غصه نان، اکسیر جان: آثار منثور تذکره الاولیاء - برگزیده بهترین قصه های عطار نیشابوری

کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منثور (تذکره الاولیاء)» به کوشش مهدی محبتی سیری در دنیای عارفانه و منظوم? فکری عطار نیشابوری از مسیر قصه ها و حکایت های عرفانی و تمثیلی او. مهدی محبتی در کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان»، که در دو مجلد به نام های «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منظوم» و «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منثور (تذکره الاولیاء)» منتشر شده، با استخراج بخش هایی از آثار عطار که در آن ها قصه و حکایتی نقل شده است و گردآوری منتخبی از بهترین این قصه ها و حکایت ها در این کتاب و افزودن مقدمه و تعلیقاتی بر آن ها، هم لذت خواندن قصه هایی شیرین و خواندنی از ادبیات کهن فارسی را به ما می چشاند و هم فشرده ای از دنیای فکری یکی از مهم ترین و پرآوازه ترین عرفا و اندیشمندان ایرانی را به ما می شناساند. کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» همچنین امکانی است برای ارتباط مخاطبان امروزی با بخشی از میراث ادبیات کلاسیک فارسی و آشنایی با این میراث. کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» برای داستان نویسان نیز کتابی مفید است و منبعی است که شمه ای از پیشین? ادبیات روایی و مبتنی بر قصه گویی و حکایت پردازی را در اختیار آن ها قرار می دهد و ایده هایی برای قصه پردازی به آن ها ارائه می کند. مهدی محبتی در مقدمه ای که بر کتاب «غص? نان، اکسیر جان» نوشته و در آغاز جلد اول این کتاب دوجلدی منتشر کرده است، ضمن اینکه از عطار به عنوان «پدر قصه گویی عرفانی» یاد می کند و وجوه تفاوت و تمایز شیو? قصه پردازی او را با سنایی، که پیش از عطار در آثار منظوم عرفانی اش از قصه و حکایت پردازی استفاده کرده، مقایسه می کند، شمه هایی از هنر قصه پردازی عطار را نیز شرح می دهد و تاکید می کند که قصه های عطار را نباید صرفاً به منزل? قالبی برای بیان معنا دید و باید به وجوه هنری و فنّی و ساختاری این قصه ها توجه کرد چرا که قصه برای عطار وسیله ای صرف برای بیان معنا نبوده است. نکت? مهم دیگری که باز در مقدم? مهدی محبتی بر کتاب «غص? نان، اکسیر جان» در مورد قصه های عطار به آن اشاره شده، این است که «عطار در این قصه ها به طیف وسیعی از مسائل فکری، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، روحی و روانی می پردازد که در کمتر جایی از پهن? بزرگ ادب فارسی می توان آن ها را دید یا نشانی از آن ها جست؛ آن هم به شکل و شمایلی این گونه دلنشین و هنرمندانه که هم لذت برد، هم دگرگون شد و هم در خاطر نگه داشت.» بنابراین با خواندن قصه هایی که از عطار در کتاب «غص? نان، اکسیر جان» گردآمده، هم می توان از قصه گویی ماهران? عطار لذت برد و از شیو? روایت پردازی او آموخت و هم تصویری از روح زمانه ای که عطار در آن می زیسته و اوضاع فرهنگی و اجتماعی و سیاسی آن دوران و احوال روحی و روانی مردم آن روزگار به دست آورد. عطار همچنین، همچون هم? نویسندگان و شاعران بزرگ کلاسیک، نه فقط بیانگر مسائل عصر خویش، که روایتگر مسائل و رنج ها و مصائب و دغدغه هایی بنیادین و همه جایی و همه زمانی است و به مسائل و رنج هایی اساسی می پردازد که انسان در هر زمان و هر مکانی به آن ها دچار و با آن ها مواجه است. به همین دلیل با خواندن قصه های گردآمده در کتاب «غص? نان، اکسیر جان» عطار را نویسنده و شاعری هم عصر خود می یابیم که گویی از اکنون و امروز با ما سخن می گوید نه از قرن ها پیش. مروری بر جلد دوم کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» آن چه مهدی محبتی در جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان»، با عنوان کامل «غص? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منثور (تذکره الاولیاء)»، به مخاطبان ارائه داده، شامل منتخبی از قصه هایی است که او آن ها را از کتاب «تذکره الاولیاء» عطار استخراج کرده است. محبتی، که در جلد اول کتاب «غص? نان، اکسیر جان» به سراغ آثاری منظوم از عطار رفته بود و منتخبی از قصه های منظوم عطار را از دل آن آثار بیرون کشیده و در قالب یک کتاب ارائه داده بود، در جلد دوم این کتاب، منتخبی از قصه های منثور عطار را فراهم آورده است. کتاب «تذکره الاولیاء» از آثار مشهور عطار و نیز اثری بسیار مهم در ادبیات عرفانی و تاریخ نثر فارسی است. عطار در کتاب «تذکره الاولیاء» مجموعه ای شامل شرح زندگی و سلوک عارفان بزرگ و صاحب نام و دارای اهمیت در تاریخ عرفان و حکایت هایی از کرامات آنان را فراهم آورده و سخنانی از آن ها را نقل کرده است. در قصه های جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان» منتخبی از بخش هایی از کتاب «تذکره الاولیاء» ارائه شده که ناقل قصه ای و حکایتی هستند. محبتی برای هر یک از قصه های منثوری که از عطار در جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان» آورده است، برحسب موضوع و حال وهوا و نکت? کلیدی آن قصه، عنوانی انتخاب کرده است. بعضی از این قصه ها بسیار کوتاه و موجز هستند و از دو یا چند سطر فراتر نمی روند و بعضی قصه ها هم بلند هستند. در قصه های منثور گردآمده در جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان»، مانند قصه های منظوم جلد اول این کتاب، با عطار طنزاندیش و مرگ اندیش مواجهیم و با جهانی ویران و بی اعتبار که بر آن نمی توان تکیه کرد و به آن اعتمادی نیست. فقر، قناعت، توکل، گناه، تواضع، بی اعتنایی به مال و جاه و بی اعتنایی به صاحبان قدرت و ثروت، شادی و غم، بی اعتباری زندگی و دل نبستن به آن و مرگ از مفاهیمی هستند که در قصه هایی از کتاب «تذکره الاولیاء» که آن ها را در جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان» می خوانید، مطرح شده اند. قصه های جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان» ما را به عوالم غریب عارفان می برند؛ عوالمی که گاه به خواب می ماند و ادبیات سوررئال و رئالیسم جادویی را تداعی می کند. این قصه ها، به لحاظ موقعیت هایی که در آن ها هست، دربردارند? پیشنهادهایی برای نویسندگان امروز هستند و ایده هایی ناب برای قصه نویسی در آن ها نهفته است. همچنین آن چه از کتاب «تذکره الاولیاء» انتخاب و در جلد دوم کتاب «غص? نان، اکسیر جان» آمده است، نمونه ای درخشان از نثر کلاسیک فارسی است که می تواند دایر? واژگان نویسندگان را وسعت دهد و باعث غنای نثر آن ها بشود. این نثر همچنین آهنگ و رنگی شعرگونه دارد و از این لحاظ، شاعران معاصر نیز می توانند از آن بیاموزند و زبان شعر خود را با آن غنی کنند. کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان: برگزید? بهترین قصه های عطار نیشابوری – آثار منثور (تذکره الاولیاء)» در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. دربار? عطار نیشابوری فریدالدین محمد بن ابراهیم نیشابوری، معروف به عطار نیشابوری، از عارفان و ادیبان به نام قرن ششم و هفتم هجری بود. عطار، هم در نظم و هم در نثر سرآمد بود و آثارش حاوی ارزشمندترین نمونه های نظم و نثر فارسی هستند. او همچنین یکی از مهمترین چهره های عرفان ایرانی – اسلامی است. عطار، قصه گو و تمثیل پردازی چیره دست و همچنین طنزپردازی رند و نکته سنج بود. طنز او، که نمونه هایی هنرمندانه از آن را در جای جای آثار منظومش و نیز در کتاب «تذکره الاولیاء» می توان دید، طنزی نقادانه است که ناسازی جهان را می نمایاند و صاحبان قدرت و ثروت را دست می اندازد. عطار در قصه هایش دیوانگان رند را به صحنه می آورد تا با زبان گزنده و طعنه زنشان حقایقی ناگفتنی را برملا کنند و نابسامانی های جامعه ای بحرانی و گرفتار ویرانی و مرگ را عیان سازند. عطار در روزگاری بحرانی از تاریخ ایران زیست؛ روزگاری که مرگ و ویرانی بر زادگاه او، نیشابور، سایه انداخته بود. مرگ اندیشی ای که در آثار عطار جلوه می کند ریشه در همین تجرب? هولناک دارد. عطار در طول زندگی اش، هم هجوم غزها به نیشابور و ویرانی نیشابور به دست آن ها را دید و هم بعدها شاهد هجوم مغول ها به آن جا بود و خودش نیز سرانجام به دست مغول ها کشته شد. از عطار نیشابوری، جز «تذکره الاولیاء» که به نثر نوشته شده و از آن سخن رفت، آثار منظوم فراوانی هم، در قالب غزل و قصیده و مثنوی و رباعی، به جا مانده است. از آثار منظوم او می توان به «دیوان قصاید و غزلیات»، «منطق الطیر»، «مختارنامه» و «اسرارنامه» اشاره کرد. دربار? مهدی محبتی، گردآورند? کتاب «غصّ? نان، اکسیر جان» دکتر مهدی محبتی، متولد 1344، پژوهشگر ادبیات فارسی و مؤلف ایرانی است. محبتی دارای لیسانس و فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه فردوسی مشهد و دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران است. او مؤلف آثار متعددی در حوز? ادبیات است که بعضی از آن ها عبارتند از: «قرن های بی زمان: درآمدی تحلیلی – معرفت شناختی بر منطق الطیر عطار»، «در جدال با خویشتن: نگاهی دیگر به احوال و اقوال شمس تبریزی همراه با برگزید? مقالات شمس»، «فارسی عمومی، با نگاهی تازه به ادبیات و متون ادبی»، «از معنا تا صورت» و «آینه های خندان». کتاب «از معنا تا صورت» او در جایز? جلال آل احمد و کتاب سال ایران، به عنوان کتاب شایست? تقدیر معرفی شده است. تصحیح کتاب «الرساله القشیریه» و ترجم? کتاب «ابن فارض: زندگی، شخصیت و شعر» از دیگر آثار مهدی محبتی هستند. محبتی همچنین تدریس در دانشگاه زنجان را در کارنام? کاری خود دارد و مدتی هم مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی این دانشگاه بوده است. عضویت در هیئت تحریری? مجل? علمی – پژوهشی زبان و ادبیات فارسی و مدیریت گروه زبان و ادبیات فارسی دانشنام? جهان اسلام از دیگر سوابق اجرایی دکتر مهدی محبتی هستند.