غصه نان، اکسیر جان: آثار منظوم - برگزیده بهترین قصه های عطار نیشابوری

کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منظوم» به کوشش مهدی محبتی سیری در دنیای عارفانه و منظوم? فکری عطار نیشابوری از مسیر قصه ها و حکایت های عرفانی و تمثیلی او. مهدی محبتی در کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان»، که در دو مجلد به نام های «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منظوم» و «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منثور (تذکره الاولیاء)» منتشر شده، با استخراج بخش هایی از آثار عطار که در آن ها قصه و حکایتی نقل شده است و گردآوری منتخبی از بهترین این قصه ها و حکایت ها در این کتاب و افزودن مقدمه و تعلیقاتی بر آن ها، هم لذت خواندن قصه هایی شیرین و خواندنی از ادبیات کهن فارسی را به ما می چشاند و هم فشرده ای از دنیای فکری یکی از مهم ترین و پرآوازه ترین عرفا و اندیشمندان ایرانی را به ما می شناساند. کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» همچنین امکانی است برای ارتباط مخاطبان امروزی با بخشی از میراث ادبیات کلاسیک فارسی و آشنایی با این میراث. کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» برای داستان نویسان نیز کتابی مفید است و منبعی است که شمه ای از پیشین? ادبیات روایی و مبتنی بر قصه گویی و حکایت پردازی را در اختیار آن ها قرار می دهد و ایده هایی برای قصه پردازی به آن ها ارائه می کند. مهدی محبتی در مقدمه ای که بر کتاب «غص? نان، اکسیر جان» نوشته و در آغاز جلد اول این کتاب دوجلدی منتشر کرده است، ضمن اینکه از عطار به عنوان «پدر قصه گویی عرفانی» یاد می کند و وجوه تفاوت و تمایز شیو? قصه پردازی او را با سنایی، که پیش از عطار در آثار منظوم عرفانی اش از قصه و حکایت پردازی استفاده کرده، مقایسه می کند، شمه هایی از هنر قصه پردازی عطار را نیز شرح می دهد و تاکید می کند که قصه های عطار را نباید صرفاً به منزل? قالبی برای بیان معنا دید و باید به وجوه هنری و فنّی و ساختاری این قصه ها توجه کرد چرا که قصه برای عطار وسیله ای صرف برای بیان معنا نبوده است. نکت? مهم دیگری که باز در مقدم? مهدی محبتی بر کتاب «غص? نان، اکسیر جان» در مورد قصه های عطار به آن اشاره شده، این است که «عطار در این قصه ها به طیف وسیعی از مسائل فکری، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، روحی و روانی می پردازد که در کمتر جایی از پهن? بزرگ ادب فارسی می توان آن ها را دید یا نشانی از آن ها جست؛ آن هم به شکل و شمایلی این گونه دلنشین و هنرمندانه که هم لذت برد، هم دگرگون شد و هم در خاطر نگه داشت.» بنابراین با خواندن قصه هایی که از عطار در کتاب «غص? نان، اکسیر جان» گردآمده، هم می توان از قصه گویی ماهران? عطار لذت برد و از شیو? روایت پردازی او آموخت و هم تصویری از روح زمانه ای که عطار در آن می زیسته و اوضاع فرهنگی و اجتماعی و سیاسی آن دوران و احوال روحی و روانی مردم آن روزگار به دست آورد. عطار همچنین، همچون هم? نویسندگان و شاعران بزرگ کلاسیک، نه فقط بیانگر مسائل عصر خویش، که روایتگر مسائل و رنج ها و مصائب و دغدغه هایی بنیادین و همه جایی و همه زمانی است و به مسائل و رنج هایی اساسی می پردازد که انسان در هر زمان و هر مکانی به آن ها دچار و با آن ها مواجه است. به همین دلیل با خواندن قصه های گردآمده در کتاب «غص? نان، اکسیر جان» عطار را نویسنده و شاعری هم عصر خود می یابیم که گویی از اکنون و امروز با ما سخن می گوید نه از قرن ها پیش. مروری بر جلد اول کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» آن چه در جلد اول کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان»، با عنوان کامل «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منظوم»، به مخاطبان ارائه شده است، شامل منتخبی از قصه هایی است که مهدی محبتی آن ها را از بین آثاری منظوم از عطار استخراج کرده است. قصه های گردآمده در جلد اول کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» از کتاب های «اسرارنامه»، الهی نامه»، «منطق الطیر» و «مصیبت نامه» عطار نیشابوری انتخاب شده اند. چنانکه پیش تر اشاره شد، جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» حاوی مقدمه ای از مهدی محبتی است که در آن، هم دربار? این کتاب و هم دربار? عطار و ویژگی های قصه های او و جایگاه ممتازش در قص? عرفانی توضیحاتی ارائه شده است. محبتی در مقدم? کتاب «غص? نان، اکسیر جان» سعی کرده با نگاهی امروزی و با استفاده از مؤلفه ها و ایده های نقد ادبی مدرن به قصه های عطار بپردازد و تا جایی که در مجال مقدم? این کتاب می گنجیده، وجوه هنری و زیبایی شناختی و ساختاری این قصه ها را به ما معرفی کند. مقدم? محبتی بر جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» همچنین حاوی توضیحاتی مفید و خواندنی دربار? جایگاه ممتاز عطار در قصه گویی عرفانی است. بعد از این مقدمه، گزیده ای را می خوانیم که مهدی محبتی از قصه های منظوم عطار در جلد نخست کتاب «غص? نان، اکسیر جان» فراهم آورده است. قصه های منظوم گردآمده در جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» با گزیده ای از قصه های کتاب «اسرارنامه» آغاز می شوند و با گزیده ای از قصه های کتاب «مصیبت نامه» به پایان می رسند. در قصه های جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» با دنیایی متنوع مواجهیم. عطار در این قصه ها، گاه به طنز و کنایه و گاه به جد، ما را به تامل در مفاهیمی بنیادین چون زندگی و مرگ و فقر و قناعت و قدرت و نظایر این ها فرامی خواند و همچنین تصویری از روح زمانه ای ویران و پرآشوب و مرگبار و پر از رنج و مصیبت و فاجعه به دست می دهد. قصه های جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» بیانگر شوری عرفانی و شعوری رندانه و باریک بین هستند. عطار در قصه های خود ما را به باریک شدن در ظرائف زندگی و آن چه در ورای ظاهر زندگی پنهان است دعوت می کند و نکاتی باریک تر از مو را درباب هستی و موقعیت انسان در هستی با ما در میان می گذارد. قصه های جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» ما را با خود به متن زندگی روزمره می برند و مضحک? زندگی را افشا می کنند و واقعیت را می شکافند و حماقت و جهل و قدرت و مکنت و حرص و طمع را ریشخند می کنند و عرص? جولان دیوانگان و مجانینی می شوند که حقیقت را به زبان جنون می گویند. همچنین حین خواندن قصه های جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» سر از جهانی وهمناک و غریب و هول انگیز درمی آوریم که در آن، سر مردگان سخن می گویند و حال مرده ای بر جمجمه اش حک شده است. کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منظوم» در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. دربار? عطار نیشابوری فریدالدین محمد بن ابراهیم نیشابوری، معروف به عطار نیشابوری، از عارفان و ادیبان به نام قرن ششم و هفتم هجری بود. عطار، هم در نظم و هم در نثر سرآمد بود و آثارش حاوی ارزشمندترین نمونه های نظم و نثر فارسی هستند. او همچنین یکی از مهمترین چهره های عرفان ایرانی – اسلامی است. کتاب «تذکره الاولیاء» عطار، هم از این لحاظ که شرح زندگی و احوال و مقامات بسیاری از عارفان بزرگ و برجسته و مهم را دربرمی گیرد و هم از لحاظ نثر هنرمندانه اش، منبعی ارزشمند در تاریخ ادبیات عرفانی و نیز تاریخ نثر فارسی است. عطار، قصه گو و تمثیل پردازی چیره دست و همچنین طنزپردازی رند و نکته سنج بود. طنز او، که نمونه هایی هنرمندانه از آن را در جای جای آثار منظومش می توان دید، طنزی نقادانه است که ناسازی جهان را می نمایاند و صاحبان قدرت و ثروت را دست می اندازد. عطار در قصه هایش دیوانگان رند را به صحنه می آورد تا با زبان گزنده و طعنه زنشان حقایقی ناگفتنی را برملا کنند و نابسامانی های جامعه ای بحرانی و گرفتار ویرانی و مرگ را عیان سازند. عطار در روزگاری بحرانی از تاریخ ایران زیست؛ روزگاری که مرگ و ویرانی بر زادگاه او، نیشابور، سایه انداخته بود. مرگ اندیشی ای که در آثار عطار جلوه می کند ریشه در همین تجرب? هولناک دارد. عطار در طول زندگی اش، هم هجوم غزها به نیشابور و ویرانی نیشابور به دست آن ها را دید و هم بعدها شاهد هجوم مغول ها به آن جا بود و خودش نیز سرانجام به دست مغول ها کشته شد. از عطار، جز «تذکره الاولیاء» که به نثر نوشته شده و به آن اشاره شد، آثار منظوم فراوانی هم، در قالب غزل و قصیده و مثنوی و رباعی، به جا مانده است. از آثار منظوم او می توان به «دیوان قصاید و غزلیات»، «منطق الطیر»، «مختارنامه» و «اسرارنامه» اشاره کرد. دربار? مهدی محبتی، گردآورند? کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» دکتر مهدی محبتی، متولد 1344، پژوهشگر ادبیات فارسی و مؤلف ایرانی است. محبتی دارای لیسانس و فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه فردوسی مشهد و دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران است. او مؤلف آثار متعددی در حوز? ادبیات است که بعضی از آن ها عبارتند از: «قرن های بی زمان: درآمدی تحلیلی – معرفت شناختی بر منطق الطیر عطار»، «در جدال با خویشتن: نگاهی دیگر به احوال و اقوال شمس تبریزی همراه با برگزید? مقالات شمس»، «فارسی عمومی، با نگاهی تازه به ادبیات و متون ادبی»، «از معنا تا صورت» و «آینه های خندان». کتاب «از معنا تا صورت» او در جایز? جلال آل احمد و کتاب سال ایران، به عنوان کتاب شایست? تقدیر معرفی شده است. تصحیح کتاب «الرساله القشیریه» و ترجم? کتاب «ابن فارض: زندگی، شخصیت و شعر» از دیگر آثار مهدی محبتی هستند. محبتی همچنین تدریس در دانشگاه زنجان را در کارنام? کاری خود دارد و مدتی هم مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زنجان بوده است. عضویت در هیئت تحریری? مجل? علمی – پژوهشی زبان و ادبیات فارسی و مدیریت گروه زبان و ادبیات فارسی دانشنام? جهان اسلام از دیگر سوابق اجرایی دکتر مهدی محبتی هستند.