۴۳ اثر در کتاب‌جم
جی. آر. آر. تالکین، استاد زبان‌شناس آکسفورد و نویسنده هابیت و ارباب حلقه‌ها، جهانی به نام سرزمین میانه ساخت که زبان، نقشه و تاریخ هزاران‌ساله دارد. او را پدر فانتزی مدرن می‌دانند و آثارش از سیلماریلیون تا برن و لوتین، هنوز هر نسل تازه‌ای از خوانندگان را به سفری بزرگ میان الف‌ها، هابیت‌ها و قصه‌های کهن دعوت می‌کند.
جی. آر. آر. تالکین نویسنده‌ای است که بیشتر ما او را با یک حلقه، یک هابیت کوچک و سرزمینی به نام سرزمین میانه می‌شناسیم. اما پشت این تصویر آشنا، استادی دانشگاهی ایستاده که عمرش را صرف زبان‌های کهن، اسطوره‌های شمال اروپا و ساختن جهانی کامل با تاریخ، نقشه، زبان و شعر کرد. اگر دنبال خرید کتاب تالکین هستید یا می‌خواهید بدانید از کدام اثرش شروع کنید، این راهنما برای شماست. در ادامه درباره زندگی او، دنیای خیالی‌اش، کتاب‌هایی که به فارسی ترجمه شده و راه درست ورود به این جهان بزرگ حرف می‌زنیم.
جان رونالد روئل تالکین در سال ۱۸۹۲ در بلومفونتین، در جنوب آفریقا، به دنیا آمد و در سال ۱۹۷۳ در انگلستان درگذشت. خانواده‌اش وقتی او کودک بود به انگلستان برگشتند و او بیشتر کودکی‌اش را در حوالی بیرمنگام گذراند. پدرش را خیلی زود از دست داد و چند سال بعد مادرش هم درگذشت. این یتیمی زودهنگام، و بعدها تجربه جنگ، سایه‌ای از اندوه و از دست دادن روی بسیاری از نوشته‌هایش انداخت؛ اندوهی که در کنار امید و شجاعت، رنگ اصلی دنیای او شد.
تالکین در آکسفورد درس خواند و بعدها استاد همان دانشگاه شد. رشته‌اش زبان و ادبیات انگلیسی کهن بود؛ یعنی زبانی که انگلیسی‌زبان‌ها هزار سال پیش با آن حرف می‌زدند و متن‌هایی مثل حماسه بیوولف به آن نوشته شده‌اند. او زبان‌شناسی عاشق بود و از نوجوانی برای خودش زبان می‌ساخت. همین علاقه، بذر سرزمین میانه شد: او اول زبان ساخت و بعد فکر کرد چه مردمی باید به این زبان حرف بزنند و چه تاریخی باید پشت آن باشد.
برای فهم کتاب‌های تالکین، دانستن چند ایستگاه اصلی زندگی‌اش کمک می‌کند. ایستگاه اول، کودکی بی‌پدر و مادر و سرپرستی یک کشیش کاتولیک است که به او و برادرش رسید. ایمان کاتولیک تا آخر عمر برای تالکین مهم ماند و بسیاری از منتقدان ردپای نگاه اخلاقی او را در قصه‌هایش می‌بینند؛ هرچند خودش دوست نداشت آثارش را تمثیل مستقیم بخوانند.
ایستگاه دوم، جنگ جهانی اول است. تالکین جوان به جبهه رفت و در یکی از خونین‌ترین نبردهای آن جنگ حضور داشت. بسیاری از دوستان نزدیک دوران مدرسه‌اش در همین جنگ کشته شدند. خیلی از خوانندگان، تصویر سرزمین‌های ویران و مرده در ارباب حلقه‌ها را با این تجربه پیوند می‌دهند. خود او هم پذیرفته بود که تجربه جنگ بر نوشتنش اثر گذاشته، اما با این تعبیر که قصه را مستقیم ترجمه جنگ بدانیم موافق نبود.
ایستگاه سوم، ازدواج با ادیت برت است؛ عشقی از نوجوانی که سال‌ها منتظرش ماند. ماجرای برن و لوتین، یعنی عشق یک انسان فانی و یک الف زیبا، به گفته خانواده‌اش از این عشق الهام گرفته است. حتی روی سنگ قبر این دو نفر، نام لوتین و برن کنار نام‌هایشان آمده است.
ایستگاه چهارم، سال‌های استادی در آکسفورد و حلقه دوستانی است که به اینکلینگز معروف شدند. سی. اس. لوئیس، نویسنده سرگذشت نارنیا، از نزدیک‌ترین دوستان او در این حلقه بود. آن‌ها نوشته‌هایشان را برای هم می‌خواندند و نقد می‌کردند. بخش‌هایی از ارباب حلقه‌ها اول بار در همین جمع‌های دوستانه خوانده شد.
ایستگاه پنجم، شهرت جهانی است. هابیت در سال ۱۹۳۷ منتشر شد و موفق بود. ناشر از او دنباله‌ای خواست و این دنباله، بعد از سال‌ها کار، به ارباب حلقه‌ها تبدیل شد که در میانه دهه پنجاه میلادی در سه جلد درآمد. در دهه شصت، این کتاب میان دانشجویان و جوانان دنیا محبوبیتی عجیب پیدا کرد و تالکین در سال‌های پیری با شهرتی روبه‌رو شد که هرگز انتظارش را نداشت.
کار بزرگ تالکین فقط نوشتن چند رمان نبود؛ او یک جهان ساخت. سرزمین میانه نقشه دارد، دوره‌های تاریخی دارد، چند زبان کامل با دستور و واژه دارد، شجره‌نامه دارد و حتی شعر و ترانه مخصوص هر قوم. وقتی ارباب حلقه‌ها را می‌خوانید، حس می‌کنید پشت هر نام و هر کوه، هزاران سال تاریخ پنهان است. این حس اتفاقی نیست؛ تالکین واقعا آن تاریخ را نوشته بود، حتی اگر در خود رمان فقط گوشه‌ای از آن پیدا باشد.
او این کار را با کلمه‌ای توضیح می‌داد که می‌شود به «آفرینش فرعی» ترجمه‌اش کرد: انسان، به عنوان موجودی آفریده، می‌تواند در کوچک‌ترین مقیاس، جهانی تازه بیافریند که قانون‌های درونی خودش را دارد. اگر این جهان منسجم باشد، خواننده وارد آن می‌شود و آن را باور می‌کند. همین انسجام، راز ماندگاری تالکین است. خیلی از نویسندگان فانتزی بعد از او همین الگو را دنبال کردند: نقشه اول کتاب، نژادهای گوناگون، زبان‌های ساختگی و تاریخ طولانی.
در سرزمین میانه الف‌ها، انسان‌ها، دورف‌ها، هابیت‌ها، اورک‌ها، انت‌ها و موجودات دیگر زندگی می‌کنند. هر قوم فرهنگ، زبان و سرنوشت خودش را دارد. الف‌ها جاودانه‌اند اما اندوه زمان را با خود دارند؛ انسان‌ها فانی‌اند و مرگ برایشان هم رنج است و هم هدیه؛ هابیت‌ها کوچک و خانه‌دوست‌اند اما در لحظه‌های سخت شجاعتی غیرمنتظره نشان می‌دهند. این تقابل‌ها، لایه فلسفی آثار تالکین را می‌سازد.
نثر تالکین با نثر رمان‌های امروزی فرق دارد. او آهسته روایت می‌کند، به منظره‌ها اهمیت می‌دهد، از راه رفتن شخصیت‌ها در جنگل و کوه با حوصله حرف می‌زند و هر از گاهی شعری در دل روایت می‌گذارد. بعضی خوانندگان امروزی این آهستگی را در صفحه‌های اول سخت می‌بینند، اما بیشترشان بعد از چند فصل به ریتم کتاب عادت می‌کنند و درست همین آرامش را دوست می‌دارند.
ویژگی دیگر سبک او، تفاوت لحن در بخش‌های مختلف است. وقتی درباره هابیت‌ها می‌نویسد، لحنش صمیمی، شوخ و خانگی است. وقتی سراغ پادشاهان انسان یا جنگ‌های بزرگ می‌رود، زبانش حماسی و کهن می‌شود و به نثر افسانه‌های قدیمی نزدیک می‌شود. در سیلماریلیون این لحن کهن به اوج می‌رسد و کتاب بیشتر شبیه یک متن اسطوره‌ای یا تاریخی است تا رمان.
تالکین به قدرت کلمه و نام باور داشت. نام‌ها در آثار او بی‌دلیل نیستند و معمولا ریشه در یکی از زبان‌های ساختگی‌اش دارند. برای همین مترجمان فارسی هم با چالش جدی روبه‌رو بوده‌اند: نام‌ها را ترجمه کنند یا آوانویسی؟ هر مترجم راه خودش را رفته و این یکی از دلیل‌هایی است که خوانندگان ایرانی درباره ترجمه‌های مختلف تالکین بحث زیادی دارند.
آثار تالکین را می‌شود در چند گروه دید. گروه اول دو کتابی است که خودش در زمان حیاتش درباره سرزمین میانه منتشر کرد: هابیت و ارباب حلقه‌ها. گروه دوم کتاب‌هایی است که بعد از مرگش، با ویرایش پسرش کریستوفر تالکین، منتشر شد؛ مثل سیلماریلیون و قصه‌های بلند برن و لوتین و سقوط گوندولین. گروه سوم نوشته‌های کوتاه‌تر، قصه‌های کودکانه، شعرها، ترجمه‌ها و مقاله‌های دانشگاهی اوست.
هابیت ماجرای بیلبو بگینز است؛ هابیتی آرام و راحت‌طلب که یک روز گندالف جادوگر و سیزده دورف به خانه‌اش می‌آیند و او را با خود به سفری برای پس گرفتن گنج دورف‌ها از اژدهایی به نام اسماگ می‌برند. کتاب در اصل برای کودکان نوشته شده و لحنش گرم و شوخ است، اما بزرگسالان هم با آن لذت می‌برند. در همین سفر است که بیلبو حلقه‌ای جادویی پیدا می‌کند؛ حلقه‌ای که بعدها محور ارباب حلقه‌ها می‌شود. در کتاب‌جم نسخه «هابیت یا آنجا و بازگشت دوباره» در قالب کالینگور هم موجود است.
ارباب حلقه‌ها اثر اصلی تالکین است. داستان درباره فرودو، برادرزاده بیلبو، است که حلقه یگانه را به ارث می‌برد و باید آن را به سرزمین تاریک موردور ببرد و در آتش کوه هلاکت نابود کند؛ چون این حلقه ابزار قدرت سائورون، فرمانروای تاریکی، است. فرودو در این راه همراهانی دارد: سم وفادار، گندالف، آراگورن، لگولاس الف، گیملی دورف و دیگران. کتاب معمولا در سه جلد منتشر می‌شود: یاران حلقه، دو برج و بازگشت شاه. در کتاب‌جم «ارباب حلقه‌ها: یاران حلقه» در نسخه کالینگور مصور و «ارباب حلقه‌ها: بازگشت شاه» در قالب کالینگور دیده می‌شود.
ارباب حلقه‌ها درباره قدرت است و وسوسه آن؛ درباره اینکه حتی بهترین آدم‌ها هم ممکن است در برابر قدرت فاسد شوند. درباره دوستی، وفاداری، فداکاری و امید در تاریک‌ترین زمان هم هست. یکی از زیباترین نکته‌های کتاب این است که سرنوشت جهان نه به دست پادشاهان و جنگجویان بزرگ، بلکه به دست موجوداتی کوچک و فروتن رقم می‌خورد.
سیلماریلیون پیش‌زمینه همه چیز است: از آفرینش جهان با موسیقی تا دوران اول، جنگ الف‌ها با مورگوث، ساخته شدن سیلماریل‌ها یعنی سه گوهر درخشان، و سرنوشت پادشاهی‌های کهن. این کتاب بعد از مرگ تالکین و با ویرایش کریستوفر تالکین منتشر شد. خواندنش از ارباب حلقه‌ها سخت‌تر است، چون شخصیت‌ها و نام‌ها بسیارند و لحن، لحن اسطوره است. اما برای کسی که عاشق سرزمین میانه شده، سیلماریلیون گنجی واقعی است. این کتاب در کتاب‌جم هم با جلد معمولی و هم شومیز موجود است.
قصه برن و لوتین یکی از قصه‌های محوری سیلماریلیون است که در کتابی جداگانه، با نسخه‌های مختلفی که تالکین در طول سال‌ها از آن نوشته بود، گردآوری شده است. برن، مردی فانی، عاشق لوتین، دختر پادشاه الف‌ها، می‌شود. پدر لوتین برای ازدواج آن‌ها شرطی ناممکن می‌گذارد: یکی از سیلماریل‌ها را از تاج مورگوث بیاورد. این قصه عاشقانه‌ترین و شخصی‌ترین قصه تالکین است. «برن و لوتین» در کتاب‌جم در دو نسخه فهرست شده است.
گوندولین شهری پنهان از الف‌ها است که سال‌ها از چشم دشمن دور می‌ماند تا اینکه با خیانت لو می‌رود و ویران می‌شود. تالکین این قصه را خیلی زود، حتی در سال‌های جنگ جهانی اول، شروع کرد و بارها بازنویسی‌اش کرد. کتاب «سقوط گوندولین» نسخه‌های مختلف این قصه را کنار هم می‌گذارد. نسخه شومیز آن در کتاب‌جم موجود است.
خیلی‌ها می‌پرسند بهترین کتاب‌های تالکین کدام‌اند و از کجا باید شروع کرد. پاسخ به سن و سلیقه شما بستگی دارد، اما یک مسیر کلی هست که برای بیشتر خوانندگان جواب می‌دهد.
بعضی خوانندگان ترجیح می‌دهند مستقیم با ارباب حلقه‌ها شروع کنند. این هم ممکن است، چون خود ارباب حلقه‌ها خلاصه‌ای از ماجرای هابیت را در فصل‌های اول دارد. اما خواندن هابیت لذت دیدار دوباره با بیلبو و گالوم را چند برابر می‌کند.
آثار تالکین سال‌هاست که به فارسی ترجمه می‌شود و در بازار کتاب ایران چند ترجمه مختلف از هابیت و ارباب حلقه‌ها وجود دارد. ناشرانی مثل روزنه، سبزان و الماس پارسیان از ناشرانی‌اند که کتاب‌های تالکین را در کتاب‌جم عرضه کرده‌اند. هر ترجمه ویژگی خودش را دارد: بعضی به متن وفادارترند و لحن کهن تالکین را حفظ می‌کنند، بعضی روان‌تر و امروزی‌ترند. بعضی نام‌ها را ترجمه کرده‌اند و بعضی آوانویسی.
پیشنهاد ما این است که پیش از خرید کتاب تالکین، چند صفحه از ترجمه‌های مختلف را در صفحه کتاب یا کتاب‌فروشی ببینید و ترجمه‌ای را انتخاب کنید که با آن راحت‌ترید. اگر می‌خواهید کل مجموعه را بخوانید، بهتر است همه جلدها از یک ترجمه و یک ناشر باشد تا نام‌ها و لحن یکدست بماند. این نکته برای ارباب حلقه‌ها که سه جلد است اهمیت بیشتری دارد.
قالب نسخه‌ها هم متفاوت است. نسخه کالینگور یعنی جلد سخت و مقوایی، که برای نگه‌داری طولانی و کتابخانه شخصی مناسب‌تر است. نسخه شومیز یعنی جلد نرم، که سبک‌تر است و برای همراه داشتن در سفر بهتر. نسخه‌های مصور هم برای کسانی جذاب‌اند که می‌خواهند تصویرهای سرزمین میانه را کنار متن ببینند.
نزدیک به یک قرن از انتشار هابیت می‌گذرد و هنوز هر سال نسل تازه‌ای از خوانندگان وارد سرزمین میانه می‌شوند. دلیلش چند چیز است. اول، جهان او آن‌قدر کامل است که خواننده می‌تواند سال‌ها در آن زندگی کند. هر بار که کتاب را دوباره می‌خوانید، جزئیات تازه‌ای پیدا می‌کنید.
دوم، موضوعات آثار تالکین همیشگی‌اند: وسوسه قدرت، ارزش دوستی، معنای مرگ، امید در ناامیدی و اهمیت کارهای کوچک. سم، باغبان ساده‌ای که تا آخر کنار فرودو می‌ماند، برای خیلی‌ها قهرمان واقعی کتاب است. این پیام که آدم معمولی هم می‌تواند جهان را نجات دهد، در هر زمانی دل‌گرم‌کننده است.
سوم، فیلم‌های سینمایی ارباب حلقه‌ها و هابیت میلیون‌ها نفر را با این دنیا آشنا کرد. خیلی از کسانی که اول فیلم را دیده‌اند، بعد سراغ کتاب رفته‌اند و دیده‌اند که کتاب جزئیات و عمقی دارد که هیچ فیلمی نمی‌تواند همه‌اش را نشان دهد؛ از شعرهای تام بامبادیل گرفته تا فصل پاک‌سازی شایر در پایان داستان.
چهارم، تالکین در واقع پدر فانتزی مدرن است. بسیاری از نویسندگان این ژانر، آگاهانه یا ناآگاهانه، از او یاد گرفته‌اند. خواندن آثار او مثل رفتن به سرچشمه رودی است که امروز هزاران کتاب و بازی و فیلم از آن آب می‌خورند.
تالکین گفته بود دلش می‌خواست برای انگلستان اسطوره‌ای بسازد؛ چون به نظرش انگلستان، برخلاف سرزمین‌های شمالی یا یونان، مجموعه اسطوره‌ای کامل و بومی نداشت. او از ادبیات کهن شمال اروپا، از حماسه‌های ایسلندی و فنلاندی، از بیوولف و افسانه‌های قدیمی الهام گرفت. نام برخی دورف‌های هابیت از یک متن کهن اسکاندیناوی آمده است. قصه شخصیت تورین در سیلماریلیون هم با قصه‌ای از حماسه فنلاندی کالوالا شباهت دارد.
اما تالکین فقط تقلید نکرد. او این مایه‌ها را با نگاه اخلاقی، با ذوق زبان‌شناسانه و با تخیل شخصی‌اش ترکیب کرد و چیزی تازه ساخت. برای خواننده فارسی‌زبان هم جالب است که میان سرزمین میانه و حماسه‌های خودمان شباهت‌هایی پیدا کند: نبرد نیک و بد، پادشاهی که باید برگردد، قهرمانانی که سرنوشتشان از پیش رقم خورده و اندوهی که روی پایان پیروزی‌ها سایه می‌اندازد. خواندن تالکین در کنار شاهنامه تجربه‌ای دوست‌داشتنی است.
یکی از دلیل‌های محبوبیت تالکین، شخصیت‌هایی است که سال‌ها در ذهن خواننده می‌مانند. بیلبو که از یک هابیت ترسو به ماجراجویی خردمند تبدیل می‌شود. گندالف، جادوگری که با همه قدرتش فروتن است و بیشتر راهنمایی می‌کند تا فرمان بدهد. آراگورن، وارث پادشاهی که سال‌ها در لباس یک تکاور گمنام زندگی کرده است.
گالوم شاید پیچیده‌ترین شخصیت تالکین باشد. موجودی که حلقه او را از درون پوسانده، اما هنوز ته‌مانده‌ای از گذشته‌اش، از وقتی که اسمش اسمیگل بود، در او زنده است. گفت‌وگوی گالوم با خودش یکی از درخشان‌ترین بخش‌های ادبیات فانتزی است. تالکین با او نشان می‌دهد که حتی تباه‌شده‌ترین موجود هم شایسته ترحم است و همین ترحم، در پایان، سرنوشت جهان را تغییر می‌دهد.
در سیلماریلیون هم شخصیت‌هایی مثل فئانور، سازنده سیلماریل‌ها، با غرور و نبوغ ویرانگرش، یا لوتین با عشق و شجاعتش، و تورین با سرنوشت تلخش، نشان می‌دهند که تالکین فقط قهرمان‌های ساده نمی‌ساخت. شخصیت‌های او تناقض دارند، اشتباه می‌کنند و بهای اشتباهشان را می‌پردازند.
آیا کتاب‌های تالکین برای نوجوانان مناسب است؟ هابیت قطعا بله؛ اصلا برای همین سن نوشته شده و خیلی از خانواده‌ها آن را برای بچه‌های دبستانی بلند می‌خوانند. ارباب حلقه‌ها برای نوجوانانی که اهل خواندن کتاب‌های بلندند مناسب است، هرچند صحنه‌های جنگ و تاریکی بیشتری دارد. سیلماریلیون برای خواننده صبورتر و بزرگ‌تر است.
برای بزرگسالان، آثار تالکین هر بار لایه تازه‌ای نشان می‌دهد. نوجوانی که ارباب حلقه‌ها را برای ماجرا و جنگ خوانده، در بزرگسالی آن را به خاطر حرفش درباره قدرت، از دست دادن و رفتن دوباره می‌خواند. خیلی‌ها می‌گویند پایان کتاب، جایی که فرودو نمی‌تواند به زندگی آرام گذشته برگردد، را فقط بعد از اینکه خودشان چیزی را از دست داده‌اند فهمیده‌اند.
اگر می‌خواهید کتابی از تالکین هدیه بدهید، هابیت با جلد سخت یا نسخه مصور برای نوجوانان و ارباب حلقه‌ها در قالب کالینگور برای بزرگسالان انتخاب‌های خوبی‌اند. برای کسی که فیلم‌ها را دوست داشته و هنوز کتاب‌ها را نخوانده، هدیه‌ای بهتر از یاران حلقه پیدا نمی‌شود.
اگر بعد از تالکین دلتان خواست باز هم فانتزی بخوانید، فهرست کتاب‌های علمی‌تخیلی و فانتزی کتاب‌جم جای خوبی برای ادامه راه است. برای کسانی که به ریشه‌های اسطوره‌ای قصه‌ها علاقه دارند، فهرست قصه و افسانه پیشنهاد می‌شود. و اگر دوست دارید سراغ رمان‌های بزرگ دیگر زبان‌ها بروید، فهرست رمان خارجی و فهرست کلی ادبیات و داستان در دسترس شماست.
خیلی از خوانندگان بعد از تالکین سراغ دوستش سی. اس. لوئیس و سرگذشت نارنیا می‌روند؛ دو نویسنده‌ای که با هم بحث می‌کردند و هم را تشویق می‌کردند، هرچند سبکشان بسیار متفاوت بود. نارنیا ساده‌تر و آشکارتر تمثیلی است، سرزمین میانه پیچیده‌تر و تاریخی‌تر. خواندن هر دو کنار هم تصویر کاملی از فانتزی کلاسیک انگلیسی به شما می‌دهد.
در کتاب‌جم چند ده عنوان از آثار تالکین و کتاب‌های مرتبط با او، از ناشران مختلف، فهرست شده است. برای هر کتاب قیمت روز و وضعیت موجودی به‌روز نمایش داده می‌شود و می‌توانید نسخه چاپی را آنلاین سفارش دهید. چون از یک اثر ممکن است چند ترجمه و چند قالب وجود داشته باشد، پیش از سفارش، نام مترجم، ناشر و نوع جلد را در صفحه هر کتاب ببینید.
اگر قصد دارید مجموعه کامل ارباب حلقه‌ها را تهیه کنید، توصیه می‌کنیم سه جلد را از یک ناشر و یک ترجمه بخرید. اگر هم فقط یک جلد را می‌خواهید، مثلا برای جایگزین کردن جلد گم‌شده، دقت کنید با جلدهای قبلی شما همخوان باشد.
ترتیب پیشنهادی: هابیت، سپس سه جلد ارباب حلقه‌ها، و بعد سیلماریلیون. برن و لوتین و سقوط گوندولین را می‌توانید بعد از سیلماریلیون بخوانید.
لازم نیست، چون ارباب حلقه‌ها گذشته را توضیح می‌دهد. اما خواندن هابیت تجربه شما را کامل‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند.
نه. تالکین سال‌ها روی آن کار کرد اما در زمان حیاتش منتشر نشد. پسرش کریستوفر تالکین بعد از مرگ او نوشته‌ها را ویرایش و منتشر کرد.
هر ترجمه طرفداران خودش را دارد. بهتر است چند صفحه از ترجمه‌های مختلف را ببینید و لحنی را انتخاب کنید که با آن راحت‌ترید، و همه جلدها را از همان ترجمه تهیه کنید.
هابیت برای کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان عالی است. ارباب حلقه‌ها برای نوجوانان کتاب‌خوان و بزرگسالان، و سیلماریلیون بیشتر برای بزرگسالان و خوانندگان علاقه‌مند.
کالینگور جلد سخت دارد و برای نگه‌داری طولانی بهتر است؛ شومیز جلد نرم دارد و سبک‌تر است. محتوای کتاب در هر دو یکی است مگر اینکه در صفحه کتاب چیز دیگری آمده باشد.
جی. آر. آر. تالکین استادی زبان‌شناس بود که از عشقش به زبان‌ها و اسطوره‌ها، یکی از بزرگ‌ترین جهان‌های خیالی ادبیات را ساخت. هابیت در ورود به این جهان است، ارباب حلقه‌ها قلب آن، و سیلماریلیون و قصه‌های بلندی مثل برن و لوتین و سقوط گوندولین ریشه‌هایش. اگر تا امروز سراغ او نرفته‌اید، شاید وقتش رسیده باشد که با بیلبو از خانه گرم و راحتش بیرون بزنید. کتاب‌های او را در کتاب‌جم ببینید، ترجمه و قالب دلخواهتان را انتخاب کنید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش دهید.
