۲۵ اثر در کتاب‌جم
فرانچسکا سایمون نویسنده‌ی کتاب‌های کودک است که با مجموعه‌ی پرطرفدار هنری شناخته می‌شود؛ پسربچه‌ای شیطان که در فارسی با نام‌های «هنری آتیش پاره» و «هنری وروجک» آمده است. داستان‌های کوتاه، خنده‌دار و صادقش درباره‌ی زندگی روزمره‌ی بچه‌ها، برای کودکان شش تا نه سال که تازه خواندن را شروع کرده‌اند همراهی شاد و کتاب‌خوان‌کننده است.
فرانچسکا سایمون
ترجمه‌ی آوا علی حسین
آرمان رشد، ابر و باد
فرانچسکا سایمون نویسنده‌ی کتاب‌های کودک است و خواننده‌های ایرانی او را بیشتر با یک پسربچه‌ی شیطان و بامزه می‌شناسند: هنری، که در ترجمه‌های فارسی با نام‌هایی مثل «هنری آتیش پاره» و «هنری وروجک» شناخته می‌شود. این مجموعه یکی از پرطرفدارترین مجموعه‌های داستان خنده‌دار برای کودکان در جهان است و بچه‌های زیادی در ایران هم با آن کتاب‌خوان شده‌اند. در این صفحه با نویسنده، دنیای هنری، شیوه‌ی نوشتنش و این‌که از کدام جلد شروع کنید آشنا می‌شوید تا راحت‌تر برای کودکتان کتاب انتخاب کنید.
او نویسنده‌ای آمریکایی‌تبار است که سال‌هاست در بریتانیا زندگی می‌کند و بیشتر کارهایش را در همان‌جا نوشته و منتشر کرده است. شهرت جهانی‌اش را مدیون مجموعه‌ی «هنری» است؛ مجموعه‌ای که از دهه‌ی نود میلادی شروع شد و کم‌کم به ده‌ها کتاب رسید. این کتاب‌ها به زبان‌های زیادی ترجمه شده‌اند، میلیون‌ها نسخه فروخته‌اند و حتی از رویشان مجموعه‌ی تلویزیونی پویانمایی هم ساخته شده است.
چیزی که نوشته‌هایش را خاص می‌کند، صداقتش درباره‌ی کودکی است. شخصیت‌هایش بچه‌های مؤدب و بی‌نقص کتاب‌های قدیمی نیستند. حسودی می‌کنند، لج می‌کنند، از سبزیجات بدشان می‌آید، با خواهر و برادرشان دعوا می‌کنند و از مدرسه فرار می‌کنند. همین واقعی بودن باعث شده بچه‌ها خودشان را در این قصه‌ها ببینند و بلند بلند بخندند.
در کتاب‌جم ده‌ها عنوان از کتاب‌های این نویسنده ثبت شده که بیشترشان موجودند. این کتاب‌ها را نشرهای افق و آرمان رشد به فارسی منتشر کرده‌اند و در دسته‌های قصه، کتاب‌های کودک شش تا نه سال و رمان نوجوان قرار گرفته‌اند.
هنری پسربچه‌ای است که تقریبا همه‌ی کارهای ممنوع را امتحان می‌کند. برادر کوچکی دارد که درست برعکس اوست: مرتب، مؤدب، حرف‌گوش‌کن و محبوب بزرگ‌ترها. در زبان اصلی، اسم برادر «پیتر کامل» است و تضاد این دو برادر موتور اصلی خیلی از ماجراهاست. هنری دوست دارد تلویزیون ببیند، شیرینی بخورد، تکالیفش را ننویسد و هر طور شده از کارهای خسته‌کننده فرار کند.
کتاب‌های این مجموعه معمولا از چهار داستان کوتاه تشکیل شده‌اند. همین ساختار برای بچه‌هایی که تازه خواندن مستقل را شروع کرده‌اند عالی است: هر داستان در یک یا دو نشست تمام می‌شود و بچه احساس موفقیت می‌کند. عنوان‌های فارسی هم با عبارت «۴ داستان خنده دار» این ویژگی را نشان می‌دهند.
طنز هنری از موقعیت‌های روزمره می‌آید: یک مهمانی تولد، یک روز مدرسه، یک پرستار بچه‌ی سخت‌گیر، یک دندان افتاده و قصه‌ی فرشته‌ی دندان. بچه‌ها این موقعیت‌ها را می‌شناسند و وقتی می‌بینند هنری چطور همه‌چیز را به هم می‌ریزد، هم می‌خندند و هم گاهی بی‌آن‌که بفهمند، درباره‌ی رفتار خودشان فکر می‌کنند.
این عنوان‌ها بخشی از کتاب‌هایی است که در کتاب‌جم با نام این نویسنده دیده می‌شود:
همان‌طور که می‌بینید، یک ماجرا مثل قصه‌ی فرشته‌ی دندان ممکن است با دو عنوان مختلف، یکی «هنری آتیش پاره» و دیگری «هنری وروجک»، منتشر شده باشد. دلیلش این است که این مجموعه بیش از یک ترجمه و بیش از یک ناشر در فارسی دارد. پیش از سفارش، نام ناشر و مترجم را در صفحه‌ی هر کتاب ببینید تا اگر مجموعه را جمع می‌کنید، همه‌ی جلدها از یک ترجمه باشند.
شاید مهم‌ترین دلیل این باشد که هنری شبیه خود بچه‌هاست، فقط کمی جسورتر. خیلی از بچه‌ها دوست دارند گاهی قانون‌ها را بشکنند، اما جرئتش را ندارند. هنری این کار را به جای آن‌ها می‌کند و نتیجه‌اش را هم می‌بیند. خواندن این ماجراها نوعی تخلیه‌ی شاد است.
دلیل دوم زبان ساده و پرانرژی کتاب‌هاست. جمله‌ها کوتاه‌اند، گفت‌وگوها زیادند و صحنه‌ها سریع عوض می‌شوند. بچه‌ای که حوصله‌ی توصیف‌های طولانی را ندارد، در این کتاب‌ها گم نمی‌شود.
دلیل سوم تصویرهاست. در نسخه‌های اصلی، تصویرگری کتاب‌ها با تونی راس است که خطوط شلوغ و بامزه‌اش با شخصیت هنری خیلی جور درمی‌آید. تصویرها کمک می‌کنند بچه‌هایی که هنوز خواننده‌ی قوی نیستند، داستان را دنبال کنند.
و دلیل چهارم: این کتاب‌ها بچه‌ها را به خواندن عادت می‌دهند. خیلی از پدر و مادرها تعریف می‌کنند که بچه‌شان با هنری اولین بار یک کتاب را بی‌آن‌که کسی مجبورش کند تا آخر خوانده است. وقتی یک جلد تمام می‌شود، بچه خودش جلد بعدی را می‌خواهد.
سبک او را می‌شود در چند ویژگی خلاصه کرد:
همین نگاه بدون موعظه گاهی بحث‌برانگیز هم بوده است. بعضی بزرگ‌ترها نگران‌اند که بچه‌ها رفتارهای هنری را تقلید کنند. اما بسیاری از معلم‌ها و کتابدارها معتقدند بچه‌ها فرق خیال و واقعیت را می‌فهمند و خنده به رفتارهای اغراق‌شده‌ی یک شخصیت کتابی، راهی برای فهمیدن احساسات خودشان است. تصمیم نهایی با شماست که کودکتان را می‌شناسید.
در کتاب‌جم بخشی از این کتاب‌ها در دسته‌ی کودک شش تا نه سال قرار گرفته‌اند و این دسته‌بندی با مخاطب اصلی مجموعه جور است. بچه‌های کلاس اول تا سوم دبستان معمولا بهترین مخاطب‌اند؛ سنی که بچه تازه خواندن را یاد گرفته و دنبال کتاب‌هایی است که هم خودش بتواند بخواند و هم سرگرمش کند.
برای بچه‌های کوچک‌تر، می‌توانید این قصه‌ها را بلند برایشان بخوانید. داستان‌ها کوتاه‌اند و برای قصه‌ی شب مناسب‌اند. بچه‌های بزرگ‌تر، تا حدود ده یازده سالگی، هم معمولا هنوز از هنری لذت می‌برند، مخصوصا اگر خواننده‌ی پرشوری نباشند و بخواهید با کتاب‌های سبک و خنده‌دار علاقه‌شان را به خواندن زنده کنید.
بخشی از این کتاب‌ها در دسته‌ی رمان نوجوان هم دیده می‌شوند، که بیشتر به خاطر قالب کتاب و طبقه‌بندی ناشر است. اما در عمل، قلب این مجموعه همان سال‌های دبستان است.
خبر خوب این است که جلدهای مجموعه‌ی هنری به هم وابسته نیستند. هر کتاب چند داستان مستقل دارد و لازم نیست به ترتیب خوانده شوند. با این حال، چند پیشنهاد داریم:
یک راه دیگر این است که دو یا سه جلد را با هم بگیرید و بگذارید خود کودک انتخاب کند از کدام شروع کند. حق انتخاب دادن به بچه، علاقه‌اش به خواندن را بیشتر می‌کند.
مجموعه‌ی هنری در فارسی بیش از یک ترجمه دارد. در کتاب‌جم کتاب‌هایی از نشر افق و نشر آرمان رشد با نام این نویسنده دیده می‌شود. نشر افق سال‌هاست در حوزه‌ی کتاب کودک و نوجوان فعال است و مجموعه‌های ترجمه‌ای زیادی برای بچه‌ها منتشر کرده است.
تفاوت ترجمه‌ها بیشتر در انتخاب اسم‌ها و لحن است. یکی «آتیش پاره» را برای هنری انتخاب کرده و دیگری «وروجک» را. هر دو اسم روح شخصیت را می‌رسانند: پسربچه‌ای پرانرژی که آرام و قرار ندارد. لحن عنوان‌های فارسی هم محاوره‌ای و شوخ است، مثل «مرده رو زنده میکنه» یا «نشون میده رئیس کیه»، که با حال و هوای کتاب جور است.
اگر کودکتان به یک ترجمه عادت کرده، بهتر است ادامه‌ی مجموعه را هم از همان ترجمه بگیرید تا اسم شخصیت‌ها عوض نشود و گیج نشود. اسم ناشر و مترجم روی جلد و در صفحه‌ی هر کتاب در کتاب‌جم آمده است.
یکی از دغدغه‌های همیشگی پدر و مادرها این است که چطور بچه را کتاب‌خوان کنند. تجربه نشان داده کتاب‌های خنده‌دار و مجموعه‌ای یکی از بهترین ابزارها برای این کار هستند. وقتی بچه یک شخصیت را دوست داشته باشد، می‌خواهد بداند در جلد بعدی چه بلایی سرش می‌آید.
کتاب‌های هنری دقیقا همین کار را می‌کنند. بچه با یک جلد شروع می‌کند، می‌خندد، و بعد خودش سراغ جلد بعدی را می‌گیرد. چند جلد که بخواند، خواندن برایش به یک کار لذت‌بخش تبدیل می‌شود، نه یک تکلیف. از این‌جا به بعد، رفتن سراغ کتاب‌های بلندتر و جدی‌تر خیلی راحت‌تر است.
چند پیشنهاد برای استفاده‌ی بهتر از این کتاب‌ها:
بخشی از جذابیت این مجموعه به شخصیت‌های فرعی‌اش برمی‌گردد. هر کدام از آن‌ها نماینده‌ی یک تیپ آشنا در زندگی بچه‌هاست و همین آشنایی خنده را چند برابر می‌کند.
برادر کوچک هنری همه‌ی کارها را درست انجام می‌دهد: مسواک می‌زند، اتاقش را مرتب می‌کند، سبزی می‌خورد و از بزرگ‌ترها تشکر می‌کند. بزرگ‌ترها عاشقش‌اند و هنری از دستش کلافه است. خیلی از بچه‌هایی که خواهر یا برادر دارند، این رابطه را خوب می‌فهمند: حسادت، رقابت و در عین حال نوعی وابستگی پنهان. داستان‌ها گاهی نشان می‌دهند که برادر کامل هم آن‌قدرها که به نظر می‌رسد بی‌نقص نیست، و همین لحظه‌ها از بامزه‌ترین قسمت‌های کتاب‌اند.
پدر و مادر هنری آدم‌های معمولی‌اند؛ خسته، گاهی عصبانی، گاهی بی‌حوصله و گاهی مهربان. آن‌ها قهرمان یا آدم بد داستان نیستند، بلکه همان بزرگ‌ترهایی‌اند که بچه‌ها هر روز می‌بینند. خواننده‌ی بزرگ‌سالی که کتاب را برای کودکش می‌خواند، اغلب خودش را در آن‌ها پیدا می‌کند و لبخند می‌زند.
مدرسه یکی از صحنه‌های اصلی ماجراهاست. همکلاسی‌ها هر کدام یک ویژگی برجسته دارند: یکی همیشه گریه می‌کند، یکی همیشه رئیس‌بازی درمی‌آورد، یکی همیشه گرسنه است. معلم‌ها هم از دست هنری حسابی خسته‌اند. این شخصیت‌ها به بچه‌ها کمک می‌کنند دنیای مدرسه را با نگاهی شوخ ببینند؛ دنیایی که گاهی برایشان ترسناک یا خسته‌کننده است.
هنری یک رقیب همیشگی هم دارد؛ دختری هم‌سن خودش که به اندازه‌ی او یک‌دنده و پرشر و شور است. کل‌کل‌های این دو یکی از رشته‌های ثابت داستان‌هاست و بچه‌ها از این‌که ببینند کدام‌یک این بار برنده می‌شود لذت می‌برند.
این مجموعه کتاب آموزشی به معنای رایج نیست و هیچ‌جا درس اخلاق نمی‌دهد، اما بچه‌ها از آن چیزهای زیادی برمی‌دارند. اول، یاد می‌گیرند که احساسات منفی مثل حسادت، خشم و حوصله‌سررفتن طبیعی‌اند و همه آن‌ها را تجربه می‌کنند. دیدن این‌که هنری هم همین احساس‌ها را دارد، به بچه کمک می‌کند خودش را عجیب یا بد نداند.
دوم، بچه‌ها می‌بینند که کارها پیامد دارند. هنری خیلی وقت‌ها نقشه می‌کشد و نقشه‌اش به شکلی خنده‌دار خراب می‌شود. این خرابی‌ها، بی‌آن‌که کسی مستقیم بگوید، نشان می‌دهند که هر کاری نتیجه‌ای دارد.
سوم، طنز خودش یک مهارت است. بچه‌ای که با کتاب‌های خنده‌دار بزرگ می‌شود، یاد می‌گیرد به موقعیت‌های سخت از زاویه‌ای سبک‌تر نگاه کند. این مهارت در زندگی واقعی خیلی به کار می‌آید.
چهارم، دایره‌ی واژگان بچه گسترش پیدا می‌کند. زبان داستان‌ها ساده است، اما پر از اصطلاح‌ها و توصیف‌های تازه است که بچه در گفت‌وگوهای روزمره کمتر می‌شنود. همین است که در کتاب‌جم بخشی از این کتاب‌ها در دسته‌ی آموزشی و مهارت‌های زندگی هم قرار گرفته‌اند.
محبوبیت این شخصیت فقط به کتاب محدود نماند. از روی ماجراهای هنری مجموعه‌ی پویانمایی تلویزیونی ساخته شد که سال‌ها پخش شد و نسل تازه‌ای از بچه‌ها را با این شخصیت آشنا کرد. فیلم سینمایی هم با بازیگران واقعی از روی این مجموعه ساخته شده است. این گسترش نشان می‌دهد که هنری به یک شخصیت آشنا در فرهنگ کودکان تبدیل شده، نه فقط یک قهرمان کتابی.
برای بچه‌ای که پویانمایی را دیده، خواندن کتاب تجربه‌ی تازه‌ای است. در کتاب، تخیل خودش جای تصویرهای متحرک را می‌گیرد و جزئیاتی را کشف می‌کند که در نسخه‌ی تصویری نبوده است. اگر کودکتان هنری را از تلویزیون می‌شناسد، کتاب‌ها پل خوبی برای رساندنش به دنیای خواندن‌اند.
در عین حال، کتاب‌ها هنوز اصل این مجموعه‌اند و بیشتر طرفدارهای قدیمی معتقدند لذت خواندن داستان‌ها، با لحن راوی و شوخی‌های زبانی‌اش، با هیچ نسخه‌ی دیگری قابل مقایسه نیست.
شهرت اصلی او به خاطر هنری است، اما این تنها کارش نیست. او کتاب‌های دیگری هم برای کودکان و نوجوانان نوشته، از جمله رمان‌هایی برای خواننده‌های بزرگ‌تر که از دنیای اسطوره‌های شمال اروپا الهام گرفته‌اند. با این حال، آنچه در کتاب‌جم از او موجود است بیشتر به مجموعه‌ی هنری مربوط می‌شود و اگر دنبال کتاب‌های دیگرش هستید، بهتر است در صفحه‌ی هر کتاب مشخصات دقیق را ببینید.
جالب است بدانید که مجموعه‌ی هنری فقط داستان نیست. در زبان اصلی، کتاب‌های جانبی مثل کتاب سرگرمی، کتاب لطیفه و کتاب فعالیت هم با شخصیت هنری منتشر شده‌اند. این نشان می‌دهد این شخصیت چقدر برای بچه‌ها محبوب شده است.
اگر کودکتان کتاب‌های این نویسنده را دوست دارد، احتمالا از کتاب‌های طنز دیگری که درباره‌ی زندگی روزمره‌ی بچه‌ها نوشته شده‌اند هم لذت می‌برد. داستان‌هایی که قهرمانشان یک بچه‌ی معمولی و کمی شیطان است، در ادبیات کودک سابقه‌ی طولانی دارند و هر نسل قهرمان‌های خودش را دارد. برای بچه‌های امروز، هنری یکی از همین قهرمان‌هاست.
برای پیدا کردن کتاب‌های مشابه، می‌توانید در دسته‌های کتاب‌جم بگردید. در بخش بعد لینک این دسته‌ها را آورده‌ایم.
کتاب‌های این نویسنده در کتاب‌جم در این دسته‌ها قرار گرفته‌اند:
این دسته‌ها کمک می‌کنند کتاب‌های هم‌سطح و هم‌سلیقه را پیدا کنید و کتابخانه‌ی کودکتان را متنوع‌تر کنید.
در کتاب‌جم بیشتر جلدهای مجموعه‌ی هنری موجودند. قیمت هر کتاب قیمت روز است و موجودی هر روز به‌روز می‌شود. همه‌ی کتاب‌ها نسخه‌ی چاپی‌اند؛ همان کتابی که کودکتان می‌تواند ورق بزند، تصویرهایش را نگاه کند و در قفسه‌اش بگذارد.
برای خرید، صفحه‌ی کتاب دلخواه را باز کنید، ناشر و مترجم را ببینید و آن را به سبد خرید اضافه کنید. اگر قصد دارید مجموعه را کامل کنید، چند جلد را در یک سفارش بگیرید تا هم کار ساده‌تر شود و هم کودکتان چند ماجرای تازه را پشت سر هم داشته باشد.
کتاب‌های هنری برای هدیه هم انتخاب خوبی‌اند. برای تولد یک بچه‌ی کلاس اولی یا دومی، یک یا دو جلد از این مجموعه هدیه‌ای است که هم می‌خنداند و هم کتاب‌خوانش می‌کند.
اگر می‌خواهید از این کتاب‌ها بیشترین بهره را ببرید، یک برنامه‌ی سبک و بدون اجبار می‌تواند کمک کند. لازم نیست برنامه سخت‌گیرانه باشد؛ هدف این است که خواندن به بخشی شاد از روزهای خانواده تبدیل شود.
در این مسیر، از خنده‌های بلند نترسید و اگر کودک یک داستان را چند بار خواست، دوباره بخوانید. تکرار برای بچه‌ها لذت‌بخش است و به یادگیری زبان هم کمک می‌کند. بعد از چند هفته احتمالا خواهید دید که کودک خودش کتاب را برمی‌دارد و بی‌آن‌که کسی بگوید، سرگرم خواندن می‌شود.
یک پیشنهاد دیگر این است که گوشه‌ی کوچکی در اتاق کودک برای کتاب‌هایش درست کنید؛ یک قفسه‌ی پایین یا یک جعبه‌ی رنگی. وقتی کتاب‌ها همیشه جلوی چشم و در دسترس باشند، احتمال این‌که بچه سراغشان برود خیلی بیشتر است. جلدهای مختلف هنری با جلدهای رنگی و شلوغشان در چنین گوشه‌ای حسابی جلب توجه می‌کنند.
و در آخر، خودتان هم الگو باشید. بچه‌ای که می‌بیند پدر و مادرش کتاب می‌خوانند، خواندن را کاری طبیعی و خواستنی می‌داند. شاید حتی خودتان هم از شیطنت‌های هنری خنده‌تان بگیرد؛ این کتاب‌ها برای بزرگ‌ترها هم بی‌لطف نیستند.
پیش از خرید، چند نکته را در نظر بگیرید:
با مجموعه‌ی هنری، که در فارسی با عنوان‌هایی مثل «هنری آتیش پاره» و «هنری وروجک» منتشر شده است.
بیشتر برای بچه‌های شش تا نه سال، یعنی سال‌های اول دبستان. برای کوچک‌ترها می‌شود بلند خواند و بزرگ‌ترها هم معمولا هنوز از آن‌ها لذت می‌برند.
نه. هر جلد چند داستان مستقل دارد و از هر کدام می‌شود شروع کرد.
هر دو یک شخصیت‌اند، اما در ترجمه‌های مختلف با اسم‌های متفاوت آمده‌اند. ناشر و مترجم را در صفحه‌ی هر کتاب ببینید.
در کتاب‌جم کتاب‌هایی از نشر افق و نشر آرمان رشد دیده می‌شود.
بله، کتاب‌های مجموعه تصویرگری دارند که به دنبال کردن داستان کمک می‌کند. جزئیات هر چاپ را در صفحه‌ی کتاب ببینید.
فرانچسکا سایمون با خلق هنری، شخصیتی ساخته که بچه‌های زیادی در سراسر جهان با او بزرگ شده‌اند و خواندن را دوست داشته‌اند. کتاب‌هایش کوتاه، خنده‌دار و صادق‌اند و برای بچه‌ای که تازه خواندن را شروع کرده، بهترین همراه‌اند.
اگر می‌خواهید کودکتان با لبخند به کتاب نزدیک شود، یک جلد از ماجراهای هنری را انتخاب کنید، قیمت روز و موجودی را در صفحه‌اش ببینید و نسخه‌ی چاپی‌اش را آنلاین سفارش دهید. شاید همین کتاب، شروع یک عادت خوب برای سال‌های آینده باشد.