کشاورزی و منابع طبیعی
مهدی حسنزاده، احمد موسویشوشتری، بنتالهدی هادویمقدم، کمیل نصوری
دانشگاه صنعتی شریف
محمدکریم معتمد، بیژن فریور
دانشگاه گیلان
بهرام بختیاری، نوذر قهرمان، زهرا افضلیگروه
دانشگاه تهران
مهدی حسنزاده، احمد موسویشوشتری، بنتالهدی هادویمقدم، کمیل نصوری
دانشگاه صنعتی شریف
محمدکریم معتمد، بیژن فریور
دانشگاه گیلان
بهرام بختیاری، نوذر قهرمان، زهرا افضلیگروه
دانشگاه تهران
خاک، آب، بذر، باغ، جنگل، مرتع، دام و ماهی: پشت هر سفرهی ایرانی زنجیرهای از دانش هست که کمتر دیده میشود. دانشجوی رشتههای کشاورزی و منابع طبیعی همین زنجیره را میآموزد، از تشخیص یک بیماری گیاهی تا طراحی آبیاری یک مزرعه. این صفحه برای کسانی است که دنبال کتاب دانشگاهی کشاورزی و منابع طبیعی میگردند: دانشجو، استاد، پژوهشگر، کارشناس ترویج، یا باغدار و کشاورزی که میخواهد دانشش را منظمتر کند. در ادامه میبینید این حوزه چه شاخههایی دارد، هر شاخه چه کتابهایی میخواهد و چطور بدون سردرگمی سراغ منبع مناسب بروید.
نسخهی چاپی کتابها را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
این دسته بخشی از کتابهای دانشگاهی است و منابع درسی، مرجع و تخصصی چند ده گرایش را کنار هم آورده است. برخلاف بسیاری از رشتهها که یک کتاب اصلی دارند، در کشاورزی و منابع طبیعی هر گرایش کتابهای خودش را دارد. کتاب خاکشناسی به کار دانشجوی جنگل هم میآید، اما بهجای کتاب گیاهپزشکی نمینشیند.
ویژگی مهم این رشتهها این است که هم نظریاند و هم میدانی. کتاب کمک میکند بفهمید چرا یک کار درست است، ولی تجربهی مزرعه و باغ و جنگل جای خودش را دارد. کتاب خوب حوزهی کشاورزی و منابع طبیعی معمولا هر دو را در نظر میگیرد: اصول علمی و راهکار عملی.
پیش از خرید، بهتر است بدانید کتابتان به کدام گرایش تعلق دارد. زیردستههای این بخش همین نقشه را نشان میدهند. چند نمونه:
گرایشهای دیگری هم هست، مانند آب، صنایع غذایی، شیلات، مرتع و آبخیزداری، اقتصاد کشاورزی و ترویج. اگر گرایش شما در فهرست بالا نیست، صفحهی همین دسته را مرور کنید. کتابها بر اساس موضوع در زیرمجموعهها هم چیده شدهاند.
قلب کشاورزی، تولید گیاه است. کتابهای زراعت میگویند هر محصول در چه خاکی، با چه آبی و در چه فصلی بهتر رشد میکند و چه مراحلی دارد. کتابهای باغبانی همین کار را برای درختان و سبزیها میکنند.
در این دسته عنوانهایی میبینید که به محصولی خاص میپردازند. مثلا کتابی دربارهی دانش تولید گیاهان صنعتی در ایران که از نامش برمیآید سه گیاه کلزا، گلرنگ و کنجد را دربر میگیرد و جلد دوم آن در فهرست هست. کتابی هم دربارهی سویا داریم که موضوعش بیماریهای این گیاه است. «زعفرانگران» و «پسته ایران (شناخت تاریخی)» هم از عنوانهاییاند که به محصولات مهم ایرانی مربوط میشوند.
چنین کتابهایی برای کسی مناسباند که روی یک محصول کار میکند. اگر تازه شروع کردهاید و میخواهید تصویر کلی بگیرید، اول کتابهای مبانی را بخوانید و بعد سراغ کتاب تخصصی هر محصول بروید.
هر کشاورزی میداند که یک آفت میتواند زحمت یک فصل را از بین ببرد. گیاهپزشکی علمی است که به شناخت و مهار این خطرها میپردازد. در فهرست این دسته میتوانید عنوانهایی ببینید مثل «بیماریهای سویا»، «آفت ملخ و روشهای مبارزه با آن» و «مبانی علوم علفهای هرز».
از عنوانها معلوم است که هر کدام سراغ یک موضوع میروند: بیماریها، حشرهی آفت و گیاهان ناخواسته. اگر میخواهید بدانید کدام کتاب به کارتان میآید، اول بپرسید مشکل شما از کدام دسته است. سپس عنوانی را انتخاب کنید که همان موضوع را پوشش میدهد.
کتاب میتواند اصول را یاد بدهد، اما تصمیم دربارهی یک مزرعهی مشخص باید با شناخت همان مزرعه و مشورت کارشناس محلی باشد. کتاب جای کارشناس گیاهپزشک نیست، بلکه کمک میکند بهتر با او حرف بزنید.
در کشوری که بخش بزرگی از آن خشک و نیمهخشک است، آب و خاک مهمترین موضوعهای کشاورزیاند. بسیاری از کتابهای این مجموعه به همین دو میپردازند. عنوانهایی مثل «آبیاری قطرهای»، «کیفیت آب برای کشاورزی» و «روشهای ارتقای بهرهوری آب» نشان میدهند که چه موضوعهایی در این حوزه دنبال میشود.
هر کس در رشتهی آب و خاک درس میخواند این عنوانها را باید بشناسد:
برای گرایشهای مرتبط، زیردستههای علوم و مهندسی آب و علوم و مهندسی خاک را ببینید. اگر روی مدیریت آب کار میکنید، کتابهای بخش آب و خاک را با هم مقایسه کنید.
«منابع طبیعی» در نام این دسته به همین بخش برمیگردد. جنگلها و مرتعها سرمایهی مشترک همهاند و مدیریتشان علم و تجربه میخواهد. کتابی مثل «اندازهگیری درخت و زیستسنجی جنگل» به کار کسانی میآید که در جنگل، اندازهگیری و برآورد انجام میدهند. از عنوانش برمیآید که با روشهای سنجش درخت و جنگل سروکار دارد.
زیردستههای مرتبط عبارتاند از علوم و مهندسی جنگل و مرتع و آبخیزداری. رشتهی محیط زیست هم زیرمجموعهی جداگانه دارد. اگر به حفاظت از طبیعت علاقه دارید، این زیرمجموعهها را کنار هم ببینید.
یک فرق مهم: کتابهای منابع طبیعی معمولا مثالهایشان به اقلیم و پوشش گیاهی مناطق مختلف وابسته است. پیش از خرید نگاه کنید که مثالهای کتاب به منطقهای شبیه محل کار شما مربوط باشد.
کشاورزی فقط گیاه نیست. علوم دامی به پرورش دام و طیور میپردازد، صنایع غذایی به فراوری و نگهداری محصولات، و شیلات به ماهی و آبزیان. هر کدام از اینها زیردستهای جدا دارند: علوم دامی، علوم و صنایع غذایی و شیلات.
اگر دانشجوی صنایع غذایی هستید، کتابهایتان با شیمی، میکروبیولوژی و بستهبندی سروکار دارند. اگر علوم دامی میخوانید، تغذیه و ژنتیک و فیزیولوژی مهماند. پیش از خرید عنوان دقیق درس را بدانید تا با کتابی که شبیهاش است اشتباه نگیرید.
کشاورزی امروز فقط بیل و کلنگ نیست. ماشینهای کشاورزی، سامانههای هوشمند و انرژیهای نو هم بخشی از آن شدهاند. زیردستهی مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) برای کسانی است که دربارهی تراکتور، کمباین و ماشینهای کشت و برداشت میخوانند.
در فهرست ما کتابی به نام «سوختهای زیستی جلبکی» هم هست. عنوانش نشان میدهد که دربارهی تولید سوخت از جلبکهاست. چنین کتابها سرکشی به مرز دانشاند و برای دانشجوی تحصیلات تکمیلی و پژوهشگر جذابترند. اگر به فناوری زیستی علاقه دارید، زیردستهی بیوتکنولوژی کشاورزی را هم ببینید.
یک مزرعهی خوب فقط با دانش فنی موفق نمیشود. هزینه، بازار، سرمایه و آموزش هم مهماند. اقتصاد کشاورزی به بررسی همین موضوعها میپردازد و ترویج و آموزش کشاورزی به انتقال دانش به کشاورز.
اگر میخواهید بدانید چطور یک روش تازه به دست کشاورزان برسد و پذیرفته شود، کتابهای ترویج به کارتان میآیند. اگر به قیمتگذاری، بازاریابی محصول و سیاستگذاری علاقه دارید، اقتصاد کشاورزی مسیر شماست. هر دو در زیردستههای جداگانهی این بخش قرار دارند. اقتصاد کشاورزی، ترویج و آموزش کشاورزی و کتابهای مدیریتی این بخش را کنار هم بگذارید تا ببینید چه چیزی برای کارتان لازم است.
در هر رشتهی علمی، واژهها مشکلساز میشوند. اصطلاحهای لاتین، نام علمی گیاه و آفت، و معادلهای فارسی همیشه یکشکل نیستند. کتابی مثل «واژگان کشاورزی» که در این دسته آمده، برای همین نیاز است. نامش نشان میدهد که مجموعهای از واژههای حوزهی کشاورزی است.
چرا واژهنامهی تخصصی مهم است؟
اگر دانشجوی سال اول هستید، خرید یک واژهنامهی تخصصی از همان ابتدا کار را ساده میکند. کتابهای مرجع هم معمولا سالها به کار میآیند و خرجشان بیهوده نیست.
برای انتخاب، چند نکتهی عملی هست که خیلی از دانشجوها بعد از یک ترم میفهمند.
اول سرفصل رسمی درس و منبع معرفیشدهی استاد را بدانید. بعضی استادها به یک کتاب خاص پایبندند. اگر کتاب دیگری بخرید ممکن است ترتیب فصلها فرق کند.
در علوم کشاورزی، روشها و اطلاعات بهمرور تغییر میکنند. اگر دو ویراست هست، معمولا تازهترین بهتر است، مگر استاد چیز دیگری بگوید. مشخصات چاپ هر کتاب در صفحهی خودش آمده است.
کتابهایی که نویسندهشان در همان حوزه پژوهش و تدریس میکند، معمولا به شرایط ایران نزدیکترند. اگر ترجمه است، به مترجم و ناشر هم نگاه کنید.
بعضی کتابها مقدماتیاند و بعضی برای کارشناسی ارشد و دکتری. عنوان و توضیحات کتاب به شما نشان میدهد که برای کدام سطح است.
کتاب درسی کشاورزی معمولا پر از جدول، نمودار و اصطلاح است. اگر مثل رمان از اول تا آخر بخوانید، خسته میشوید. چند راه ساده:
اگر میتوانید، آموختهها را همان هفته در باغچه، گلخانه، آزمایشگاه یا دیدار از مزرعه امتحان کنید. کشاورزی رشتهای است که یادگیریاش با دست و چشم کامل میشود.
خیلی از کشاورزان و باغداران خودشان سالها تجربه دارند و کتاب دانشگاهی را دور از کارشان میدانند. اما بعضی کتابهای این دسته میتوانند دانش تجربی را منظم کنند. مثلا کتابی دربارهی آبیاری، کیفیت آب یا آفت یک محصول، توضیح علمی چیزهایی را میدهد که شاید از تجربه فهمیدهاید.
نکتهی مهم: این کتابها معمولا زبان علمی دارند و ممکن است در نگاه اول سنگین باشند. اگر میخواهید از کتاب دانشگاهی کشاورزی و منابع طبیعی استفاده کنید، با یک موضوع کوچک شروع کنید: مثلا فقط فصل مربوط به آبیاری یا فقط بخش بیماریهای محصولی که میکارید.
همچنین یادتان باشد که هر منطقه شرایط خودش را دارد. راهکاری که در یک کتاب برای یک اقلیم نوشته شده، ممکن است برای منطقهی شما دقیقا مناسب نباشد. با کارشناس محلی مشورت کنید.
دانشجوی تازهوارد ممکن است با یک فهرست بلند کتاب روبهرو شود و نداند از کجا شروع کند. توصیهی ما این است:
اگر کتابی مشترک بین چند درس است، آن را در اولویت بگذارید. کتابهایی هم که فقط برای مطالعهی بیشتر است، میتوانند برای ترمهای بعد بمانند.
در سطح ارشد و دکتری، کتابها فرق میکنند. دیگر فقط مبانی نمیخواهید؛ به منابع مرجع، کتابهای مروری و کتابهای موضوعی نیاز دارید. کتابهایی مثل «پسته ایران (شناخت تاریخی)» یا «آفت ملخ و روشهای مبارزه با آن» نمونههایی از کتابهای موضوعیاند که یک محصول یا یک مسئلهی خاص را عمیق بررسی میکنند.
کتابهای پایهای برای نوشتن پایاننامه هم لازم میشوند. اگر میخواهید با ادبیات پژوهشی آشنا شوید، منبعهای موضوعی را کنار مقالههای علمی بخوانید. کتاب برای فهم زمینه است و مقاله برای آخرین یافتهها.
برای اینکه تصویر روشنتر شود، چند عنوان از فهرست را با هم مرور میکنیم. دربارهی هر کدام فقط همان چیزی را میگوییم که از عنوانش برمیآید و جزئیات در صفحهی خود کتاب است.
همانطور که میبینید، دامنهی موضوعها گسترده است. برای هر کدام کتابهای بیشتری در دسته و زیردستهها هست.
خریدن کتاب کافی نیست؛ باید با آن زندگی کرد. این پیشنهادها برای دانشجویان ارزش دارد:
در طول تحصیل، کتابهای خوب با شما میمانند و بعدها در کار حرفهای هم مرجع میشوند.
کتابهای این دسته بخشی از مجموعهی بزرگتر دانشگاه هستند. اگر به رشتههای همجوار علاقه دارید، میتوانید دامپزشکی و علوم پایه را هم ببینید، چون بسیاری از دانشهای آنها با کشاورزی و منابع طبیعی همپوشانی دارد. دانشجوی فنی و مهندسی هم که به آب، خاک یا ماشین علاقه دارد ممکن است کتابهای مفیدی پیدا کند.
مرز رشتهها همیشه روشن نیست. شیمی، زیست، آمار و اقتصاد همه در کشاورزی به کار میآیند. پس اگر یک کتاب را در این دسته پیدا نکردید، شاید در دستهی همجوار باشد.
اگر دانشجو هستید، همان کتابی را بخرید که در سرفصل درس آمده است. اگر دانشجو نیستید و فقط علاقهمندید، با یک کتاب مبانی از گرایش مورد علاقهتان شروع کنید و بعد سراغ کتاب تخصصی بروید.
بله، به شرط اینکه با یک موضوع مشخص شروع کنید. کتاب علمی میتواند به تجربهی شما نظم بدهد. برای تصمیمهای مهم در مزرعه یا باغ خودتان، مشورت کارشناس محلی را فراموش نکنید.
ویراست جدیدتر معمولا اطلاعات بهروزتر یا اصلاحشده دارد. اگر کتاب درسی است، از استاد بپرسید کدام ویراست مدنظر است. مشخصات هر نسخه در صفحهی کتاب هست.
اگر با کتابهای ترجمهشده و مقالهها سروکار دارید، بله. یک واژهنامهی خوب وقت زیادی صرفهجویی میکند و دقت نوشتههای شما را بالا میبرد.
اگر دانشجوی آب و خاک هستید، ابتدا کتاب مبانی آبیاری یا مبانی خاکشناسی را بخوانید و بعد سراغ عنوانهای تخصصیتر مثل کیفیت آب یا بهرهوری آب بروید. زیردستههای آب و خاک این مسیر را نشان میدهند.
بله. جنگل، مرتع و آبخیزداری و محیط زیست زیردستهی خودشان را دارند و کتابهایی مثل اندازهگیری درخت و زیستسنجی جنگل هم در فهرست هست.
بله، نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
برای اینکه بدانید کتابها چطور در زندگی دانشجو جا میگیرند، یک سال تحصیلی خیالی را مرور کنیم. این فقط یک تصویر ساده است، نه گزارش واقعی از کسی.
مهر: دانشجو با فهرست درسها میآید. برای هر درس یک کتاب مبنا میخرد و یک واژهنامهی تخصصی هم برمیدارد. چند هفتهی اول، کتابها فقط روی میز است و او نمیداند از کجا شروع کند.
آبان و آذر: کلاسها سنگین میشوند. او یاد میگیرد که بخشهای کتاب را قبل از کلاس ورق بزند. اصطلاحها کمکم آشنا میشوند. یک روز میبیند که کتاب خاکشناسی و کتاب آبیاری به هم ربط دارند و از کشف این پیوند لذت میبرد.
دی: امتحانها نزدیک است. کتابهایی که یادداشت حاشیه دارند، بیشتر به کار میآیند. او خلاصههای پنجخطی فصلها را مرور میکند.
بهمن تا اسفند: درسهای تخصصیتر شروع میشود. حالا نوبت کتابهایی است که دربارهی یک محصول، یک آفت یا یک روش خاصاند. او میفهمد که کتابهای موضوعی وقتی مفیدند که پایهی خوبی داشته باشد.
فروردین و اردیبهشت: بازدید از مزرعه، باغ یا جنگل. مطالب کتاب ناگهان زنده میشود. آنچه در فصلها خوانده بود، جلوی چشمش است. او اشتباههای خودش را میبیند و برمیگردد سراغ کتاب.
تابستان: زمان مرور و مطالعهی آزاد. او یکی دو کتاب دیگر را که از موضوعهای مورد علاقهاش است برمیدارد و برای ترم بعد آماده میشود.
مسیر هر دانشجو فرق میکند، ولی الگو مشترک است: پایه، تخصص، تجربهی میدانی و دوباره کتاب.
بخشی از منابع مهم این رشتهها در اصل به زبانهای دیگر نوشته شدهاند و ترجمهی فارسی دارند. بخش دیگر را پژوهشگران ایرانی نوشتهاند و به شرایط اقلیمی و زراعی کشور نزدیکترند. هر دو دسته ارزش دارند.
کتابهای ترجمهشده معمولا مبانی علمی را جهانی توضیح میدهند، ولی مثالهایشان ممکن است به اقلیمهای دیگر مربوط باشد. کتابهای تألیفی ایرانی معمولا از محصولات و مسئلههای همین سرزمین مثال میآورند، مثل پسته، زعفران یا مشکل کمآبی. اگر میتوانید، از هر دو دسته یک کتاب داشته باشید: یکی برای پایه و یکی برای بومیسازی.
اگر انگلیسی میخوانید، متن اصلی را هم کنار ترجمه نگه دارید، چون اصطلاحها در ترجمهها همیشه یکسان نیستند و با دیدن متن اصلی مطمئن میشوید مقصود نویسنده چیست.
چند اشتباه هست که تقریبا همهی دانشجوها یک بار مرتکب میشوند.
عنوانها ممکن است شبیه هم باشند، مثل «مبانی» و «اصول». پیش از سفارش، نام کامل کتاب، نویسنده و شمارهی جلد را با سرفصل درس مقایسه کنید.
بعضی کتابها چند جلد دارند، مثل «کیفیت آب برای کشاورزی» که در فهرست با شمارهی دو دیده میشود، یا کتابهای چندجلدی گیاهان صنعتی. اگر جلد نخست را ندارید، بررسی کنید که جلد بعدی به آن نیاز دارد یا نه.
وقتی هنوز مبانی را نمیدانید، کتاب موضوعی سنگین ناامیدتان میکند. اول پایه را محکم کنید.
بعضی دانشجوها فقط کتاب درسی میخرند و مرجع را بعدا میگذارند. اما یک واژهنامه یا یک کتاب مرجع خوب از همان ترم اول به کار میآید.
کشاورزی و منابع طبیعی شاخههایی دارد بهگستردگی خود طبیعت، و کتاب خوب در هر شاخه میتواند راهنما و همراه باشد. از بذر و آب و خاک تا جنگل و مرتع و دام و غذا، برای هر نیاز عنوانی هست. مهم این است که ابتدا هدف و گرایش خودتان را مشخص کنید و بعد کتاب را برگزینید.
حالا میتوانید کتابهای این دسته را مرور کنید، زیردستهی گرایش خودتان را ببینید و نسخهی چاپی کتاب مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود.