۲۳ اثر در کتاب‌جم
لی باردوگو نویسنده آمریکایی فانتزی و خالق دنیای گریشاست؛ دنیایی که با سه‌گانه سایه و استخوان آغاز شد و با شش کلاغ و پادشاه زخم‌ها ادامه پیدا کرد. شخصیت‌های خاکستری، دنیاسازی الهام‌گرفته از روسیه و هلند و روایت پرهیجان، آثارش را برای نوجوانان و بزرگسالان خواندنی کرده است.
لی باردوگو نویسنده آمریکایی ادبیات فانتزی است که با دنیای «گریشا» میلیون‌ها خواننده نوجوان و بزرگسال را در سراسر دنیا با خود همراه کرد. اگر اسم سریال «سایه و استخوان» را شنیده‌اید یا دنبال کتاب‌های لی باردوگو به فارسی هستید، این صفحه راهنمای کاملی برای شماست: از زندگی و سبک نویسنده تا ترتیب خواندن مجموعه‌ها و عنوان‌هایی که در کتاب‌جم پیدا می‌شوند.
لی باردوگو در اورشلیم به دنیا آمد و در لس‌آنجلس بزرگ شد. او در دانشگاه ییل درس خواند و پیش از آنکه نویسنده تمام‌وقت شود، در حوزه‌هایی مثل روزنامه‌نگاری، تبلیغات، آرایش گریم و جلوه‌های ویژه کار کرد. علاقه‌اش به افسانه‌ها، داستان‌های قدیمی و فرهنگ‌های شرق اروپا از کودکی با او بود و همین علاقه بعدها پایه دنیای خیالی‌اش شد.
اولین رمانش، «سایه و استخوان»، در سال ۲۰۱۲ منتشر شد و خیلی زود مورد توجه خوانندگان قرار گرفت. از آن به بعد او یکی از نام‌های اصلی فانتزی نوجوان و جوان شد. کتاب‌هایش بارها در فهرست پرفروش‌ها قرار گرفتند و به ده‌ها زبان ترجمه شدند. اقتباس تلویزیونی از دنیای گریشا هم که از سال ۲۰۲۱ پخش شد، شهرت او را چند برابر کرد.
باردوگو فقط برای نوجوانان نمی‌نویسد. رمان «خانه نهم» که برای بزرگسالان نوشته شد، فضایی تاریک‌تر دارد و در دانشگاه ییل و میان انجمن‌های مخفی آن می‌گذرد. این تنوع نشان می‌دهد که او نویسنده‌ای است که می‌تواند هم برای مخاطب جوان و هم برای خواننده جدی‌تر داستان بگوید.
باردوگو در مصاحبه‌هایش بارها درباره بیماری‌اش در ناحیه استخوان‌ها و استفاده از عصا حرف زده است. این تجربه شخصی در شخصیت‌پردازی‌اش هم بی‌تأثیر نبوده؛ یکی از محبوب‌ترین شخصیت‌های او، کاز برکر، هم با عصا راه می‌رود و همین ضعف ظاهری را به منبع قدرت و هویت تبدیل می‌کند.
وقتی از لی باردوگو حرف می‌زنیم، اولین چیزی که به ذهن می‌رسد «گریشاورس» است؛ یعنی دنیای خیالی که بیشتر رمان‌هایش در آن می‌گذرد. این دنیا از سرزمین‌هایی ساخته شده که هر کدام حال و هوای یک فرهنگ واقعی را دارند. سرزمین راوکا، که داستان اول در آن می‌گذرد، رنگ و بوی روسیه تزاری دارد؛ با کلیساهای گنبددار، اشراف، سربازها و برف. کتردام یادآور شهرهای تجاری هلند است، با کانال‌ها، کشتی‌ها و تاجرانی که برای پول هر کاری می‌کنند.
«گریشا» نام کسانی است که توانایی‌های خاصی دارند؛ بعضی می‌توانند آتش بسازند، بعضی باد را کنترل کنند، بعضی بدن انسان را درمان یا نابود کنند. این توانایی‌ها جادو نیستند، بلکه در داستان به عنوان نوعی «علم کوچک» معرفی می‌شوند. در این دنیا گریشاها هم مورد احترام‌اند و هم مورد ترس، و بسیاری از درگیری‌های داستان از همین دوگانگی بیرون می‌آید.
یکی از عناصر مهم این دنیا «ناپیدا» یا «سایه‌زار» است؛ نواری از تاریکی که کشور راوکا را دو تکه کرده و موجودات وحشتناکی در آن زندگی می‌کنند. بخش بزرگی از ماجرای سه‌گانه اول درباره همین تاریکی و راه از بین بردن آن است.
سه‌گانه اول دنیای گریشا شامل سه کتاب است: «سایه و استخوان»، «محاصره و طوفان» و «ویرانی و برخاستن». قهرمان این سه‌گانه دختری یتیم به نام آلینا استارکوف است که نقشه‌کش ارتش است و ناگهان کشف می‌کند توانایی کمیابی دارد: او می‌تواند نور را فرا بخواند. این کشف زندگی او را زیر و رو می‌کند و او را به مرکز بازی قدرت میان پادشاه، گریشاها و مردی مرموز و قدرتمند به نام «دارکلینگ» می‌کشاند.
این سه‌گانه داستان بلوغ، عشق، وفاداری و وسوسه قدرت است. آلینا باید میان دوست کودکی‌اش، مال، و جذابیت تاریک دارکلینگ یکی را انتخاب کند و در عین حال سرنوشت کشوری را در دست بگیرد. خوانندگان نوجوان معمولا از همین کتاب وارد دنیای باردوگو می‌شوند.
در کتاب‌جم این سه‌گانه با عنوان «3گانه گریشا (سایه واستخوان)» و جلد دوم آن با عنوان «محاصره و طوفان» در دسترس است. اگر تازه می‌خواهید با این نویسنده آشنا شوید، اینجا بهترین جای شروع است.
خیلی از طرفداران، دوگانه «شش کلاغ» را بهترین کار باردوگو می‌دانند. این داستان چند سال بعد از سه‌گانه اول و در شهر کتردام می‌گذرد. شش جوان قانون‌شکن، به رهبری کاز برکر، برای یک سرقت غیرممکن دور هم جمع می‌شوند. هر کدام گذشته‌ای زخمی و دلیلی شخصی برای ورود به این ماجرا دارند.
چیزی که «شش کلاغ» را خاص می‌کند، شخصیت‌پردازی است. روایت میان چند شخصیت جابه‌جا می‌شود و خواننده آرام‌آرام گذشته هر کدام را کشف می‌کند. طنز، نقشه‌های پیچیده، خیانت و دوستی در کنار هم این دوگانه را به یکی از محبوب‌ترین آثار فانتزی سال‌های اخیر تبدیل کرده است. جلد دوم این دوگانه «سلطنت کج» نام دارد و ماجرا را به پایانی پرهیجان می‌رساند.
اگر داستان‌های سرقت و معما را دوست دارید، این دوگانه حتی برای کسانی که معمولا فانتزی نمی‌خوانند هم جذاب است. علاقه‌مندان به این حال و هوا می‌توانند فهرست رمان جنایی و معمایی را هم ببینند.
دوگانه سوم دنیای گریشا شامل «پادشاه زخم‌ها» و «فرمانروایی گرگ‌ها» است. شخصیت اصلی این دوگانه نیکلای لانتسوف است؛ شاهزاده‌ای باهوش، شوخ‌طبع و جاه‌طلب که خوانندگان او را از سه‌گانه اول می‌شناسند. حالا او پادشاه راوکاست، اما رازی تاریک در درونش دارد که هم خودش و هم کشورش را تهدید می‌کند.
این دوگانه شخصیت‌های سه‌گانه اول و دوگانه شش کلاغ را به هم نزدیک می‌کند و برای طرفداران قدیمی، لحظه‌های به‌یادماندنی زیادی دارد. پیشنهاد می‌شود این دوگانه را بعد از خواندن دو مجموعه قبلی بخوانید تا همه ارجاع‌ها و دیدارها را درک کنید.
در کتاب‌جم عنوان‌های «پادشاه زخم ها 1 (مجموعه گریشا)»، «پادشاه زخم ها 2 (مجموعه گریشا)»، «فرمانروایی گرگ ها» و «مجموعه گریشا (فرمانروایی‌گرگ‌ها)» از ناشران مختلف موجودند.
باردوگو جز دنیای گریشا، آثار دیگری هم نوشته است:
در کتاب‌جم عنوان‌های «افسانه خارستان» و «انیس (لب طلایی)» هم به نام لی باردوگو آمده‌اند که می‌توانید جزئیات و توضیح ناشر را در صفحه هر کتاب ببینید.
چه چیزی باعث شده کتاب‌های باردوگو این‌قدر محبوب شوند؟ چند ویژگی سبک او را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:
اگر رمان‌های فانتزی با دنیاهای پرجزئیات را دوست دارید، فهرست علمی‌تخیلی و فانتزی در کتاب‌جم هم پیشنهادهای زیادی برایتان دارد.
یکی از رایج‌ترین سؤال‌ها درباره دنیای گریشا این است که کتاب‌ها را با چه ترتیبی بخوانیم. ترتیب پیشنهادی ما همان ترتیب انتشار است:
بعضی خوانندگان مستقیم از «شش کلاغ» شروع می‌کنند، چون داستانش تا حد زیادی مستقل است. این کار ممکن است، اما چند نکته و شخصیت از سه‌گانه اول را از دست می‌دهید. اگر سریال را دیده‌اید، بدانید که سریال ماجرای سه‌گانه اول و شخصیت‌های شش کلاغ را با هم ترکیب کرده است؛ در کتاب‌ها این دو داستان در زمان‌های جداگانه اتفاق می‌افتند.
«خانه نهم» به دنیای گریشا ربطی ندارد و می‌توانید هر وقت خواستید آن را جداگانه بخوانید، البته با توجه به اینکه برای خواننده بزرگسال نوشته شده است.
اقتباس تلویزیونی دنیای گریشا خوانندگان زیادی را به کتاب‌ها کشاند. خود باردوگو در ساخت این سریال نقش مشاور و تهیه‌کننده داشت. سازندگان تصمیم گرفتند ماجرای آلینا و شخصیت‌های شش کلاغ را در یک خط زمانی کنار هم بیاورند تا تماشاگر از همان ابتدا با محبوب‌ترین شخصیت‌ها آشنا شود.
اگر سریال را دیده‌اید و حالا می‌خواهید کتاب‌ها را بخوانید، آماده تفاوت‌ها باشید. کتاب‌ها جزئیات بیشتر، صحنه‌های بیشتر و درون‌نگری عمیق‌تری دارند. خیلی از خوانندگان می‌گویند بعد از خواندن کتاب‌ها، شخصیت‌ها را بهتر فهمیدند و ماجرا برایشان معنای تازه‌ای پیدا کرد.
آثار لی باردوگو در سال‌های اخیر با استقبال خوانندگان ایرانی روبه‌رو شده‌اند و ناشران مختلفی مثل باژ، نقش و نگار و امضا آن‌ها را به فارسی منتشر کرده‌اند. همین باعث شده از بعضی عنوان‌ها چند ترجمه موجود باشد. وقتی می‌خواهید انتخاب کنید، به چند نکته توجه کنید:
در کتاب‌جم برای هر عنوان، نام ناشر و مشخصات کتاب نوشته شده تا راحت‌تر بتوانید ترجمه مورد نظر خود را پیدا کنید.
کتاب‌های لی باردوگو بیشتر برای نوجوانان بزرگ‌تر و جوانان نوشته شده‌اند، اما بسیاری از بزرگسالان هم آن‌ها را با لذت می‌خوانند. این کتاب‌ها برای شما مناسب‌اند اگر:
یادتان باشد که بعضی آثار، به‌خصوص «خانه نهم»، صحنه‌های خشن و موضوعات سنگین دارند و برای خوانندگان کم‌سن مناسب نیستند. برای انتخاب کتاب برای نوجوانان، سه‌گانه اول گزینه امن‌تری است. برای دیدن رمان‌های خارجی دیگر هم می‌توانید فهرست رمان خارجی را ببینید.
اگر «بهترین کتاب‌های لی باردوگو» را جست‌وجو کنید، تقریبا همیشه «شش کلاغ» در صدر فهرست‌ها قرار می‌گیرد. دلیلش شخصیت‌های فراموش‌نشدنی، نقشه‌های هوشمندانه و روایتی است که لحظه‌ای خواننده را رها نمی‌کند. بعد از آن، معمولا «سایه و استخوان» به عنوان نقطه آغاز دنیا و «پادشاه زخم‌ها» به خاطر شخصیت محبوب نیکلای نام برده می‌شوند.
اما «بهترین» برای هر کس معنای متفاوتی دارد. اگر عاشقانه و ماجرای بلوغ دوست دارید، سه‌گانه اول برای شماست. اگر هیجان و معما می‌خواهید، شش کلاغ. اگر سیاست و بازی قدرت میان پادشاهی‌ها جذبتان می‌کند، دوگانه پادشاه زخم‌ها. و اگر دنبال فانتزی تاریک برای بزرگسالان هستید، خانه نهم.
چند پیشنهاد ساده که تجربه خواندن را بهتر می‌کند:
در کتاب‌جم می‌توانید نسخه چاپی کتاب‌های لی باردوگو را از ناشران مختلف آنلاین سفارش دهید. قیمت هر عنوان به‌روز است و موجودی مرتب بررسی می‌شود؛ بنابراین آنچه می‌بینید با وضعیت واقعی کتاب هماهنگ است. اگر جلدی از یک مجموعه ناموجود بود، می‌توانید ترجمه دیگری از همان جلد را انتخاب کنید، هرچند برای یکدستی پیشنهاد می‌کنیم کل مجموعه را از یک ناشر تهیه کنید.
برای پیدا کردن کتاب‌های مشابه، دسته ادبیات و داستان را هم ببینید؛ آنجا می‌توانید نویسندگان دیگری را کشف کنید که حال و هوای آثارشان به باردوگو نزدیک است.
بخش بزرگی از محبوبیت این مجموعه به آدم‌هایش برمی‌گردد. خوانندگان اغلب بیشتر از ماجرا، از شخصیت‌ها حرف می‌زنند و هر کدام شخصیت محبوب خودشان را دارند. مرور کوتاه چند چهره اصلی کمک می‌کند بدانید با چه آدم‌هایی روبه‌رو خواهید شد.
دختری یتیم، لاغر و بی‌ادعا که خودش هم باور نمی‌کند قدرتی خاص داشته باشد. سفر او از یک نقشه‌کش ساده تا کسی که امید یک کشور به اوست، ستون سه‌گانه اول است. آلینا قهرمانی بی‌نقص نیست؛ می‌ترسد، اشتباه می‌کند، وسوسه می‌شود و گاهی خودخواه است. همین نقص‌ها او را باورپذیر می‌کند.
مردی مرموز، قدرتمند و قدیمی که فرمانده گریشاهاست. او از آن شرورهایی است که خواننده هم از او می‌ترسد و هم نمی‌تواند نگاهش را از او بردارد. انگیزه‌هایش به تدریج روشن می‌شود و همین باعث می‌شود بحث درباره او میان طرفداران هیچ‌وقت تمام نشود.
کاز، که در شهر به «دست‌های کثیف» معروف است، نابغه‌ای سرد و حساب‌گر است که گذشته‌ای دردناک پشت سر دارد. همراهانش هم هر کدام داستانی دارند: دختری بندباز و بی‌صدا که مثل سایه حرکت می‌کند، تیراندازی شوخ و بی‌قرار، گریشایی با قلبی مهربان، جوانی که از دنیای ثروتمندان فرار کرده، و سربازی که دشمن قسم‌خورده گریشاها بوده است. رابطه این شش نفر، با همه دعواها و وفاداری‌هایشان، قلب شش کلاغ است.
شاهزاده‌ای که با زبان تند و حاضرجوابی‌اش در سه‌گانه اول دل خوانندگان را برد و بعد در دوگانه پادشاه زخم‌ها به شخصیت اصلی تبدیل شد. او نمونه رهبری است که با هوش و طنز، نه فقط با شمشیر، می‌جنگد.
پشت ماجراهای پرهیجان این کتاب‌ها، چند موضوع جدی پنهان است که خواندن آن‌ها را برای خواننده بزرگسال هم جذاب می‌کند.
قدرت و بهای آن. تقریبا همه شخصیت‌ها در جایی از داستان با این سؤال روبه‌رو می‌شوند که برای به دست آوردن قدرت تا کجا حاضرند پیش بروند. پاسخ‌ها متفاوت است و همین تفاوت، شخصیت‌ها را از هم جدا می‌کند. کتاب‌ها نشان می‌دهند که قدرت بی‌حساب، حتی با نیت خوب، می‌تواند ویرانگر باشد.
زخم و بازسازی. بسیاری از قهرمان‌ها زخم‌های جسمی یا روحی دارند. داستان این زخم‌ها را پنهان نمی‌کند و نشان می‌دهد که آدم می‌تواند با آن‌ها زندگی کند، بجنگد و حتی دوباره عشق را تجربه کند. برای خواننده نوجوان، این پیام بسیار ارزشمند است.
خانواده‌ای که خودمان انتخاب می‌کنیم. کلاغ‌ها خانواده خونی هم نیستند، اما به هم پناه می‌دهند. این ایده که دوستی می‌تواند جای خانواده از دست رفته را پر کند، در بیشتر آثار او تکرار می‌شود.
تبعیض و ترس از دیگری. رفتار جامعه با گریشاها، که گاهی ستایش است و گاهی شکار، تمثیلی از ترس انسان‌ها از کسانی است که با آن‌ها فرق دارند. داستان بدون شعار دادن، خواننده را به فکر درباره این ترس وامی‌دارد.
در دهه اخیر، ادبیات فانتزی برای نوجوانان و جوانان رشد زیادی کرده و نویسندگان زیادی در این حوزه مطرح شده‌اند. آنچه کار باردوگو را متمایز می‌کند، الهام گرفتن از فرهنگ‌هایی است که کمتر در فانتزی انگلیسی‌زبان دیده می‌شد. به جای قلعه‌های سبک انگلیسی و شوالیه‌ها، خواننده با فضایی شبیه روسیه قدیم، با سماور و کلیساهای گنبدی و لباس‌های پوستی روبه‌رو می‌شود. این تازگی، دنیای او را از بسیاری از هم‌نسلانش جدا کرد.
از طرف دیگر، او نشان داد که یک دنیای خیالی می‌تواند با گذر زمان بزرگ‌تر و پیچیده‌تر شود. هر مجموعه تازه، گوشه‌ای ناشناخته از دنیا را نشان داد؛ از شهرهای بندری و کانال‌دار تا سرزمین‌های یخی شمال و قلمروهای جنوبی. برای خواننده‌ای که دوست دارد سال‌ها در یک دنیا زندگی کند، این گستردگی موهبت است.
او بیشتر به خاطر دنیای گریشا مشهور است، به‌خصوص سه‌گانه «سایه و استخوان» و دوگانه «شش کلاغ».
بهتر است با «سایه و استخوان» شروع کنید و طبق ترتیب انتشار جلو بروید: سه‌گانه اول، بعد شش کلاغ و بعد دوگانه پادشاه زخم‌ها.
بله، داستان شش کلاغ تا حد زیادی مستقل است، اما با خواندن سه‌گانه اول، دنیا و بعضی ارجاع‌ها را بهتر می‌فهمید.
آثار دنیای گریشا برای نوجوانان بزرگ‌تر و جوانان مناسب‌اند. رمان «خانه نهم» برای بزرگسالان نوشته شده و صحنه‌های سنگین‌تری دارد.
نه کاملا. سریال ماجرای سه‌گانه اول و شخصیت‌های شش کلاغ را در کنار هم آورده، در حالی که در کتاب‌ها این دو داستان در زمان‌های مختلف می‌گذرند.
در کتاب‌جم ترجمه‌هایی از ناشرانی مثل باژ، نقش و نگار و امضا موجود است.
لی باردوگو نویسنده‌ای است که نشان داد فانتزی می‌تواند هم سرگرم‌کننده باشد و هم عمیق. دنیای گریشا با سرزمین‌های رنگارنگ، جادوی علمی‌گونه و شخصیت‌هایی که با زخم‌هایشان می‌جنگند، تجربه‌ای است که خیلی از خوانندگان هرگز فراموشش نمی‌کنند. چه تازه‌وارد باشید و چه طرفدار قدیمی، همیشه کتابی از او هست که منتظر شماست.
از «سایه و استخوان» شروع کنید، با کلاغ‌های کتردام همراه شوید و با نیکلای به تخت سلطنت راوکا برگردید. نسخه چاپی کتاب‌های لی باردوگو را از کتاب‌جم سفارش دهید و این سفر را همین امروز آغاز کنید.
