جمالالدین اکرمی از نویسندگان و تصویرگران باسابقهی ادبیات کودک و نوجوان ایران است که سالها در کنار نوشتن قصه، به تصویرگری، پژوهش و نقد ادبیات کودک هم پرداخته است. کتابهای جمالالدین اکرمی طیف گستردهای دارند: از قصههای تصویری برای کودکان پیشدبستانی تا داستانهایی از تاریخ علم و سرگذشت ورزش در ایران برای نوجوانان. در این صفحه با کارنامه، سبک و کتابهای او آشنا میشوید و میفهمید برای کودک یا نوجوانتان از کدام کتاب شروع کنید.
پدر و مادرها، معلمها و مربیان کتابخانهها معمولا دنبال نویسندگانی هستند که هم قصهی خوب بگویند و هم چیزی به کودک بیاموزند، بی آنکه درس بدهند. کارنامهی اکرمی از این نظر قابل توجه است؛ چون او هم قصهگوی کودکان است و هم کسی که سالها دربارهی چگونگی نوشتن برای کودکان فکر و پژوهش کرده است.
جمالالدین اکرمی کیست؟
اکرمی از چهرههایی است که ادبیات کودک را از چند سو تجربه کرده است. او هم داستان نوشته، هم کتاب تصویرگری کرده و هم دربارهی ادبیات و تصویرگری کتاب کودک نوشته و نقد کرده است. این تجربهی چندجانبه در کتابهایش دیده میشود: متن و تصویر برای او دو بخش جدا نیستند، بلکه با هم قصه را میسازند.
بخشی از کارنامهی او با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان گره خورده است؛ نهادی که دههها یکی از مهمترین ناشران و مروجان کتاب کودک در ایران بوده. در فهرست کتابجم چند کتاب او از همین ناشر دیده میشود، از جمله «غریبه و دریا» و «با مقوا صورتکهای نمایشی بسازیم». ناشرانی مثل پیدایش و خانهی ادبیات هم آثاری از او منتشر کردهاند.
در کتابجم دهها عنوان از اکرمی ثبت شده و بخشی از آنها همین حالا موجود است. این کتابها در دستههایی مثل قصه و افسانه، پیشدبستانی، آموزشی و مهارتهای زندگی و رمان نوجوان قرار گرفتهاند.
کتابهای جمالالدین اکرمی برای کودکان خردسال
بخش مهمی از کارنامهی اکرمی به کتابهایی برای کودکان پیشدبستانی و سالهای اول دبستان اختصاص دارد. این کتابها معمولا متنی کوتاه و تصویرهایی پررنگ دارند و برای بلند خواندن کنار کودک ساخته شدهاند.
«تارا و مرغ دریاییاش» نمونهای از این قصههاست؛ داستانی دربارهی دوستی یک کودک با پرندهای دریایی. قصههایی که در آنها کودک با یک حیوان رابطهی دوستی برقرار میکند، به بچهها کمک میکنند مهربانی، مسئولیت و دلبستگی را تجربه کنند. این نوع کتابها برای خواندن پیش از خواب بسیار مناسباند.
«قصههای آبدار» هم مجموعهای است که یکی از جلدهایش با نام «میسا و دردسرهایش» در فهرست کتابجم دیده میشود. عنوان مجموعه خودش بازیگوش است و نشان میدهد با قصههایی شاد و پرماجرا روبهرو هستیم. کودکان معمولا قصههایی را دوست دارند که شخصیت اصلیشان در دردسر میافتد و باید راهی برای بیرون آمدن پیدا کند؛ این قصهها هم سرگرمکنندهاند و هم به کودک یاد میدهند که با مشکلها چطور روبهرو شود.
چهل تکه و آخرین آواز مترسک
«چهل تکه» عنوانی است که برای ما ایرانیها یادآور پارچههای رنگارنگی است که از تکههای مختلف به هم دوخته میشوند. این تصویر برای یک کتاب کودک بسیار گویاست؛ چیزی که از تکههای کوچک ساخته میشود و در کنار هم زیبایی تازهای پیدا میکند. کتابهایی با این حالوهوا معمولا فرصتی برای گفتوگو دربارهی فرهنگ و سنتهای خانوادگی با کودک فراهم میکنند.
«آخرین آواز مترسک» هم عنوانی شاعرانه دارد. مترسک در ادبیات کودک شخصیتی محبوب است؛ موجودی تنها در میان مزرعه که گاهی دلش میخواهد پرندهها را بترساند و گاهی دلش میخواهد با آنها دوست باشد. قصههایی از این دست به کودک کمک میکنند احساسهایی مثل تنهایی، دوستی و تغییر فصلها را درک کند.
پیشنهاد ما این است که این کتابها را با کودک بخوانید، به تصویرها با دقت نگاه کنید و از او بپرسید چه میبیند. در کتابهایی که تصویرگر و نویسنده یک نفر است یا از نزدیک با هم کار کردهاند، تصویرها معمولا چیزهایی میگویند که در متن نیامده است.
غریبه و دریا؛ قصهای از کانون
«غریبه و دریا» یکی از کتابهای اکرمی است که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر کرده. دریا در ادبیات کودک همیشه جایی برای ماجرا، رمز و راز و کشف بوده است و حضور یک «غریبه» در کنار آن، کنجکاوی کودک را برمیانگیزد. قصههایی که با یک شخصیت ناآشنا آغاز میشوند، معمولا به کودک یاد میدهند که با تفاوتها کنار بیاید و از ناشناختهها نترسد.
کتابهای کانون سالهاست در خانهها و کتابخانههای مدرسهها حضور دارند و بسیاری از بزرگسالان امروز، خاطرههای کودکیشان را با همین کتابها پیوند میزنند. اگر شما هم چنین خاطرهای دارید، خرید کتاب جمالالدین اکرمی از این ناشر میتواند پلی میان کودکی خودتان و کودکی فرزندتان باشد.
کتابهای آموزشی و مهارتی جمالالدین اکرمی
یکی از کتابهای جالب اکرمی در فهرست کتابجم «با مقوا صورتکهای نمایشی بسازیم» است. این کتاب دیگر قصه نیست؛ راهنمایی عملی است برای اینکه کودکان با مقوا، قیچی و رنگ، صورتکهایی برای بازی و نمایش بسازند. چنین کتابی از تجربهی تصویرگری و آشنایی نویسنده با کار دستی خبر میدهد.
کتابهای کاردستی و نمایشی ارزش آموزشی زیادی دارند. کودک با ساختن صورتک، هم مهارت دستیاش را تقویت میکند، هم خلاقیتش را به کار میگیرد و هم بعد از ساختن، با آن صورتکها نمایش اجرا میکند و قصه میسازد. این یعنی یک کتاب میتواند چند ساعت سرگرمی سازنده برای کودک و خانواده فراهم کند. اگر به این نوع کتابها علاقه دارید، فهرست آموزشی و مهارتهای زندگی را هم ببینید.
پیشنهاد عملی: این کتاب را برای روزهای تعطیل یا تابستان نگه دارید و با کودک برنامهای بگذارید که هر هفته یک صورتک بسازید. در پایان میتوانید با همهی صورتکها یک نمایش خانوادگی اجرا کنید.
داستانهایی از تاریخ علم برای نوجوانان
«مردی که فسیل شد» عنوانی است که در فهرست کتابجم با توضیح «مجموعه داستانهایی از تاریخ علم معاصر» آمده است. این نوع کتابها دانش و قصه را با هم ترکیب میکنند: به جای اینکه نوجوان فهرستی از کشفها و تاریخها را حفظ کند، داستان آدمهایی را میخواند که این کشفها را انجام دادند؛ با کنجکاویها، شکستها و پشتکارشان.
داستانهای تاریخ علم برای نوجوانان اهمیت زیادی دارند. آنها نشان میدهند علم کاری خشک و بیروح نیست، بلکه ماجرایی انسانی است که با پرسیدن، آزمودن و اشتباه کردن پیش میرود. نوجوانی که این داستانها را میخواند، ممکن است برای اولین بار خودش را در نقش یک دانشمند تصور کند.
نسخهای از این کتاب با کاغذ گلاسه منتشر شده که برای کتابهایی با تصویرهای زیاد، کیفیت چاپ بهتری دارد. این کتاب برای هدیه دادن به نوجوانان کنجکاو انتخاب خوبی است.
گوی و چوگان؛ سرگذشت ورزش در ایران
«گوی و چوگان» با زیرعنوان «سرگذشت ورزش در ایران» کتابی است که نوجوانان را با تاریخ ورزش در سرزمین خودشان آشنا میکند. چوگان از ورزشهای کهن ایرانی است که در شعر و نگارگری فارسی هم بارها به آن اشاره شده و یکی از نمادهای فرهنگ ورزشی ایران به شمار میرود.
کتابهایی از این دست، تاریخ را از راهی جذاب به نوجوانان معرفی میکنند. نوجوانی که به فوتبال یا کشتی علاقه دارد، ممکن است حوصلهی کتاب تاریخ را نداشته باشد، اما وقتی بفهمد ورزشها هم تاریخ دارند و نیاکانش چه بازیهایی میکردند، کنجکاو میشود. این کتاب میتواند دری به سوی علاقه به تاریخ و فرهنگ ایران باز کند.
سبک نوشتن جمالالدین اکرمی
با نگاهی به عنوانها و موضوعهای کتابهای اکرمی، چند ویژگی در کار او دیده میشود. اولین ویژگی، تنوع است. او در یک قالب ثابت نمانده و از قصهی تصویری برای خردسالان تا کتاب کاردستی و داستان تاریخ علم را تجربه کرده است. این تنوع یعنی خانوادهها میتوانند در سنهای مختلف کودک، باز هم سراغ کتابهای او بروند.
ویژگی دوم، پیوند متن و تصویر است. اکرمی خودش تصویرگر است و این نگاه تصویری در کتابهایش اهمیت دارد. در کتابهای خوب کودک، تصویر فقط تزیین نیست؛ بخشی از قصه را تعریف میکند و کودکی که هنوز خواندن نمیداند، میتواند با نگاه کردن به تصویرها قصه را دنبال کند.
ویژگی سوم، ترکیب سرگرمی و آموزش است. چه در قصههای تصویری، چه در کتابهای تاریخ علم و ورزش، کودک و نوجوان هم سرگرم میشود و هم چیزی میآموزد، بی آنکه احساس کند در کلاس درس نشسته است.
و ویژگی چهارم، توجه به فرهنگ ایرانی است. عنوانهایی مثل «چهل تکه» و «گوی و چوگان» نشان میدهند که نویسنده به ریشههای فرهنگی و تاریخی توجه دارد و میخواهد کودکان ایرانی با میراث خودشان آشنا شوند.
اکرمی، پژوهشگر و منتقد ادبیات کودک
جدا از کتابهایی که برای کودکان نوشته، اکرمی در محافل ادبیات کودک به عنوان پژوهشگر و منتقد هم شناخته میشود. او دربارهی تصویرگری کتاب کودک، تاریخ ادبیات کودک و چگونگی نوشتن برای کودکان مطلب نوشته و در گفتوگوهای تخصصی این حوزه حضور داشته است.
این جنبه از کار او برای خانوادهها هم معنا دارد. نویسندهای که دربارهی کتاب کودک فکر و پژوهش میکند، معمولا با دقت بیشتری به نیازهای سنی، زبان مناسب و نقش تصویر در کتاب توجه دارد. به همین دلیل کتابهای او را میتوان با اطمینان بیشتری برای کودکان انتخاب کرد.
چرا کتاب نویسندهی ایرانی برای کودک مهم است؟
بازار کتاب کودک در ایران پر از کتابهای ترجمهشده است و بسیاری از آنها کتابهای خوبی هستند. اما کتابی که نویسندهی ایرانی برای کودک ایرانی مینویسد، چیزی دارد که ترجمه بهسختی میتواند بدهد: آشنایی. نام شخصیتها، خوراکها، بازیها، فصلها و آیینهایی که در قصه میآید، برای کودک آشناست و او خودش را راحتتر در قصه پیدا میکند.
این آشنایی فقط احساسی نیست؛ اثر آموزشی هم دارد. کودکی که در قصهها با چوگان، پارچهی چهلتکه یا افسانههای ایرانی روبهرو میشود، بهتدریج با فرهنگ خودش پیوند میخورد و به آن افتخار میکند. نویسندگانی مثل اکرمی که به ریشههای فرهنگی توجه دارند، در این زمینه نقش مهمی بازی میکنند.
از سوی دیگر، زبان کتابهای تالیفی معمولا طبیعیتر از ترجمه است. کودک با جملههایی روبهرو میشود که شبیه حرف زدن آدمهای اطرافش است و همین به رشد زبانیاش کمک میکند. پیشنهاد ما این است که در کتابخانهی کودکتان تعادلی میان کتابهای تالیفی و ترجمه برقرار کنید تا هم با جهان آشنا شود و هم با خانهی خودش.
نقش تصویر در کتابهای جمالالدین اکرمی
کودکی که هنوز خواندن نمیداند، کتاب را با چشمهایش میخواند. تصویرها اولین چیزی است که توجهش را جلب میکند و اگر جذاب نباشند، احتمالا کتاب را کنار میگذارد. به همین دلیل در کتابهای خردسالان، کیفیت تصویرگری به اندازهی متن اهمیت دارد.
اکرمی به عنوان کسی که خودش تصویرگری کرده و دربارهی تصویرگری نوشته، به این نکته آگاه است. در کتابهای تصویری خوب، تصویر و متن با هم گفتوگو میکنند: گاهی تصویر چیزی را نشان میدهد که متن نمیگوید، گاهی متن احساسی را بیان میکند که تصویر فقط به آن اشاره میکند. کودکی که با چنین کتابهایی بزرگ میشود، یاد میگیرد دقیقتر نگاه کند و جزئیات را ببیند.
یک تمرین ساده برای خانه: بعد از چند بار خواندن یک کتاب تصویری، متن را نخوانید و از کودک بخواهید فقط با نگاه کردن به تصویرها، قصه را برایتان تعریف کند. احتمالا شگفتزده میشوید که چقدر از جزئیات را به خاطر سپرده و چه چیزهای تازهای در تصویرها دیده است.
نوجوانان و کتابهای دانستنی
نوجوانی سنی است که بسیاری از بچهها از کتاب فاصله میگیرند. درسها سنگینتر میشوند، گوشی و بازیهای رایانهای وقت بیشتری میگیرند و قصههای کودکانه دیگر جذابیتی ندارند. در این دوره، کتابهایی که دانستنی را با داستان درمیآمیزند میتوانند پلی برای حفظ عادت کتابخوانی باشند.
کتابهایی مثل «مردی که فسیل شد» و «گوی و چوگان» دقیقا همین کار را میکنند. نوجوان احساس نمیکند کتاب بچگانه میخواند، چون موضوع جدی و واقعی است؛ و احساس نمیکند کتاب درسی میخواند، چون با داستان روبهروست. اگر نوجوانتان به علم یا ورزش علاقه دارد، از همین علاقه برای برگرداندنش به کتاب استفاده کنید.
یک پیشنهاد دیگر: بعد از اینکه نوجوان کتاب را خواند، از او بخواهید دربارهی یکی از دانشمندان یا ورزشهایی که در کتاب آمده برای شما تعریف کند. نقش معلم را به او بدهید. این کار هم فهمش را عمیقتر میکند و هم به او احساس ارزشمندی میدهد.
از کجا شروع کنیم؟ راهنمای سنی کتابهای جمالالدین اکرمی
بر اساس دستهبندی و موضوع کتابها، این راهنمای سنی را پیشنهاد میکنیم. البته هر کودکی متفاوت است و شما بهتر از هر کسی فرزندتان را میشناسید.
- سه تا شش سال: قصههای تصویری مثل «تارا و مرغ دریاییاش» و جلدهای «قصههای آبدار». این کتابها را بلند برای کودک بخوانید.
- شش تا نه سال: «با مقوا صورتکهای نمایشی بسازیم» برای کار دستی، و قصههایی مثل «غریبه و دریا» و «آخرین آواز مترسک».
- نه تا دوازده سال: «چهل تکه» و قصههایی که متن بلندتری دارند.
- نوجوانان: «مردی که فسیل شد» و «گوی و چوگان» برای نوجوانانی که به علم، تاریخ و ورزش علاقه دارند.
برای دقیقتر شدن انتخاب، در صفحهی هر کتاب به گروه سنی پیشنهادی ناشر و تعداد صفحهها توجه کنید.
چطور با کودک کتاب بخوانیم؟
کتاب خوب نیمی از راه است؛ نیم دیگر، شیوهی خواندن آن با کودک است. چند پیشنهاد ساده میتواند تجربهی کتابخوانی را برای شما و کودکتان لذتبخشتر کند.
اول، زمان ثابتی برای کتابخوانی داشته باشید؛ مثلا هر شب پیش از خواب. عادت، کتابخوانی را به بخشی طبیعی از زندگی کودک تبدیل میکند. دوم، با صدای گرم و با حالت بخوانید. صدای شخصیتها را عوض کنید، در لحظههای هیجانانگیز مکث کنید و بگذارید کودک حدس بزند بعد چه میشود.
سوم، به تصویرها وقت بدهید. کودکان خردسال اغلب بیشتر از متن، به تصویرها توجه میکنند. از کودک بپرسید در تصویر چه میبیند، شخصیتها چه احساسی دارند و اگر خودش جای آنها بود چه میکرد.
چهارم، تکرار را جدی بگیرید. کودکان دوست دارند یک قصه را بارها بشنوند. این تکرار خستهکننده نیست؛ به کودک احساس امنیت میدهد و کمک میکند زبان و واژههای تازه را بیاموزد.
و پنجم، بعد از قصه گفتوگو کنید. بپرسید کدام بخش را دوست داشت، چه چیزی برایش عجیب بود و اگر قصه ادامه داشت چه اتفاقی میافتاد. این گفتوگوها ذهن کودک را فعال میکند و رابطهی شما را هم نزدیکتر میکند.
ساختن کتابخانهی خانگی برای کودک
یکی از بهترین هدیههایی که میتوانید به کودکتان بدهید، یک کتابخانهی کوچک در خانه است. لازم نیست بزرگ یا گران باشد؛ یک قفسهی کوتاه که کودک خودش دستش به آن برسد کافی است. وقتی کتابها در دسترس باشند، کودک هر وقت دلش خواست سراغشان میرود و ورقشان میزند.
در چیدن این کتابخانه، تنوع را در نظر بگیرید. چند قصهی تصویری، یکی دو کتاب کاردستی، چند کتاب دانستنی و چند کتاب شعر، ترکیبی متعادل میسازند. کتابهای اکرمی چون در چند قالب مختلف نوشته شدهاند، میتوانند چند خانه از این قفسه را پر کنند.
یک ایدهی دیگر این است که اجازه دهید کودک خودش در انتخاب کتابها سهیم باشد. وقتی کودک کتابی را خودش انتخاب کرده، احتمال بیشتری دارد که آن را بخواند و دوستش داشته باشد. میتوانید چند گزینهی مناسب سنش را پیشنهاد دهید و انتخاب نهایی را به خودش بسپارید.
و بالاخره، کتابهایی را که کودک بزرگتر شده و دیگر نمیخواند، دور نیندازید. بعضی را برای خواهر و برادر کوچکتر نگه دارید، بعضی را به کتابخانهی مدرسه یا محله هدیه دهید. کتابهای کودک معمولا عمری طولانیتر از یک خواننده دارند.
کتابهای جمالالدین اکرمی و پرورش خلاقیت
خلاقیت مهارتی است که با تمرین رشد میکند و کتاب یکی از بهترین ابزارهای این تمرین است. قصهها ذهن کودک را به جاهایی میبرند که هرگز ندیده، و کتابهای کاردستی دستهایش را به ساختن چیزهایی وامیدارند که پیش از آن وجود نداشتهاند. کارنامهی اکرمی هر دو جنبه را دارد.
پس از خواندن هر قصه، میتوانید از کودک بخواهید شخصیت محبوبش را نقاشی کند، پایان تازهای برای قصه بسازد یا با صورتکهایی که از کتاب کاردستی ساخته، صحنهای از قصه را اجرا کند. این فعالیتها قصه را از صفحهی کتاب بیرون میآورند و به بخشی از بازی و زندگی کودک تبدیل میکنند.
کتابهای جمالالدین اکرمی برای مدرسه و کتابخانه
معلمها و مربیان کتابخانههای مدرسه هم میتوانند از کتابهای اکرمی بهره ببرند. کتابهای داستانی تاریخ علم برای کلاسهای علوم، کتاب سرگذشت ورزش برای کلاسهای تاریخ و ورزش، و کتاب صورتکسازی برای کلاسهای هنر و نمایش، هر کدام کاربرد آموزشی مشخصی دارند.
یک پیشنهاد برای معلمها: کتاب «با مقوا صورتکهای نمایشی بسازیم» را میتوان پایهی یک پروژهی کلاسی کرد. دانشآموزان در گروههای کوچک صورتک میسازند، قصهای کوتاه مینویسند و در پایان آن را برای همکلاسیها اجرا میکنند. این پروژه هم مهارت دستی، هم نوشتن و هم کار گروهی را تقویت میکند.
خرید کتاب جمالالدین اکرمی از کتابجم
در کتابجم دهها عنوان از اکرمی ثبت شده و بخشی از آنها همین حالا موجود است. در صفحهی هر کتاب قیمت روز و موجودی بهروز را میبینید و میتوانید نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید. برخی کتابها، مثل «مردی که فسیل شد»، با کاغذ گلاسه چاپ شدهاند که برای کتابهای تصویری کیفیت بهتری دارد.
اگر برای کودکی هدیه میخرید، ترکیب یک قصهی تصویری با یک کتاب کاردستی انتخاب خوبی است؛ یکی برای خواندن و دیگری برای ساختن. برای نوجوانان، کتابهای تاریخ علم و ورزش هدیههایی هستند که هم سرگرم میکنند و هم کنجکاوی را برمیانگیزند.
پرسشهای پرتکرار درباره جمالالدین اکرمی
جمالالدین اکرمی برای چه گروه سنی مینویسد؟
کتابهای او از قصههای تصویری برای کودکان پیشدبستانی تا داستانهای تاریخ علم و ورزش برای نوجوانان را در بر میگیرد.
آیا اکرمی تصویرگر هم هست؟
بله، او در کنار نویسندگی، در تصویرگری و نقد تصویرگری کتاب کودک هم فعالیت داشته است.
کدام کتابهای او را کانون پرورش فکری منتشر کرده است؟
در فهرست کتابجم از جمله «غریبه و دریا» و «با مقوا صورتکهای نمایشی بسازیم» از کانون دیده میشود.
برای نوجوان علاقهمند به علم کدام کتاب مناسب است؟
«مردی که فسیل شد» که مجموعهای از داستانهای تاریخ علم معاصر است، انتخاب خوبی است.
کتاب گوی و چوگان دربارهی چیست؟
این کتاب سرگذشت ورزش در ایران را برای نوجوانان روایت میکند و با ورزشهای کهن ایرانی آشنایشان میکند.
چند کتاب از جمالالدین اکرمی را با هم بخرم؟
برای شروع یکی دو کتاب متناسب با سن کودک کافی است. اگر کودک از آنها لذت برد، میتوانید کتابهای دیگر را بهتدریج اضافه کنید تا هر کتاب تازه، اتفاقی شیرین برایش باشد. خرید تدریجی کمک میکند هر کتاب به اندازهی کافی خوانده و تکرار شود و کودک فرصت داشته باشد با آن انس بگیرد، به جای اینکه میان انبوهی از کتابهای تازه سردرگم شود.
جمعبندی: کتابهای جمالالدین اکرمی برای همهی سنها
جمالالدین اکرمی نویسنده، تصویرگر و پژوهشگری است که سالها برای کودکان و نوجوانان ایرانی کتاب ساخته است. کارنامهی او از قصههای تصویری کوتاه تا کتابهای کاردستی و داستانهای تاریخ علم و ورزش را در بر میگیرد و همین تنوع باعث میشود خانوادهها در هر مرحله از رشد کودک، کتابی از او برای خواندن پیدا کنند.
اگر دنبال کتابی هستید که هم کودک را سرگرم کند و هم دنیایش را بزرگتر، یکی از کتابهای او را انتخاب کنید. در کتابجم قیمت روز و موجودی بهروز هر کتاب را ببینید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید.