آتوسا صالحی از نویسندگان و شاعران پرکار ادبیات کودک در ایران است که کتابهایش در بسیاری از خانهها، مهدکودکها و کلاسهای اول دبستان جا دارد. کتابهای آتوسا صالحی از کتابهای بازیگونه برای نوزادان و نوپاها تا مجموعههای خواندنی برای کودکانی که تازه الفبا را یاد گرفتهاند و داستانهایی برای سنهای بالاتر را در بر میگیرد. در این صفحه با کارنامه، سبک و کتابهای او آشنا میشوید و راهنمایی برای انتخاب کتاب مناسب سن کودکتان میگیرید.
انتخاب کتاب برای کودک کار سادهای نیست. باید هم به سن کودک توجه کرد، هم به علاقهاش و هم به اینکه کتاب چقدر با مرحلهی رشد او جور است. نویسندگانی مثل صالحی که برای گروههای سنی مختلف نوشتهاند، این انتخاب را آسانتر میکنند؛ چون خانواده میتواند با کودک همراه شود و در هر سن کتاب تازهای از همان نویسنده پیدا کند.
آتوسا صالحی کیست؟
صالحی نویسنده و شاعری است که بیشتر کارنامهاش به کودکان اختصاص دارد. او در قالبهای گوناگون نوشته است: شعر کودک، قصههای کوتاه تصویری، کتابهای آموزشی برای نوآموزان و داستانهایی برای کودکان بزرگتر. این تنوع قالب نشان میدهد که او با نیازهای سنی مختلف آشناست و میداند برای هر مرحله از رشد کودک، چه نوع متنی مناسب است.
بسیاری از کتابهای او را نشر افق منتشر کرده؛ ناشری که در حوزهی کتاب کودک و نوجوان فعالیت گستردهای دارد. ناشرانی مثل شهر قلم و پیدایش هم کتابهایی از او در فهرست کتابجم دارند. در کتابجم دهها عنوان از صالحی ثبت شده و بخشی از آنها همین حالا موجود است.
کتابهای او در دستههایی مثل قصه و افسانه، کتابهای تصویری، پیشدبستانی و آموزشی و مهارتهای زندگی قرار گرفتهاند.
کلاس اولی، کتاب اولی؛ مشهورترین مجموعه آتوسا صالحی
اگر کودکی در خانه دارید که تازه به کلاس اول رفته، احتمالا نام مجموعهی «کلاس اولی، کتاب اولی» را شنیدهاید. این مجموعه برای کودکانی ساخته شده که تازه خواندن را یاد میگیرند و میخواهند اولین کتابهایشان را خودشان، بدون کمک بزرگترها، بخوانند.
ایدهی اصلی مجموعه ساده و هوشمندانه است: کتابها در سطحهای مختلف تنظیم شدهاند و هر سطح فقط از حروف و واژههایی استفاده میکند که کودک تا آن مرحله در مدرسه یاد گرفته است. به این ترتیب، کودک در هر مرحله کتابی دارد که واقعا میتواند بخواندش و این موفقیت، اعتمادبهنفسش را بالا میبرد.
یکی از کتابهای این مجموعه که در فهرست کتابجم دیده میشود، «خوش آمدی آقا گرگه!» از سطح سه است. عنوان بازیگوش آن نشان میدهد که حتی با واژههای محدود هم میشود قصهای شیرین و خندهدار ساخت. نسخهی کامل مجموعه هم به شکل بستهای چهل جلدی همراه با کولهپشتی منتشر شده که برای هدیهی آغاز سال تحصیلی انتخاب جذابی است.
چرا مجموعههای خوانش سطحبندیشده مهماند؟
شاید بپرسید چرا کودک کلاس اولی به کتابهای ویژه نیاز دارد. پاسخ در تجربهی یادگیری خواندن است. کودکی که تازه حروف را یاد گرفته، اگر کتابی پر از واژههای ناآشنا و حروفی که هنوز نخوانده به دستش بدهید، زود ناامید میشود و ممکن است فکر کند خواندن کاری سخت و ناخوشایند است.
اما وقتی کتابی متناسب با دانستههایش داشته باشد، تجربهی موفقیت را میچشد. او خودش، بی کمک، یک قصهی کامل را میخواند و این احساس غرور، انگیزهای قوی برای ادامه است. کتابهای سطحبندیشده پل میان یادگیری حروف در کلاس و عادت به کتابخوانی آزاد هستند.
پیشنهاد ما برای پدر و مادرها این است که با معلم کودک هماهنگ کنید و ببینید کودک در کدام مرحله از آموزش حروف است. بعد کتابهایی از سطح متناسب انتخاب کنید. اگر کودک کتابی را راحت خواند، سطح بعدی را امتحان کنید؛ اگر دشوار بود، کمی صبر کنید.
کتابهای آتوسا صالحی برای نوزادان و نوپاها
بخش دیگری از کارنامهی صالحی به کوچکترین خوانندگان اختصاص دارد؛ کودکانی که هنوز خواندن نمیدانند و حتی شاید هنوز درست حرف نمیزنند. برای این گروه، کتاب بیشتر یک اسباببازی است؛ چیزی برای لمس کردن، نگاه کردن، گاز گرفتن و شنیدن صدای گرم پدر و مادر.
«مجموعه نی نی مامانی» یکی از این کتابهاست؛ مجموعهای پنج جلدی با کاغذ گلاسه که به شکل بسته منتشر شده است. نام مجموعه خودش لحن مهربان و صمیمی آن را نشان میدهد. کتابهایی از این دست با متنهای کوتاه و آهنگین و تصویرهای ساده و رنگی، برای خواندن در آغوش پدر و مادر ساخته شدهاند.
کتابهای «آهنربایی آخ و دینگ» هم نمونهی جالبی از کتابهای بازیگونهاند. در فهرست کتابجم دو جلد از آن با عنوانهای «باغ وحش» و «دریا بازی» دیده میشود. همانطور که از نامشان پیداست، این کتابها عنصری آهنربایی دارند که کودک میتواند با آن بازی کند. چنین کتابهایی به کودک کمک میکنند کتاب را با لذت و بازی پیوند بزند؛ پیوندی که پایهی عادت کتابخوانی در سالهای بعد است.
دلم برای تو تنگ است؛ قصهای دربارهی احساسها
«دلم برای تو تنگ است» عنوانی است که هر پدر و مادری با آن ارتباط برقرار میکند. دلتنگی یکی از اولین احساسهای پیچیدهای است که کودک تجربه میکند: وقتی پدر یا مادر سر کار میروند، وقتی مادربزرگ به شهر دیگری برمیگردد یا وقتی دوستش از محله میرود.
کتابهایی که دربارهی احساسها هستند، به کودک کمک میکنند آنچه در دلش میگذرد را بشناسد و برایش نامی پیدا کند. کودکی که میداند «دلتنگی» چیست و اینکه همه گاهی دلتنگ میشوند، بهتر میتواند با این احساس کنار بیاید. این کتاب با کاغذ گلاسه چاپ شده و برای خواندن مشترک پدر و مادر و کودک مناسب است.
یک پیشنهاد: وقتی این کتاب را با کودک خواندید، از او بپرسید دلش برای چه کسی تنگ میشود. گاهی کودکان در پاسخ به چنین پرسشی چیزهایی میگویند که هرگز به زبان نیاورده بودند.
یکی نبود یکی بود؛ بازی با قصههای آشنا
«یکی بود یکی نبود» آغاز آشنای قصههای فارسی است و صالحی در عنوان «یکی نبود یکی بود» آن را وارونه کرده است. این وارونگی خودش نشانهای است از بازی با قالبهای آشنا؛ کاری که نویسندگان کودک گاهی برای برانگیختن کنجکاوی و خندهی خواننده انجام میدهند.
کتابهایی که با قصههای سنتی بازی میکنند، برای کودکانی که قصههای کلاسیک را میشناسند جذابیت خاصی دارند. کودک وقتی میبیند چیزی که فکر میکرد میداند، وارونه شده، میخندد و به فکر فرو میرود. این نوع بازی ذهنی، خلاقیت و تفکر انتقادی را تقویت میکند.
دفتر خاطرات؛ کتابی برای کودکان بزرگتر
یکی از کتابهای صالحی در فهرست کتابجم «دفتر خاطرات» با زیرعنوان «فقط دفتر خاطرات نیست» است. همین زیرعنوان کنجکاوی برانگیز است و نشان میدهد با کتابی روبهرو هستیم که قالب آشنای دفتر خاطرات را به شکلی تازه به کار میگیرد.
قالب دفتر خاطرات برای کودکان بزرگتر و نوجوانان جذابیت زیادی دارد. خواننده احساس میکند به دنیای خصوصی شخصیتی همسن خودش راه پیدا کرده و رازهایش را میخواند. این قالب همچنین میتواند کودک را تشویق کند که خودش هم دفتر خاطرات بنویسد؛ عادتی که هم به نوشتن کمک میکند و هم به شناخت احساسها.
سبک نوشتن آتوسا صالحی
با نگاهی به کتابهای صالحی، چند ویژگی سبک او آشکار میشود. اولین ویژگی، توجه دقیق به سن خواننده است. او برای نوزاد همانطور نمینویسد که برای کلاس اولی، و برای کلاس اولی همانطور نمینویسد که برای کودک دهساله. هر کتاب با توجه به تواناییهای زبانی و ذهنی گروه سنیاش ساخته شده است.
ویژگی دوم، بازیگوشی است. عنوانهایی مثل «خوش آمدی آقا گرگه!»، «آخ و دینگ» و «یکی نبود یکی بود» نشان میدهند که او از شوخی و بازی با زبان نمیترسد. کودکان عاشق کتابهایی هستند که آنها را بخندانند و صالحی این را خوب میداند.
ویژگی سوم، زبان آهنگین است. صالحی شاعر است و حتی در نثرش هم آهنگ و ریتم کلمهها اهمیت دارد. کودکان خردسال به ریتم و تکرار بسیار حساساند و متنهای آهنگین را راحتتر به خاطر میسپارند و با لذت بیشتری میشنوند.
و ویژگی چهارم، توجه به احساسها و زندگی روزمرهی کودک است. کتابهایی مثل «دلم برای تو تنگ است» نشان میدهند که او به دنیای درونی کودک توجه دارد و میخواهد به کودکان کمک کند احساسهایشان را بشناسند.
از کجا شروع کنیم؟ راهنمای سنی کتابهای آتوسا صالحی
بر اساس قالب و موضوع کتابها، این راهنمای سنی را پیشنهاد میکنیم:
- از تولد تا سه سال: «مجموعه نی نی مامانی» و کتابهای «آهنربایی آخ و دینگ». این کتابها برای لمس، بازی و شنیدن ساخته شدهاند.
- سه تا شش سال: قصههای تصویری مثل «دلم برای تو تنگ است». این کتابها را بلند برای کودک بخوانید.
- شش تا هفت سال (کلاس اول): مجموعهی «کلاس اولی، کتاب اولی» متناسب با سطح آموزش حروف کودک.
- هشت سال به بالا: «یکی نبود یکی بود» و «دفتر خاطرات» برای کودکانی که خودشان میخوانند.
البته این تقسیمبندی تقریبی است. برای دقیقتر شدن انتخاب، در صفحهی هر کتاب به گروه سنی پیشنهادی ناشر توجه کنید.
کتابخوانی با کودک خردسال
کتابخوانی با کودکی که هنوز حرف نمیزند شاید عجیب به نظر برسد، اما پژوهشگران رشد کودک بارها بر اهمیت آن تاکید کردهاند. کودک از همان ماههای اول به صدای پدر و مادر، آهنگ کلمهها و تصویرهای رنگی واکنش نشان میدهد.
چند پیشنهاد برای کتابخوانی با نوزاد و نوپا: کتاب را کوتاه نگه دارید؛ چند دقیقه کافی است. کودک را در آغوش بگیرید تا کتابخوانی با احساس امنیت و محبت همراه شود. به تصویرها اشاره کنید و نامشان را بگویید. اگر کودک خواست کتاب را بگیرد، بگذارید؛ کتابهای مخصوص این سن برای همین محکم ساخته شدهاند. و از تکرار نترسید؛ کودک دوست دارد یک کتاب را بارها و بارها ببیند.
کتابهایی مثل «آهنربایی آخ و دینگ» که عنصر بازی دارند، بهخصوص برای این سن مناسباند، چون کودک میتواند خودش با کتاب کاری انجام دهد و تنها شنونده نباشد.
همراهی با کودک کلاس اولی
سال اول دبستان سال بزرگی در زندگی کودک است. او باید با محیط تازه، قانونهای تازه و مهمتر از همه، یادگیری خواندن و نوشتن کنار بیاید. پدر و مادر در این سال نقش مهمی دارند و کتاب یکی از بهترین ابزارهای همراهی است.
چند پیشنهاد برای این دوره: هر روز زمانی کوتاه برای خواندن با کودک بگذارید؛ ده تا پانزده دقیقه کافی است. اجازه دهید کودک خودش بخواند، حتی اگر کند و با اشتباه. اشتباهها را با مهربانی تصحیح کنید و هر پیشرفت کوچکی را تشویق کنید. کتابهای متناسب با سطحش انتخاب کنید تا تجربهی موفقیت داشته باشد. و از مقایسهی او با کودکان دیگر بپرهیزید؛ هر کودکی با سرعت خودش یاد میگیرد.
مجموعهی «کلاس اولی، کتاب اولی» دقیقا برای همین دوره طراحی شده و میتواند همراه خوبی برای کودک و خانواده باشد. اگر بستهی کامل را تهیه کنید، کودک در طول سال همیشه کتاب بعدی را آماده دارد.
آتوسا صالحی و شعر کودک
شعر اولین تجربهی ادبی بیشتر کودکان است. پیش از آنکه کودک قصهای بلند را دنبال کند، لالاییها، ترانهها و شعرهای کوتاه را میشنود و تکرار میکند. آهنگ و قافیه به کودک کمک میکند واژهها را به خاطر بسپارد و از صدای زبان لذت ببرد. به همین دلیل شاعران کودک نقشی پایهای در آشنایی کودکان با زبان دارند.
صالحی به عنوان شاعر کودک، این حساسیت به آهنگ کلمهها را در همهی کارهایش دارد. حتی وقتی قصه مینویسد، جملههایش ریتمی دارند که خواندن بلندشان را دلنشین میکند. پدر و مادرهایی که کتابهای او را برای کودکشان میخوانند، اغلب میبینند که کودک بعد از چند بار شنیدن، بخشهایی از متن را از بر کرده و همراه آنها تکرار میکند.
این از بر کردن ارزش زیادی دارد. کودکی که متنی را از حفظ است و همزمان به کلمههای روی صفحه نگاه میکند، بهتدریج میان صدا و شکل نوشتاری کلمه پیوند برقرار میکند؛ پیوندی که پایهی یادگیری خواندن است. به این ترتیب، شعر و متن آهنگین پیش از مدرسه، کودک را برای کلاس اول آماده میکند.
نقش کتاب در رشد زبانی کودک
کودکانی که از سالهای اول زندگی با کتاب سروکار دارند، معمولا دایرهی واژگان گستردهتری پیدا میکنند. دلیلش ساده است: زبان کتابها غنیتر از زبان گفتوگوهای روزمره است. در خانه بیشتر با جملههای تکراری مثل «غذایت را بخور» یا «وقت خواب است» حرف میزنیم، اما در کتابها کودک با واژههای تازه، توصیفها و ساختارهای متنوع روبهرو میشود.
کتابهای تصویری با متن کوتاه، مثل بسیاری از کتابهای صالحی، برای این کار بسیار مناسباند. هر صفحه چند واژهی تازه معرفی میکند و تصویر کنارش معنای آنها را روشن میکند. کودک بی آنکه زحمتی بکشد، واژهها را یاد میگیرد و بهزودی در حرف زدن خودش به کار میبرد.
یک پیشنهاد ساده: وقتی کتابی را برای کودک میخوانید و به واژهای تازه رسیدید، کمی مکث کنید و معنایش را با زبان ساده توضیح دهید یا به تصویر مربوطش اشاره کنید. چند روز بعد، همان واژه را در گفتوگوی روزمره به کار ببرید و ببینید کودک آن را میشناسد یا نه.
کتاب و رابطهی پدر و مادر با کودک
کتابخوانی فقط دربارهی یادگیری نیست؛ لحظهای برای نزدیکی هم هست. وقتی پدر یا مادر کودک را در آغوش میگیرد و برایش کتاب میخواند، کودک احساس امنیت و محبت میکند. این لحظهها در حافظهی کودک میمانند و کتاب را با احساسی گرم پیوند میزنند.
در زندگی پرمشغلهی امروز، پیدا کردن زمان برای چنین لحظههایی گاهی دشوار است. اما حتی ده دقیقه کتابخوانی پیش از خواب میتواند تفاوت بزرگی بسازد. کتابهای کوتاه و دلنشین، مثل بسیاری از کارهای صالحی، برای همین لحظههای کوتاه ساخته شدهاند؛ در چند دقیقه خوانده میشوند اما اثرشان ماندگار است.
کتابهایی مثل «دلم برای تو تنگ است» در این زمینه ارزش ویژهای دارند، چون خودشان دربارهی پیوند عاطفیاند. خواندن چنین کتابی با کودک، فرصتی است تا به او بگویید چقدر دوستش دارید و وقتی از او دورید، دلتان برایش تنگ میشود.
کتابهای آتوسا صالحی در مهدکودک و پیشدبستانی
مربیان مهدکودک و پیشدبستانی هر روز با گروهی از کودکان سروکار دارند که توجهشان کوتاه است و زود خسته میشوند. کتابی که در این محیط موفق باشد، باید کوتاه، آهنگین، پرتصویر و ترجیحا خندهدار باشد. بسیاری از کتابهای صالحی همین ویژگیها را دارند و میتوانند در ساعت قصهگویی کلاس به کار بیایند.
یک روش مفید برای مربیان این است که کتاب را بلند بخوانند و در جاهایی که تکرار یا قافیه دارد، مکث کنند تا کودکان کلمهی بعدی را بگویند. این بازی ساده کودکان را فعال نگه میدارد و به آنها احساس میدهد در قصهگویی سهم دارند. کتابهایی با عنوانهای بازیگوش مثل «خوش آمدی آقا گرگه!» هم میتوانند پایهی نمایشهای کوتاه کلاسی شوند؛ یک کودک گرگ میشود، چند کودک دیگر شخصیتهای دیگر، و قصه روی صحنهی کوچک کلاس جان میگیرد.
برای سال آخر پیشدبستانی، آشنایی پیشاپیش با قالب مجموعهی «کلاس اولی، کتاب اولی» میتواند کودکان را برای ورود به مدرسه آمادهتر کند. البته در این سن هدف خواندن مستقل نیست؛ هدف این است که کودک با کتابهایی که سال بعد خودش خواهد خواند، آشنا و دوست شود.
نکتههایی برای انتخاب کتاب کودک
جدا از نام نویسنده، چند نکتهی کلی در انتخاب کتاب کودک کمک میکند. اول، کیفیت چاپ و جنس کاغذ. برای کودکان خردسال کتابهایی با کاغذ محکم یا گلاسه بهترند، چون دوام بیشتری دارند و تصویرها در آنها روشنتر چاپ میشوند. چند کتاب صالحی در فهرست کتابجم با همین مشخصه آمدهاند.
دوم، اندازهی کتاب. کتابهای کوچک برای دستهای کوچک راحتترند و کودک خودش میتواند آنها را بگیرد و ورق بزند. کتابهای بزرگتر برای خواندن مشترک و نشان دادن تصویرها به گروهی از کودکان مناسبترند.
سوم، موضوع. کتابی را انتخاب کنید که با دنیای کودک ارتباط داشته باشد؛ حیوانهایی که دوست دارد، احساسهایی که تجربه میکند، یا رویدادی که پیش رو دارد، مثل رفتن به مدرسه. وقتی کودک خودش را در کتاب ببیند، با اشتیاق بیشتری به آن گوش میدهد.
چهارم، طول متن. برای کودکان زیر سه سال، یک یا دو جمله در هر صفحه کافی است. هرچه کودک بزرگتر شود، میتواند متنهای بلندتر را دنبال کند. اگر کودک وسط کتاب بیقرار شد، نشانهی این است که متن برای سنش بلند است؛ نگران نشوید و کتاب را برای چند ماه بعد نگه دارید. و پنجم، به سلیقهی خود کودک اعتماد کنید؛ کتابی که او بارها سراغش میرود، همان کتاب درست است.
کتابهای آتوسا صالحی برای هدیه
کتابهای صالحی برای هدیه دادن انتخابهای خوبی هستند، بهخصوص چون برای سنهای مختلف گزینه دارند. برای جشن تولد نوزاد یا کودک نوپا، «مجموعه نی نی مامانی» که به شکل بسته منتشر شده، هدیهای دلنشین است. برای کودکی که به کلاس اول میرود، بستهی کامل «کلاس اولی، کتاب اولی» همراه با کولهپشتی هدیهای بهیادماندنی برای آغاز سال تحصیلی است.
برای کودکان بزرگتر، «دفتر خاطرات» میتواند هدیهای باشد که کودک را به نوشتن هم تشویق کند. و برای هر سنی، کتابی مثل «دلم برای تو تنگ است» هدیهای است که پیامی مهربان با خود دارد؛ مثلا برای نوهای که دور از پدربزرگ و مادربزرگ زندگی میکند.
خرید کتاب آتوسا صالحی از کتابجم
در کتابجم دهها عنوان از صالحی ثبت شده و بخشی از آنها همین حالا موجود است. در صفحهی هر کتاب قیمت روز و موجودی بهروز را میبینید و میتوانید نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید. چون بعضی کتابها به شکل مجموعه یا بسته منتشر شدهاند، پیش از سفارش به تعداد جلدها و محتوای بسته توجه کنید.
اگر میخواهید فقط بخشی از مجموعهی «کلاس اولی، کتاب اولی» را تهیه کنید، به شمارهی سطح هر کتاب دقت کنید تا با مرحلهی آموزش کودکتان هماهنگ باشد.
پرسشهای پرتکرار درباره آتوسا صالحی
آتوسا صالحی برای چه گروه سنی مینویسد؟
کتابهای او از کتابهای بازیگونه برای نوزادان تا مجموعههای نوآموز کلاس اول و داستانهایی برای کودکان بزرگتر را در بر میگیرد.
مجموعهی کلاس اولی، کتاب اولی چیست؟
مجموعهای سطحبندیشده برای کودکانی است که تازه خواندن یاد میگیرند؛ هر سطح فقط از حروفی استفاده میکند که کودک تا آن مرحله آموخته است.
آیا بستهی کامل مجموعهی کلاس اولی موجود است؟
نسخهای چهل جلدی همراه با کولهپشتی منتشر شده است. موجودی آن را در صفحهی کتاب ببینید، چون بهروز میشود.
برای نوزاد کدام کتاب آتوسا صالحی مناسب است؟
«مجموعه نی نی مامانی» و کتابهای «آهنربایی آخ و دینگ» برای کوچکترین خوانندگان ساخته شدهاند.
کتابهای او را بیشتر کدام ناشر منتشر کرده است؟
بخش زیادی از کتابهای او از نشر افق است و ناشرانی مثل شهر قلم و پیدایش هم آثاری از او منتشر کردهاند.
آیا آتوسا صالحی شعر کودک هم دارد؟
بله، او شاعر کودک هم هست و آهنگ و ریتم کلمهها در نثرش هم دیده میشود.
جمعبندی: کتابهای آتوسا صالحی، همراه کودک از نوزادی تا دبستان
آتوسا صالحی نویسنده و شاعری است که کتابهایش کودک را از نخستین ماههای زندگی تا سالهای دبستان همراهی میکند. از کتابهای بازیگونه برای نوزادان تا مجموعهی محبوب «کلاس اولی، کتاب اولی» و داستانهایی برای کودکان بزرگتر، کارنامهی او نشاندهندهی شناختی دقیق از نیازهای هر سن است. بازیگوشی، زبان آهنگین و توجه به احساسهای کودک، کتابهایش را برای کودکان دوستداشتنی و برای خانوادهها قابل اعتماد کرده است.
اگر دنبال کتابی برای کودکتان هستید، با راهنمای سنی بالا کتاب مناسب را پیدا کنید. در کتابجم قیمت روز و موجودی بهروز هر کتاب را ببینید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید.