشنامه‌ی «همه‌ی پسران من» نامش بر سر زبان‌ها افتاد و چند سال بعد «مرگ فروشنده» او را به یکی از چهره‌های اصلی تئاتر آمریکا تبدیل کرد.
زندگی شخصی میلر هم همیشه در کانون توجه بود. ازدواج او با مرلین مونرو، بازیگر مشهور هالیوود، یکی از خبرسازترین پیوندهای زمان خودش بود. اما آنچه میلر را ماندگار کرده، نه زندگی شخصی‌اش، بلکه نمایشنامه‌هایی است که درباره‌ی وجدان، مسئولیت و فریب رویای موفقیت نوشته است.
اگر بخواهیم زندگی او را در چند مرحله‌ی اصلی خلاصه کنیم، به تصویر زیر می‌رسیم:
«مرگ فروشنده» داستان ویلی لومن است، فروشنده‌ای دوره‌گرد که سال‌ها برای یک شرکت کار کرده و حالا در پیری، خسته و درمانده، احساس می‌کند زندگی‌اش بی‌حاصل بوده است. ویلی همیشه باور داشته که محبوب بودن و خوش‌برخورد بودن کلید موفقیت است، اما دنیای اطرافش به او نشان می‌دهد که این باور او را فریب داده است.
این نمایشنامه بیش از هر چیز درباره‌ی رابطه‌ی پدر و پسر است. ویلی رویاهایش را روی پسرش بیف بنا کرده و حالا که بیف راه دیگری رفته، هر دو در زخم‌هایی گرفتارند که سال‌هاست درباره‌اش حرف نزده‌اند. میلر با ترکیب حال و گذشته و با صحنه‌هایی که میان واقعیت و خاطره در رفت‌وآمدند، ذهن آشفته‌ی ویلی را روی صحنه می‌آورد.
«مرگ فروشنده» در سال ۱۹۴۹ روی صحنه رفت و جایزه‌ی پولیتزر نمایش را برد. منتقدان آن را یکی از نمونه‌های تراژدی مدرن می‌دانند؛ تراژدی‌ای که قهرمانش نه پادشاه است و نه شاهزاده، بلکه آدمی معمولی است که زیر بار انتظارهای جامعه خرد می‌شود. میلر خودش در جستاری مشهور از این ایده دفاع کرد که انسان معمولی هم می‌تواند قهرمان تراژدی باشد.
در کتاب‌جم این نمایشنامه با نام «مرگ فروشنده» از نشر یکشنبه موجود است. اگر می‌خواهید فقط یک اثر از میلر بخوانید، همین کتاب را انتخاب کنید.
«بوته‌ی آزمایش» در شهر سیلم ماساچوست در اواخر قرن هفدهم می‌گذرد، جایی که موجی از اتهام جادوگری شهر را فرا گرفت و گروهی از مردم بی‌گناه به دار آویخته شدند. میلر از این ماجرای تاریخی برای نوشتن داستانی درباره‌ی ترس، اتهام، دروغ و وجدان استفاده کرد.
قهرمان نمایشنامه، جان پراکتور، کشاورزی است که خطایی در گذشته دارد و حالا در موقعیتی قرار می‌گیرد که باید میان نجات جانش با یک اعتراف دروغ و حفظ نام و شرافتش یکی را انتخاب کند. این انتخاب دشوار، قلب تپنده‌ی نمایشنامه است.
میلر این نمایشنامه را در اوایل دهه‌ی ۱۹۵۰ نوشت؛ زمانی که در آمریکا جو بدگمانی و تفتیش عقاید سیاسی حاکم بود و بسیاری از هنرمندان و نویسندگان به جرم گرایش‌های سیاسی بازجویی می‌شدند. خیلی از خواننده‌ها و منتقدان «بوته‌ی آزمایش» را تمثیلی از همان دوران می‌دانند. اما قدرت نمایشنامه در این است که به یک زمان و مکان محدود نمی‌ماند؛ هرجا ترس جمعی جای عقل را بگیرد، این نمایشنامه دوباره معنا پیدا می‌کند.
این نمایشنامه هم با نام «بوته آزمایش» از نشر یکشنبه در کتاب‌جم آمده است. برای کسانی که به تاریخ و اخلاق و پرسش‌های اجتماعی علاقه دارند، خواندن آن تجربه‌ای فراموش‌نشدنی است.
«مردی که بخت یارش بود» از نخستین نمایشنامه‌های بلند میلر است. داستان جوانی است که به نظر می‌رسد هر کاری می‌کند موفق می‌شود، در حالی که اطرافیانش با همه‌ی تلاش و استعداد شکست می‌خورند. همین موفقیت بی‌دلیل، او را نگران و بدگمان می‌کند؛ آیا او واقعا شایسته‌ی این‌همه خوشبختی است؟ آیا روزی باید تاوانش را بدهد؟
این نمایشنامه در زمان خودش در برادوی شکست خورد، اما امروز آن را کلیدی برای فهم دغدغه‌های بعدی میلر می‌دانند. پرسش از رابطه‌ی تلاش و موفقیت، پدر و پسر، و فشار رویای پیشرفت، همان موضوع‌هایی‌اند که بعدها در «مرگ فروشنده» به اوج رسیدند. خواندن این کتاب کنار «مرگ فروشنده» تجربه‌ی جالبی است، چون می‌توانید ببینید یک نویسنده چطور ایده‌هایش را پخته‌تر کرده است.
این نمایشنامه با نام «مردی که بخت یارش بود» از نشر یکشنبه در کتاب‌جم موجود است.
میلر را معمولا نمایشنامه‌نویسی واقع‌گرا می‌دانند، اما واقع‌گرایی او ساده و یک‌لایه نیست. او از یک سو به جزئیات زندگی روزمره‌ی آدم‌های معمولی توجه دارد: آشپزخانه‌ی خانه، قسط‌های عقب‌افتاده، دعواهای خانوادگی، کار و بیکاری. از سوی دیگر، این جزئیات را به پرسش‌های اخلاقی بزرگ پیوند می‌دهد.
یکی از ویژگی‌های مهم سبک او، ساختار است. در «مرگ فروشنده» گذشته و حال در هم تنیده‌اند و صحنه بی‌آنکه پرده بیفتد، از واقعیت به خاطره می‌رود. این شیوه در زمان خودش نوآورانه بود و نشان داد که تئاتر واقع‌گرا هم می‌تواند ذهن و حافظه را روی صحنه بیاورد.
ویژگی دیگر، دیالوگ است. شخصیت‌های میلر به زبان مردم کوچه و بازار حرف می‌زنند، اما همین گفت‌وگوهای ساده بار عاطفی سنگینی دارند. بسیاری از جمله‌های «مرگ فروشنده» به فرهنگ عمومی راه پیدا کرده‌اند و هنوز نقل می‌شوند.
و در نهایت، دغدغه‌ی اخلاقی. میلر باور داشت که تئاتر باید درباره‌ی مسئولیت حرف بزند؛ مسئولیت فرد در برابر خانواده، جامعه و وجدان خودش. شخصیت‌های او معمولا در لحظه‌ای قرار می‌گیرند که باید پاسخ کارهایشان را بدهند و همین لحظه است که نمایشنامه را به اوج می‌رساند.
رویای آمریکایی، یعنی این باور که هر کسی با تلاش و استعداد می‌تواند به ثروت و موفقیت برسد، یکی از موضوع‌های اصلی کار میلر است. اما او این رویا را نه می‌ستاید و نه کاملا رد می‌کند؛ بلکه نشان می‌دهد چطور می‌تواند آدم‌ها را فریب بدهد و زندگی‌شان را ویران کند.
ویلی لومن قربانی همین رویاست. او باور کرده که موفقیت یعنی محبوب بودن و پول درآوردن، و وقتی به هیچ‌کدام نمی‌رسد، احساس می‌کند وجودش بی‌ارزش است. میلر با این شخصیت از خواننده می‌پرسد: آیا ارزش یک انسان را باید با موفقیت مالی‌اش سنجید؟
این پرسش فقط به آمریکا محدود نمی‌شود. در هر جامعه‌ای که فشار موفقیت و مقایسه بالا باشد، «مرگ فروشنده» حرفی برای گفتن دارد. شاید یکی از دلیل‌های محبوبیت این نمایشنامه میان خواننده‌های فارسی‌زبان هم همین باشد.
کارنامه‌ی میلر بسیار گسترده است. مهم‌ترین آثار او که در تاریخ تئاتر جایگاه ویژه‌ای دارند، این‌ها هستند:
در کتاب‌جم چند عنوان از این آثار با ترجمه‌ی فارسی موجود است. برای دیدن نمایشنامه‌های دیگر نویسنده‌های بزرگ، سری به فهرست نمایشنامه و فیلمنامه بزنید.
اگر تا حالا نمایشنامه نخوانده‌اید، شاید فکر کنید خواندن نمایشنامه سخت است. اما آثار میلر برای شروع بسیار مناسب‌اند، چون داستان روشن و شخصیت‌های ملموس دارند. پیشنهاد ما:
نمایشنامه را آرام بخوانید و صحنه‌ها را در ذهنتان تصور کنید. توضیح‌های صحنه‌ای که نویسنده در ابتدای هر پرده می‌آورد، کلید ساختن تصویر ذهنی‌اند. اگر فرصت داشتید، بعد از خواندن، اجرایی از نمایش را هم ببینید تا متن برایتان زنده‌تر شود.
آثار میلر سال‌هاست که به فارسی ترجمه می‌شوند و بعضی از نمایشنامه‌هایش چند ترجمه‌ی مختلف دارند. «مرگ فروشنده» و «بوته‌ی آزمایش» از پرترجمه‌ترین آثار او در فارسی‌اند و روی صحنه‌ی تئاتر ایران هم بارها اجرا شده‌اند.
در کتاب‌جم ترجمه‌های آثار او بیشتر با نشر یکشنبه، بیدگل و افراز دیده می‌شوند. این ناشرها در حوزه‌ی نمایشنامه و ادبیات نمایشی فعال‌اند و مجموعه‌های جدی از نمایشنامه‌های جهان منتشر کرده‌اند. نشر بیدگل به‌خصوص برای علاقه‌مندان تئاتر آشناست و نشر افراز هم در ادبیات نمایشی و داستانی کارنامه‌ی پرباری دارد.
اگر می‌خواهید میان ترجمه‌های مختلف یک اثر انتخاب کنید، پیشنهاد می‌کنیم چند صفحه از هر کدام را مقایسه کنید. نمایشنامه متنی است که باید بلند خوانده شود؛ ترجمه‌ای را انتخاب کنید که دیالوگ‌هایش در دهان روان‌تر می‌چرخد.
میلر بیشتر با نمایشنامه شناخته می‌شود، اما داستان کوتاه هم نوشته است. در کتاب‌جم یکی از داستان‌های او در مجموعه‌ای به نام «گربه سرخ، گربه سیاه» آمده که داستان‌هایی از نویسندگان بزرگ جهان را کنار هم گذاشته است. چنین مجموعه‌هایی فرصت خوبی‌اند تا با قلم میلر در قالبی متفاوت آشنا شوید و او را کنار نویسنده‌های دیگر ببینید.
یک کتاب کوچک تصویری هم با نام «بابابزرگ و مجسمه» در فهرست آثار او در کتاب‌جم آمده که برای خواننده‌های کم‌سن‌تر منتشر شده است. این تنوع نشان می‌دهد که آثار میلر در قالب‌های مختلف به دست خواننده‌ی فارسی‌زبان رسیده‌اند.
شاید بپرسید نمایشنامه‌هایی که بیش از هفتاد سال پیش نوشته شده‌اند، امروز چه حرفی برای ما دارند. پاسخ در موضوع‌هایشان است. فشار موفقیت، احساس بی‌ارزشی در پیری، رابطه‌ی پیچیده‌ی پدر و فرزند، ترس جمعی و اتهام‌زنی، و انتخاب میان راحتی و وجدان؛ این‌ها موضوع‌هایی‌اند که هر نسل دوباره با آن‌ها روبه‌رو می‌شود.
امروز که شبکه‌های اجتماعی گاهی فضایی شبیه به سیلم می‌سازند و اتهام‌ها پیش از هر قضاوتی دست‌به‌دست می‌شوند، «بوته‌ی آزمایش» بیش از همیشه خواندنی است. و در دنیایی که موفقیت را با عدد و رقم می‌سنجد، ویلی لومن هنوز شبیه خیلی از آدم‌های اطراف ماست.
خواندن میلر یعنی تمرین همدلی؛ یعنی دیدن آدم‌هایی که شکست خورده‌اند یا خطا کرده‌اند، نه از بالا، بلکه از نزدیک. این تمرین، شاید مهم‌ترین چیزی باشد که ادبیات می‌تواند به ما بدهد.
اگر دانشجوی تئاتر یا ادبیات هستید، آثار میلر تقریبا جزو منابع ضروری‌اند. «مرگ فروشنده» نمونه‌ای کلاسیک از ساختار نمایشی است و تحلیل آن در بسیاری از درس‌های نمایشنامه‌نویسی مطرح می‌شود. «بوته‌ی آزمایش» هم برای بحث درباره‌ی رابطه‌ی تئاتر و سیاست و تاریخ نمونه‌ای درخشان است.
برای بازیگران و کارگردان‌های جوان، نقش‌های میلر میدان خوبی برای تمرین‌اند. ویلی لومن، جان پراکتور و بیف از نقش‌هایی هستند که بازیگران بزرگ بسیاری آرزوی بازی کردنشان را داشته‌اند. خواندن دقیق متن، نخستین قدم برای رسیدن به این نقش‌هاست.
پیش از «مرگ فروشنده»، این نمایشنامه بود که میلر را به تماشاگران و منتقدان شناساند. داستان در حیاط خانه‌ی یک خانواده‌ی مرفه می‌گذرد. پدر خانواده، جو کلر، کارخانه‌داری است که در سال‌های جنگ قطعه‌های معیوب برای هواپیماهای نظامی فرستاده و چند خلبان جانشان را از دست داده‌اند. او از زیر بار مسئولیت فرار کرده و همکارش را مقصر جلوه داده است. حالا، سال‌ها بعد، حقیقت آرام‌آرام سر باز می‌کند.
این نمایشنامه با ساختاری کلاسیک و فشرده نوشته شده و از نظر شکل، بسیار وامدار تراژدی‌های قدیمی است: رازی از گذشته، کشف تدریجی و فاجعه‌ای که اجتناب‌ناپذیر است. پرسش اصلی آن ساده و سنگین است: آیا مسئولیت ما فقط در برابر خانواده‌ی خودمان است یا در برابر همه‌ی کسانی که از کارمان آسیب می‌بینند؟ نام نمایشنامه هم به همین پرسش اشاره دارد؛ پسرانی که جانشان را از دست دادند، فرزندان همه بودند.
در دهه‌ی ۱۹۵۰ کمیته‌ای در کنگره‌ی آمریکا مأمور بررسی فعالیت‌هایی شد که آن‌ها را ضد آمریکایی می‌دانست. بسیاری از نویسنده‌ها، بازیگران و فیلمسازها احضار شدند و از آن‌ها خواستند نام کسانی را که در جلسه‌های سیاسی چپ‌گرا شرکت کرده بودند فاش کنند. میلر هم احضار شد و از دادن نام دیگران خودداری کرد. همین موضع، برایش دردسرهای قضایی به همراه آورد، هرچند حکم صادرشده بعدها در دادگاه بالاتر لغو شد.
جالب است که این ماجرا چند سال پس از نوشتن «بوته‌ی آزمایش» رخ داد؛ گویی نویسنده خودش به جای جان پراکتور ایستاده بود و باید میان راحتی و وجدان یکی را انتخاب می‌کرد. این همخوانی میان اثر و زندگی، یکی از دلیل‌هایی است که نام او را با مفهوم شجاعت اخلاقی پیوند داده است. ما در اینجا داوری سیاسی نمی‌کنیم؛ فقط این را یادآوری می‌کنیم که این تجربه چه اندازه در فهم آثارش اهمیت دارد.
«منظره‌ای از پل» در محله‌ای کارگری نزدیک بندر نیویورک می‌گذرد، میان مهاجران ایتالیایی که با کار سخت روی اسکله‌ها زندگی می‌گذرانند. ادی کاربونه، کارگر بندر، خواهرزاده‌ی همسرش را از کودکی بزرگ کرده و حالا که دختر جوان دل به یکی از مهاجران تازه‌وارد بسته، ادی دچار احساس‌هایی می‌شود که خودش هم نمی‌خواهد آن‌ها را بپذیرد.
یکی از ویژگی‌های این نمایشنامه، حضور راوی است؛ وکیلی که مثل همسرایان تراژدی یونانی، ماجرا را برای تماشاگر تعریف می‌کند و از همان ابتدا می‌گوید که پایان خوشی در کار نیست. این شیوه نشان می‌دهد که میلر تا چه اندازه به تراژدی کلاسیک علاقه داشت و می‌خواست آن را در دل زندگی مردم عادی امروز زنده کند.
در سنت قدیم، قهرمان تراژدی معمولا آدمی بلندمرتبه بود: شاه، شاهزاده یا پهلوان. سقوط او از اوج، تماشاگر را تکان می‌داد. میلر در جستاری که پس از اجرای «مرگ فروشنده» نوشت، استدلال کرد که این قاعده دیگر لازم نیست. به باور او، هر انسانی که حاضر باشد برای حفظ شأن و تصویر خودش همه‌چیز را به خطر بیندازد، می‌تواند قهرمان تراژدی باشد.
این نگاه، در عمل، تئاتر را به زندگی روزمره نزدیک‌تر کرد. تماشاگری که در سالن نشسته، دیگر از دور به سقوط یک پادشاه نگاه نمی‌کند؛ بلکه پدر خودش، همسایه‌اش یا حتی خودش را روی صحنه می‌بیند. این نزدیکی، ترس و همدلی را بیشتر می‌کند و شاید راز ماندگاری آثار او همین باشد.
این پرسش‌ها برای گروه‌های کتاب‌خوانی، کلاس‌های ادبیات یا حتی گفت‌وگوی دونفره پس از خواندن مناسب‌اند. پاسخ درست و غلطی ندارند؛ هدفشان این است که متن در ذهن شما ادامه پیدا کند.
نمایشنامه برای اجرا نوشته می‌شود، نه فقط برای خواندن. پس هنگام خواندن، شما هم کارگردانید و هم بازیگر و هم تماشاگر. چند ترفند ساده کمک می‌کند این تجربه لذت‌بخش‌تر شود. اول، فهرست شخصیت‌ها را که معمولا در ابتدای کتاب می‌آید دقیق بخوانید و اگر لازم شد کنار دستتان نگه دارید. دوم، توضیح صحنه را جدی بگیرید؛ نویسنده آنجا به شما می‌گوید صحنه چه شکلی است، نور چطور است و شخصیت‌ها کجا ایستاده‌اند. سوم، بعضی دیالوگ‌ها را بلند بخوانید. خیلی از ظرافت‌های متن نمایشی فقط وقتی شنیده می‌شود که آن را به زبان بیاورید.
چهارم، به سکوت‌ها توجه کنید. وقتی نویسنده می‌نویسد شخصیتی مکث می‌کند یا جوابی نمی‌دهد، این سکوت بخشی از معناست. پنجم، اگر توانستید، کتاب را با دوستانتان نقش‌خوانی کنید. هر کس یک شخصیت را بخواند و ببینید متن چطور جان می‌گیرد.
در کتاب‌جم چندین عنوان از آثار او ثبت شده و بخش زیادی از آن‌ها موجود است. قیمت هر کتاب قیمت روز ناشر است و موجودی‌ها مرتب به‌روز می‌شوند. همه‌ی کتاب‌ها نسخه‌ی چاپی‌اند و می‌توانید آن‌ها را آنلاین سفارش بدهید.
اگر به ادبیات جهان علاقه دارید، در فهرست ادبیات و داستان کتاب‌های بسیاری از نویسنده‌های بزرگ دیگر هم پیدا می‌کنید. و اگر انگلیسی می‌خوانید، می‌توانید سری هم به فهرست کتاب‌های زبان اصلی بزنید.
«مرگ فروشنده» مشهورترین نمایشنامه‌ی اوست که جایزه‌ی پولیتزر را برد. «بوته‌ی آزمایش» هم بسیار شناخته‌شده است.
درباره‌ی ماجرای اتهام جادوگری در شهر سیلم در قرن هفدهم است و موضوع اصلی آن ترس جمعی، اتهام دروغ و وجدان فردی است.
نه چندان. نمایشنامه‌های میلر داستان روشن و دیالوگ‌های ساده دارند و برای شروع بسیار مناسب‌اند.
او در سال ۱۹۱۵ در نیویورک به دنیا آمد و در سال ۲۰۰۵ درگذشت.
در کتاب‌جم ترجمه‌های آثار او بیشتر از نشر یکشنبه، بیدگل و افراز موجود است.
پیشنهاد ما «مرگ فروشنده» است و بعد «بوته‌ی آزمایش».
آرتور میلر نمایشنامه‌نویسی بود که با نگاهی همدلانه به آدم‌های معمولی، آن‌ها را به قهرمان‌های تراژدی تبدیل کرد. «مرگ فروشنده» و «بوته‌ی آزمایش» دو ستون کارنامه‌ی او هستند و هر کدام به شیوه‌ی خودش پرسش‌هایی همیشگی درباره‌ی موفقیت، وجدان و مسئولیت طرح می‌کنند.
در کتاب‌جم می‌توانید فهرست کتاب‌های آرتور میلر را ببینید، قیمت روز و موجودی هر عنوان را بررسی کنید و نسخه‌ی چاپی نمایشنامه‌ی دلخواهتان را آنلاین سفارش بدهید. همین امروز «مرگ فروشنده» را بردارید و ببینید چرا این نمایشنامه هنوز تماشاگران و خوانندگان را تکان می‌دهد.
