۴۰ اثر در کتاب‌جم
نیک آرنولد نویسنده‌ی بریتانیایی کتاب‌های علمی کودک و نوجوان و خالق مجموعه‌ی محبوب «علوم ترسناک» است. او بدن، میکروب، صدا، گیاه و شیمی را با شوخی، حقایق عجیب و آزمایش‌های ساده برای بچه‌ها خواندنی می‌کند. کتاب‌هایش راهی شاد برای آشتی دادن بچه‌ها با علم و کتاب‌خوانی است.
نیک آرنولد
ترجمه‌ی محمود مزینانی، فاطمه مظفرنژاد
پیدایش
نیک آرنولد نویسنده‌ی بریتانیایی کتاب‌های علمی برای کودکان و نوجوانان است و در ایران بیشتر با مجموعه‌ی «علوم ترسناک» شناخته می‌شود؛ کتاب‌هایی که علم را با شوخی، ماجرا، حقایق عجیب و کمی چندش‌آوری بامزه برای بچه‌ها خواندنی می‌کنند. اگر دنبال کتابی هستید که بچه‌ی شما خودش سراغش برود و بعد از خواندن، سر سفره از میکروب‌ها و گوارش و صداها حرف بزند، کتاب‌های نیک آرنولد یکی از مطمئن‌ترین انتخاب‌هاست. در این صفحه با او، سبک نوشتنش، کتاب‌هایش به فارسی و راه انتخاب بهترین جلد برای سن و سلیقه‌ی فرزندتان آشنا می‌شوید.
نیک آرنولد نویسنده‌ای انگلیسی است که بخش بزرگی از کار حرفه‌ای خود را صرف نوشتن کتاب‌های علمی برای مخاطب کم‌سن کرده است. نام او در جهان بیش از هر چیز با مجموعه‌ی Horrible Science گره خورده؛ همان مجموعه‌ای که در فارسی با نام «علوم ترسناک» منتشر شده و در کتاب‌فروشی‌ها و کتابخانه‌های مدرسه‌ها جای ثابتی پیدا کرده است. این مجموعه زیر چتر یک خانواده‌ی بزرگ‌تر از کتاب‌های آموزشی سرگرم‌کننده قرار می‌گیرد که در بریتانیا محبوبیت زیادی داشته و با تاریخ، ریاضی و جغرافیا هم ادامه پیدا کرده است.
کار اصلی آرنولد این است که موضوع‌های جدی علوم تجربی را بردارد و آن‌ها را از زاویه‌ای ببیند که برای یک بچه‌ی کنجکاو جذاب است: چرا معده صدا می‌دهد؟ میکروب‌ها دقیقا کجا زندگی می‌کنند؟ گیاهان چطور از خودشان دفاع می‌کنند؟ صدا چطور در هوا حرکت می‌کند؟ جواب این سؤال‌ها در کتاب‌های درسی هم پیدا می‌شود، اما آرنولد آن‌ها را با داستان، طنز و تصویرهای خنده‌دار به هم می‌دوزد تا خواندنشان شبیه درس خواندن نباشد.
بیشتر جلدهای مجموعه با تصویرگری تونی دی سول همراه است؛ تصویرهای کاریکاتوری و پر از جزئیات او بخش جدانشدنی تجربه‌ی خواندن این کتاب‌هاست. ترکیب متن شوخ آرنولد و نقاشی‌های بامزه‌ی دی سول باعث شده این مجموعه برای بچه‌هایی که با متن طولانی کنار نمی‌آیند هم جذاب باشد.
درباره‌ی زندگی شخصی نیک آرنولد اطلاعات عمومی زیادی در دسترس نیست و او بیشتر با کارش شناخته می‌شود تا با حاشیه‌ها. آنچه روشن است این است که او در بریتانیا زندگی و کار کرده، سال‌ها برای کودکان نوشته و در کنار نوشتن، در فعالیت‌های آموزشی و برنامه‌هایی که علم را به مدرسه‌ها می‌برد هم حضور داشته است. همین تجربه‌ی نزدیک به کلاس و دانش‌آموز در نوشته‌هایش دیده می‌شود: او می‌داند بچه‌ها کجا حوصله‌شان سر می‌رود و کجا چشمشان برق می‌زند.
مهم‌تر از تاریخ‌ها و جزئیات زندگی، مسیر فکری اوست. آرنولد از نسلی از نویسندگان علمی کودک است که باور داشتند علم نباید فقط فهرستی از تعریف‌ها و فرمول‌ها باشد. در نگاه او علم پر از شگفتی، خطا، آزمایش‌های شکست‌خورده، دانشمندان عجیب و کشف‌های تصادفی است و همین بخش انسانی و گاهی خنده‌دار علم است که بچه را به ادامه‌ی خواندن تشویق می‌کند.
برای همین است که در کتاب‌های او کنار توضیح علمی، داستان کوتاهی از یک دانشمند، یک آزمایش ساده که می‌شود در خانه انجام داد، یا یک «حقیقت هولناک» می‌بینید که خواننده را غافلگیر می‌کند. این شیوه‌ی کار، او را به یکی از نام‌های آشنای ادبیات علمی کودک در جهان تبدیل کرده است.
«علوم ترسناک» نام فارسی مجموعه‌ای است که هر جلد آن یک موضوع علمی را برمی‌دارد و از اول تا آخر با لحنی شوخ و کمی شیطنت‌آمیز درباره‌اش حرف می‌زند. کلمه‌ی «ترسناک» در عنوان شوخی است؛ قرار نیست بچه بترسد، بلکه قرار است با حقایقی روبه‌رو شود که آن‌قدر عجیب‌اند که اولش باورش نمی‌شود. مثلا اینکه در بدن هر آدم چقدر میکروب زندگی می‌کند یا گیاهی که به نظر بی‌آزار می‌آید چه سلاح‌هایی برای دفاع دارد.
محبوبیت این مجموعه چند دلیل دارد. اول اینکه موضوع‌ها دقیقا همان چیزهایی است که بچه‌ها درباره‌اش کنجکاوند و بزرگ‌ترها معمولا با «بعدا می‌فهمی» از کنارش رد می‌شوند: بدن، گوارش، میکروب، صدا، زمان، مواد شیمیایی. دوم اینکه لحن کتاب از بالا به پایین نیست؛ نویسنده با خواننده رفیق است و مثل یک هم‌کلاسی بزرگ‌تر حرف می‌زند. سوم اینکه ساختار هر جلد تکه‌تکه است: کادرهای کوتاه، پرسش‌های چندگزینه‌ای، آزمایش‌های کوچک، کمیک‌های یک‌صفحه‌ای و فهرست‌های عجیب. بچه می‌تواند هر صفحه را باز کند و از همان‌جا شروع کند.
دلیل چهارم، و شاید مهم‌ترینش، این است که پشت همه‌ی این شوخی‌ها علم درست و دقیق نشسته است. کتاب‌های نیک آرنولد سرگرمی خالی نیستند؛ مفاهیم پایه‌ای فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و بدن انسان را به شکلی می‌گویند که بعدها در کلاس درس هم به کار می‌آید. خیلی از پدر و مادرها تعریف می‌کنند که بچه‌شان بعد از خواندن یکی از این جلدها، در درس علوم با اعتمادبه‌نفس بیشتری جواب داده است.
در کتاب‌جم مجموعه‌ی خوبی از کتاب‌های نیک آرنولد به فارسی پیدا می‌کنید که بیشترشان از مجموعه‌ی «علوم ترسناک» هستند و با چاپ ناشرهایی مثل پیدایش و هوپا عرضه شده‌اند. چند عنوان آشنا که در فهرست ما هست:
شمار عنوان‌های این نویسنده در کتاب‌جم زیاد است و بعضی جلدها چاپ‌های مختلفی از ناشرهای مختلف دارند. قیمت روز و موجودی هر جلد در صفحه‌ی خود کتاب به‌روز نمایش داده می‌شود و می‌توانید نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
اگر بخواهیم سبک نیک آرنولد را در یک جمله خلاصه کنیم، باید بگوییم او علم را از در پشتی وارد ذهن بچه‌ها می‌کند. خواننده اول برای خندیدن و چندش شدن می‌آید، اما وقتی کتاب را می‌بندد، بدون اینکه متوجه شده باشد، با مفهوم‌هایی مثل ارتعاش، هضم، فتوسنتز یا واکنش شیمیایی آشنا شده است.
چند ویژگی ثابت در نوشته‌های او دیده می‌شود:
این سبک البته برای همه‌ی خانواده‌ها یکسان خوشایند نیست. بعضی جلدها، مثل کتاب گوارش یا میکروب‌ها، عمدا روی جزئیات چندش‌آور تأکید می‌کنند. برای بیشتر بچه‌ها این همان چیزی است که کتاب را جذاب می‌کند، اما اگر فرزند شما حساس است، بهتر است از جلدهای آرام‌تری مثل صدا یا زمان شروع کنید.
خیلی‌ها در جست‌وجوی «بهترین کتاب‌های نیک آرنولد» هستند، اما راستش جواب به علاقه‌ی خود بچه بستگی دارد. هر جلد مستقل است و لازم نیست به ترتیب خوانده شود. چند پیشنهاد بر اساس سلیقه:
پیشنهاد ما این است که با یک جلد شروع کنید و ببینید فرزندتان چطور با آن کنار می‌آید. تجربه نشان می‌دهد بچه‌ای که یک جلد از این مجموعه را دوست داشته باشد، خودش سراغ بقیه‌ی جلدها می‌رود.
کتاب‌های این مجموعه معمولا برای کودکان دبستانی سال‌های بالاتر و نوجوانان مناسب‌اند؛ تقریبا از حدود نه یا ده سالگی تا اوایل نوجوانی. البته این عدد قطعی نیست. بچه‌ای که اهل خواندن است ممکن است زودتر سراغشان برود و بزرگ‌ترهایی هم هستند که از خواندنشان لذت می‌برند و چیزهای تازه یاد می‌گیرند.
برای بچه‌های کوچک‌تر می‌توانید کتاب را با هم بخوانید. تصویرها و کادرهای کوتاه این امکان را می‌دهد که هر شب چند صفحه را با هم ورق بزنید، آزمایشی را با هم امتحان کنید و درباره‌اش حرف بزنید. این کار هم علاقه به علم را زیاد می‌کند و هم زمان خوبی برای خانواده می‌سازد.
برای نوجوان‌ها، این کتاب‌ها پل خوبی بین کتاب‌های تصویری کودکانه و کتاب‌های جدی‌تر ترویج علم هستند. نوجوانی که با علوم ترسناک بزرگ شده، بعدها راحت‌تر سراغ کتاب‌های علمی عمومی برای بزرگسالان می‌رود.
کتاب‌های نیک آرنولد سال‌هاست به فارسی ترجمه می‌شوند و در این مدت چند ناشر و مترجم سراغشان رفته‌اند. در کتاب‌جم چاپ‌هایی از ناشرهایی مثل پیدایش و هوپا را می‌بینید. وجود چند چاپ از یک جلد طبیعی است و به شما امکان انتخاب می‌دهد: ممکن است یکی کاغذ و صحافی متفاوتی داشته باشد، دیگری اندازه یا جلد دیگری.
ترجمه‌ی این کتاب‌ها کار ساده‌ای نیست. نویسنده مدام با کلمه‌ها بازی می‌کند، شوخی‌های زبانی انگلیسی دارد و به فرهنگ بریتانیا ارجاع می‌دهد. مترجم خوب باید هم علم را دقیق منتقل کند و هم شوخی را طوری بازسازی کند که برای بچه‌ی فارسی‌زبان خنده‌دار باشد. برای همین پیشنهاد می‌کنیم اگر فرصت دارید، چند صفحه از چاپ‌های مختلف را مقایسه کنید و نسخه‌ای را انتخاب کنید که لحنش به گوش فرزندتان نزدیک‌تر است.
نکته‌ی دیگر این است که نام‌های فارسی جلدها گاهی بین ناشرها فرق دارد. مثلا یک جلد درباره‌ی بدن یا گوارش ممکن است با دو عنوان کمی متفاوت چاپ شده باشد. اگر دنبال جلد خاصی هستید، موضوع کتاب را در نظر بگیرید و فقط به عنوان تکیه نکنید.
شاید بپرسید وقتی بچه کتاب درسی علوم دارد، چرا باید کتاب علمی دیگری هم بخواند. جواب ساده است: کتاب درسی وظیفه دارد همه‌چیز را منظم و کامل بگوید، اما همیشه فرصت ندارد بچه را عاشق موضوع کند. کتاب‌هایی مثل نوشته‌های نیک آرنولد دقیقا جای خالی همین عشق را پر می‌کنند.
بچه‌ای که از روی کنجکاوی کتابی درباره‌ی میکروب‌ها می‌خواند، مفهوم‌ها را عمیق‌تر به خاطر می‌سپارد؛ چون آن‌ها را به یک داستان، یک تصویر خنده‌دار یا یک حقیقت عجیب گره زده است. پژوهش‌های آموزشی هم بارها نشان داده‌اند که یادگیری همراه با هیجان و لذت ماندگارتر است. این کتاب‌ها مهارت سؤال پرسیدن را هم تقویت می‌کنند؛ مهارتی که پایه‌ی هر نوع یادگیری علمی است.
از طرف دیگر، این کتاب‌ها عادت کتاب‌خوانی را در بچه‌هایی که شاید سراغ رمان نمی‌روند زنده می‌کنند. همه‌ی بچه‌ها با داستان بلند ارتباط نمی‌گیرند؛ بعضی‌ها دنبال واقعیت و اطلاعات‌اند. برای این بچه‌ها، مجموعه‌ای مثل علوم ترسناک دروازه‌ی ورود به دنیای کتاب است.
نمی‌شود از کتاب‌های نیک آرنولد حرف زد و از تصویرگرش نگفت. تونی دی سول با خط‌های کاریکاتوری، شخصیت‌های اغراق‌شده و جزئیات بامزه، به متن آرنولد جان می‌دهد. بسیاری از شوخی‌های کتاب در واقع در تصویرها اتفاق می‌افتد: دانشمندی که موهایش سیخ شده، میکروبی که اخم کرده یا معده‌ای که شکایت می‌کند.
این همکاری نشان می‌دهد که در کتاب کودک، تصویر فقط تزئین نیست. تصویر خوب می‌تواند مفهوم سخت را ساده کند، توجه را نگه دارد و حتی اطلاعات تازه بدهد. وقتی کتاب را ورق می‌زنید، می‌بینید که متن و تصویر مثل دو بازیگر یک نمایش با هم کار می‌کنند.
اگر می‌خواهید از کتاب‌های این نویسنده بیشترین استفاده را ببرید، چند پیشنهاد عملی داریم:
یادتان باشد که هدف این کتاب‌ها حفظ کردن نیست؛ هدف ساختن رابطه‌ای شاد با علم است. اگر بچه فقط بخندد و چند سؤال تازه بپرسد، کتاب کارش را درست انجام داده است.
برای اینکه تصویر روشن‌تری از حال و هوای این مجموعه داشته باشید، بیایید چند جلد را کمی دقیق‌تر ورق بزنیم. در «گوارش نفرت‌انگیز» خواننده همراه یک لقمه غذا سفر می‌کند: از دندان‌ها و بزاق شروع می‌شود، به معده و اسیدهایش می‌رسد و از روده‌ها می‌گذرد. نویسنده در این مسیر از هیچ صدا و بویی نمی‌گذرد، اما در دل همین شوخی‌ها، کار آنزیم‌ها، جذب مواد غذایی و اهمیت تغذیه‌ی سالم را توضیح می‌دهد. بچه‌ای که این جلد را بخواند، احتمالا دیگر با غذایش طور دیگری رفتار می‌کند.
«گیاهان شرور» تصور رایج از گیاه را به‌عنوان موجودی آرام و بی‌دفاع به هم می‌ریزد. در این کتاب با گیاهانی آشنا می‌شوید که خار و سم دارند، حشره شکار می‌کنند یا با حیله دانه‌هایشان را به جاهای دور می‌فرستند. پشت این قصه‌ها مفهوم‌های جدی زیست‌شناسی مثل سازگاری، فتوسنتز و زنجیره‌ی غذایی نشسته است.
«حقایق هولناک درباره زمان» شاید فلسفی‌ترین جلد فهرست باشد. کتاب از خورشید و سایه شروع می‌کند، به ساعت‌های آبی و مکانیکی می‌رسد و از تقویم‌ها و اختلاف‌هایشان می‌گوید. برای بچه‌ای که مدام می‌پرسد «چقدر دیگه مونده؟» این کتاب جواب‌های غافلگیرکننده‌ای دارد و او را با این فکر آشنا می‌کند که حتی چیزی به سادگی ساعت، پشتش قرن‌ها تلاش انسان است.
«صداهای ترسناک» هم دنیای ارتعاش و موج را با مثال‌هایی از جیغ و سوت و موسیقی و صدای حیوانات توضیح می‌دهد. بچه می‌فهمد چرا صدا در آب جور دیگری شنیده می‌شود، چرا پژواک داریم و گوش چطور این همه صدای مختلف را از هم تشخیص می‌دهد. چند آزمایش ساده با لیوان و نخ و خط‌کش هم کمک می‌کند این مفهوم‌ها را با دست خودش تجربه کند.
وقتی فرزندتان چند جلد از کتاب‌های نیک آرنولد را خواند و علاقه‌مند شد، می‌توانید مسیر را با کتاب‌های دیگری در قفسه‌ی علمی و دانستنی‌ها ادامه دهید. در این دسته کتاب‌هایی با سطح‌ها و موضوع‌های مختلف هست؛ از دانشنامه‌های تصویری تا کتاب‌هایی که یک موضوع را عمیق‌تر باز می‌کنند.
اگر بچه‌ی شما بیشتر از بخش‌های آزمونی و معمایی کتاب لذت برده، سری به قفسه‌ی سرگرمی و معما بزنید. و اگر دنبال کتاب‌هایی هستید که در کنار دانستنی، مهارت‌های روزمره را هم یاد بدهند، دسته‌ی آموزشی و مهارت‌های زندگی گزینه‌های خوبی دارد.
ترتیب پیشنهادی ما این است: اول یک یا دو جلد از علوم ترسناک، بعد یک کتاب تصویری بزرگ‌تر درباره‌ی همان موضوع، و بعد کتاب‌های ترویج علم نوجوانان. به این ترتیب کنجکاوی که با شوخی شروع شده، آرام‌آرام به دانش منظم تبدیل می‌شود.
در کتاب‌جم می‌توانید کتاب‌های نیک آرنولد را از چند ناشر ببینید، چاپ‌ها را با هم مقایسه کنید و نسخه‌ی چاپی دلخواهتان را آنلاین سفارش دهید. قیمت هر کتاب قیمت روز است و موجودی هم مرتب به‌روز می‌شود، پس آنچه در صفحه می‌بینید همان وضعیت فعلی کتاب است.
اگر می‌خواهید چند جلد را با هم بگیرید، پیشنهاد می‌کنیم موضوع‌ها را متنوع انتخاب کنید: یک جلد درباره‌ی بدن، یکی درباره‌ی طبیعت و یکی درباره‌ی فیزیک یا شیمی. این ترکیب به بچه کمک می‌کند ببیند علم چقدر گسترده و پرماجراست.
این کتاب‌ها هدیه‌ی خیلی خوبی هم هستند؛ برای تولد، پایان سال تحصیلی یا جایزه‌ی یک کار خوب. کمتر بچه‌ای است که از گرفتن کتابی با عنوان «میکروب‌های ترسناک» یا «گوارش نفرت‌انگیز» ذوق نکند.
نیک آرنولد نویسنده‌ای بریتانیایی است و بیشتر کتاب‌هایش اول در بریتانیا منتشر شده و بعد به زبان‌های دیگر، از جمله فارسی، ترجمه شده است.
شناخته‌شده‌ترین کار او مجموعه‌ی «علوم ترسناک» است. در این مجموعه جلدهایی مثل «شگفتی‌های بدن»، «میکروب‌های ترسناک»، «گوارش نفرت‌انگیز» و «هرج و مرج شیمیایی» میان خواننده‌های فارسی‌زبان طرفدار زیادی دارند.
نه. هر جلد درباره‌ی یک موضوع مستقل است و می‌شود از هر کدام که بچه بیشتر دوست دارد شروع کرد.
معمولا برای بچه‌های سال‌های بالای دبستان و نوجوانان مناسب‌اند. بچه‌های کوچک‌تر هم می‌توانند همراه با پدر و مادر از آن‌ها لذت ببرند.
کلمه‌ی ترسناک بیشتر شوخی است. بعضی جلدها جزئیات چندش‌آور بامزه دارند، اما محتوای واقعا ترسناک ندارند. برای بچه‌های حساس، جلدهایی مثل صدا یا زمان شروع آرام‌تری است.
چون ناشرها و مترجم‌های مختلفی این مجموعه را به فارسی برگردانده‌اند. می‌توانید چاپ‌ها را مقایسه کنید و نسخه‌ای را که می‌پسندید انتخاب کنید.
بیشترشان در دسته‌ی علمی و دانستنی‌ها هستند و بعضی هم در دسته‌های سرگرمی و معما یا آموزشی و مهارت‌های زندگی دیده می‌شوند.
نیک آرنولد نشان داده است که علم می‌تواند خنده‌دار، هیجان‌انگیز و حتی کمی چندش‌آور باشد و همچنان درست و دقیق بماند. کتاب‌های او، به‌خصوص مجموعه‌ی علوم ترسناک، برای بچه‌هایی که سؤال زیاد می‌پرسند، برای پدر و مادرهایی که می‌خواهند کتاب‌خوانی را به خانه بیاورند و برای معلم‌هایی که دنبال راهی تازه برای شروع درس علوم هستند، انتخابی هوشمندانه است.
اگر هنوز مطمئن نیستید از کجا شروع کنید، به علاقه‌ی فرزندتان نگاه کنید: بدن، طبیعت، صدا یا شیمی. یک جلد مناسب انتخاب کنید و بگذارید کنجکاوی خودش راه را ادامه دهد. فهرست کامل کتاب‌های این نویسنده در همین صفحه آمده است؛ قیمت روز و موجودی هر عنوان را ببینید و نسخه‌ی چاپی کتاب مورد نظرتان را همین حالا سفارش دهید.
