هاتف علیپور، علی اشرف، سیامک ریماز، علی محمدزاده جوریابی
ارجمند
مانوئل سی. پاردو، رانلد دی. میلر
ترجمه‌ی سمیه کریمی، الهام فخارزاده نائینی، شبنم پورحمدی، عبدالرضا منصوری راد، حسین کرم‌سیما
ارجمند
جان مویل
ترجمه‌ی ابوالفضل ارجمند
شهرآب
کسی که برای اولین بار وارد اتاق عمل می‌شود، بیشتر از همه چشمش به جراح است. اما کسی که کار را می‌شناسد می‌داند در آن اتاق آدمی هست که نفس، ضربان و خواب بیمار را از اول تا آخر نگه می‌دارد: کارشناس هوشبری. اگر دانشجوی هوشبری هستید، اگر تازه در بخش بیهوشی یا مراقبت‌های ویژه شروع به کار کرده‌اید، یا اگر فقط می‌خواهید بدانید پشت این رشته چه دانشی هست، دسته‌ی هوشبری کتاب‌جم برای شما ساخته شده. این صفحه توضیح می‌دهد کتاب هوشبری چه موضوع‌هایی را پوشش می‌دهد، چطور منبع مناسب سطح خودتان را انتخاب کنید و پیش از خرید به چه چیزهایی نگاه کنید.
این نوشته جای کلاس، استاد یا دستور کار بیمارستان را نمی‌گیرد. کتاب پایه‌ی دانش شماست، اما تصمیم درباره‌ی هر بیمار با متخصص و پروتکل همان مرکز درمانی است. با این یادآوری، حالا سراغ اصل ماجرا برویم.
هوشبری رشته‌ای است که در آن بیمار را برای عمل یا روش تشخیصی آماده می‌کنند، در طول عمل درد و هوشیاری او را مدیریت می‌کنند و بعد از عمل به‌آرامی به حالت عادی برمی‌گردانند. اگر یک جراحی را مثل یک سفر ببینیم، جراح مقصد را مشخص می‌کند و تیم هوشبری مطمئن می‌شود مسافر در تمام مسیر سالم و بی‌درد بماند.
دانش این رشته از چند شاخه‌ی پزشکی می‌آید: فیزیولوژی، داروشناسی، فیزیک گازها، الکترونیک پزشکی و مراقبت از بیمار بدحال. برای همین یادگیری‌اش فقط با جزوه‌ی کلاس تمام نمی‌شود. هر کدام از این شاخه‌ها در یک یا چند کتاب مرجع توضیح داده شده و کسی که می‌خواهد کارش را درست انجام دهد باید بارها به آن‌ها برگردد.
کتاب هوشبری برای دو گروه اصلی مفید است. گروه اول دانشجویانی هستند که برای امتحان و کارآموزی باید مفاهیم را از پایه یاد بگیرند. گروه دوم کارشناسانی هستند که سر کار به یک مرجع دم‌دست نیاز دارند تا مطمئن شوند چیزی را درست به یاد دارند.
پیش از انتخاب کتاب بهتر است بدانید در کدام نقطه‌ی مسیر ایستاده‌اید. چون کتابی که برای یک دانشجوی ترم دوم عالی است، ممکن است برای کارشناسی با ده سال سابقه ساده باشد، و برعکس.
شما بیشتر به کتاب‌هایی نیاز دارید که اصطلاحات را باز می‌کنند و مفهوم‌ها را قدم‌به‌قدم می‌سازند. در این مرحله سراغ یک مرجع بزرگ و سنگین رفتن معمولا کار را سخت‌تر می‌کند. اول باید ببینید فهرست درس‌های ترم چیست و منبعی را انتخاب کنید که با آن هم‌خوان باشد.
وقتی وارد بیمارستان می‌شوید، سؤال‌ها عملی می‌شوند: این دستگاه چطور کار می‌کند؟ این عدد روی مانیتور یعنی چه؟ چرا پیش از القا فلان کار را می‌کنیم؟ حالا کتاب‌های مرجع و کتاب‌های راهنمای کاربردی به کارتان می‌آیند.
شما به منبعی نیاز دارید که سریع پیدا شود، به‌روز باشد و دانش را مرور کند. اگر برای آزمون یا ارتقا آماده می‌شوید، مرور یک مرجع اصلی کنار یک کتاب کوچک‌تر تمرینی ترکیب خوبی است.
گاهی کسی که در خانواده‌اش بیماری عمل شده، دوست دارد بداند بیهوشی چطور کار می‌کند. کتاب‌های این دسته برای دانشجو نوشته شده‌اند و ممکن است سنگین باشند، پس اگر می‌خواهید فقط مفهوم کلی را بدانید، اول با صفحه‌ی توضیحات کتاب شروع کنید. برای نگرانی‌های مربوط به یک بیمار مشخص هم باید با پزشک معالج و متخصص بیهوشی همان بیمار صحبت کنید.
وقتی یک قفسه‌ی کتاب هوشبری را نگاه می‌کنید، عنوان‌ها ممکن است به نظر جدا از هم بیایند. ولی در عمل چند محور اصلی همه‌چیز را کنار هم نگه می‌دارد.
هسته‌ی رشته همین‌جاست: بیهوشی عمومی چیست، چه مرحله‌هایی دارد، داروهای القا و نگهداری چه نقشی دارند و بی‌حسی ناحیه‌ای مثل اسپاینال و اپیدورال با بیهوشی عمومی چه فرقی دارد. کتاب‌های اصول بیهوشی معمولا حجیم‌اند و مثل دایره‌المعارف عمل می‌کنند.
نفس بیمار مهم‌ترین موضوع است. شناخت آناتومی راه هوایی، روش‌های باز نگه داشتن آن و تنظیم تهویه از فصل‌هایی است که هر کتاب جدی به آن می‌پردازد.
فشار خون، ضربان قلب، میزان اکسیژن خون، دی‌اکسید کربن هوای بازدم و دمای بدن از چیزهایی است که در طول عمل رصد می‌شود. یاد می‌گیرید هر عدد چه می‌گوید و کجا باید نگران شد.
خواندن نوار قلب برای هوشبری مهارتی روزمره است. ریتم‌ها و تغییرهای نوار را باید سریع و درست تشخیص داد. برای همین کتاب‌هایی که نوار قلب را در فضای بیهوشی و بخش مراقبت‌های ویژه توضیح می‌دهند در این دسته جای مشخصی دارند.
ماشین بیهوشی، دستگاه تنفس مصنوعی، مانیتورها و پمپ‌ها فقط وقتی کار می‌کنند که درست راه‌اندازی، بررسی و نگهداری شوند. کتاب‌های این بخش اصول کار دستگاه‌ها را توضیح می‌دهند و می‌گویند خرابی‌ها را چطور می‌توان پیش‌بینی کرد.
اگر کمی در فضای بیهوشی گشته باشید، نام «میلر» را شنیده‌اید. کتاب «اصول بیهوشی میلر» در این دسته وجود دارد و برای بسیاری از دانشجویان و کارشناسان یک مرجع شناخته‌شده است. عنوان کتاب نشان می‌دهد مجموعه‌ای جامع است، و از همین رو معمولا در چند جلد و با فصل‌های تخصصی عرضه می‌شود.
مرجع بزرگ مثل نقشه‌ی یک شهر بزرگ است: همه‌چیز در آن هست، اما برای قدم اول باید بدانید از کجا شروع کنید. توصیه‌ی عملی این است که آن را از ابتدا تا انتها نخوانید. فهرست را باز کنید، فصل مربوط به مبحث درسی یا مورد کاری امروز را پیدا کنید و همان را عمیق بخوانید.
نکته‌ی دیگر سال و ویرایش کتاب است. علم بیهوشی پیوسته تغییر می‌کند و هر ویرایش ممکن است دستورها و داروها را با شکل تازه‌ای توضیح دهد. در صفحه‌ی هر کتاب مشخصات نشر و ویرایش را ببینید و اگر استاد یا مرکز درمانی شما ویرایش مشخصی معرفی کرده، همان را انتخاب کنید.
در کنار مرجع‌های حجیم، کتاب‌های کوچک‌تری هم هستند که قرار است تصمیم‌های سریع را آسان کنند. عنوان «راهنمای بیهوشی» در این دسته نمونه‌ای از این گروه است. کتاب راهنما معمولا فصل‌های کوتاه‌تر، فهرست‌های مرتب و نگاه کاربردی دارد.
این کتاب‌ها جای مرجع اصلی را نمی‌گیرند. اگر مرجع مثل یک استاد پرحوصله است، راهنما مثل یادداشت‌های همان استاد است که پیش از راند بخش مرور می‌شود. هر دو لازم‌اند و بهتر است کنار هم داشته باشید.
پیش از خرید یک کتاب راهنما، بررسی کنید برای چه سطحی نوشته شده و آیا فهرست مطالبش با نیاز شما جور است. در صفحه‌ی کتاب، مشخصات و توضیح ناشر معمولا روشن می‌کند که کتاب برای دانشجو، کارشناس یا متخصص است.
خیلی از دانشجوها موقع درس خواندن روی داروها و فیزیولوژی تمرکز می‌کنند و بخش دستگاه‌ها را بعدا می‌گذارند. اما در بیمارستان بدون شناخت دستگاه‌ها کار جلو نمی‌رود. هر بار که پیش از عمل ماشین بیهوشی را بررسی می‌کنید، دارید از دانشی استفاده می‌کنید که باید از یک کتاب یاد گرفته باشید.
یک کتاب خوب در این زمینه سه چیز را روشن می‌کند. اول اصول کار دستگاه: هر بخش چه می‌کند و چرا آن‌جاست. دوم راه‌اندازی و بررسی پیش از کار: چه چیزهایی را باید هر روز بسنجید. سوم نگهداری و تعمیر: چه چیزهایی به عهده‌ی کاربر است و چه چیزهایی را باید به مهندس پزشکی سپرد.
در این دسته کتابی با عنوان مربوط به روش‌های دستگاهی، اصول کار، تعمیر و نگهداری تجهیزات بیمارستانی و وسایل مورد استفاده در هوشبری هم دیده می‌شود. عنوان نشان می‌دهد که روی همین بخش عملی تمرکز دارد. اگر دانشجوی پیش از کارآموزی هستید، خواندن چنین کتابی پیش از ورود به بیمارستان دیدتان را عوض می‌کند.
یکی از کتاب‌های این دسته درباره‌ی الکتروکاردیوگرام در بیهوشی و مراقبت‌های ویژه است. الکتروکاردیوگرام همان نوار قلب است، و خواندن آن در اتاق عمل و بخش مراقبت ویژه فقط یک درس تئوری نیست. شما باید در چند ثانیه بفهمید ریتم قلب عادی است یا نه.
برای یادگیری نوار قلب چند اصل ساده کمک می‌کند. یادگرفتن ریتم‌ها فقط با حفظ کردن شکل موج‌ها ممکن نیست؛ باید بدانید هر موج نماینده‌ی چه اتفاقی در قلب است. بعد از آن، تمرین با نوارهای واقعی و مرور مکرر است که مهارت را می‌سازد.
هنگام انتخاب کتاب نوار قلب ببینید آیا نمونه‌نوار زیاد دارد، آیا هر ریتم را جدا توضیح می‌دهد و آیا به حالت‌های ویژه‌ی بیهوشی، مثل تغییرهای ناشی از دارو یا تنظیم تنفس، اشاره می‌کند. هرچه کتاب از این نظر کاربردی‌تر باشد، نتیجه‌ی خواندنش در محیط کار ملموس‌تر است.
هیچ فرمول قطعی وجود ندارد، ولی یک مسیر معقول می‌تواند از بی‌نظمی جلوگیری کند. این مسیر را بر اساس ترم و برنامه‌ی درسی خودتان تغییر بدهید.
این ترتیب فقط پیشنهاد است. اگر استادتان برنامه‌ی دیگری دارد، آن را دنبال کنید. مهم این است که دانش را لایه‌لایه بسازید و به حفظ کردن شبانه اکتفا نکنید.
خرید کتاب تخصصی هزینه و وقت می‌برد و بهتر است چند اشتباه معمول را از همین اول کنار بگذارید.
کتاب بزرگ‌تر همیشه کتاب بهتر برای شما نیست. اگر نیاز شما مرور سریع پیش از آزمون است، یک مرجع چند جلدی شاید بیشتر گیج‌تان کند تا کمک.
در پزشکی، دانش جدید مرتب جای قدیم را می‌گیرد. اگر کتابی خیلی قدیمی است، حداقل از استاد بپرسید هنوز قابل اتکاست یا نه.
هوشبری کار دست و چشم و ذهن است. اگر فقط بخوانید و در بیمارستان یا کارگاه تمرین نکنید، دانش شما کامل نمی‌شود. کتاب را همراه تجربه‌ی عملی بخوانید.
کتاب کمک بزرگی است، اما هیچ کتابی جای تشخیص و تصمیم پزشک و متخصص بیهوشی را نمی‌گیرد. هر جا درباره‌ی بیمار مشخصی تردید دارید، با متخصص مشورت کنید.
خواندن یک فصل و بستن کتاب برای ماندگاری کافی نیست. چند عادت ساده ماندگاری را بیشتر می‌کند.
اول، کنار متن یادداشت بگذارید. بعد از هر فصل، در چند جمله با زبان خودتان بنویسید چه یاد گرفتید. این کار نشان می‌دهد کجا را فقط خوانده‌اید و کجا را واقعا فهمیده‌اید.
دوم، شکل‌ها و جدول‌ها را جدی بگیرید. در کتاب‌های بیهوشی یک نمودار یا جدول دارو گاهی بیشتر از ده صفحه توضیح می‌گوید. برای مبحث دستگاه‌ها، نگاه کردن به تصویر و مقایسه‌ی آن با دستگاه واقعی بیمارستان یادگیری را چند برابر می‌کند.
سوم، با هم‌کلاسی‌ها بحث کنید. یک سؤال را برای هم مطرح کنید و بگویید پاسخ را از کدام کتاب و صفحه می‌آورید. این‌طور دانش شما ثبت می‌شود و اشتباه‌ها هم زودتر پیدا می‌شوند.
چهارم، مرور را جدی بگیرید. آنچه امروز می‌خوانید، اگر هفته‌ی بعد مرور نشود، به‌سرعت کم‌رنگ می‌شود. مرور کوتاه ولی منظم، بهتر از یک مرور طولانی پیش از امتحان است.
بخش بزرگی از مراجع بیهوشی در اصل به زبان دیگری نوشته شده و ترجمه‌ی فارسی یا نسخه‌ی اصلی‌شان در بازار هست. این انتخاب برای خیلی از دانشجوها دشوار است، پس چند نکته را کنار هم بگذاریم.
اگر زبان تخصصی شما هنوز قوی نیست، کتاب فارسی یا ترجمه‌شده سرعت یادگیری را بالا می‌برد. مفهوم‌ها را در زبان مادری راحت‌تر می‌فهمید و بعد می‌توانید اصطلاح‌های تخصصی را کنار آن یاد بگیرید. اگر زبان‌تان خوب است، متن اصلی دقیق‌ترین منبع است و ابهام ترجمه را ندارد.
راه میانی هم وجود دارد: مبحث را از کتاب فارسی بخوانید و برای جزئیات مهم سراغ متن اصلی بروید. در هر حال مشخصات کتاب در صفحه‌ی خودش می‌گوید مترجم و ناشر چه کسی است و متن به چه زبانی است.
فرض کنید دانشجویی به نام سارا در ترم آخر کارآموزی است. صبح زود وارد اتاق عمل می‌شود و کارشناس ارشد بخش از او می‌خواهد ماشین بیهوشی را پیش از اولین بیمار بررسی کند. سارا شب قبل فصل مربوط به بررسی دستگاه را از کتاب تجهیزات مرور کرده بود. با همان فهرست ذهنی مدار تنفسی، منبع گاز و هشدارها را یکی‌یکی می‌سنجد.
وسط بررسی، نشتی کوچکی در مدار پیدا می‌کند. اگر آن فصل را نخوانده بود، شاید از کنار آن رد می‌شد. حالا فوری به مسئول خبر می‌دهد و مشکل پیش از رسیدن بیمار رفع می‌شود. این ماجرا خیالی است، اما هر کارشناسی چنین لحظه‌هایی را می‌شناسد. دانش کتاب در جایی به کار می‌آید که هیچ‌کس وقت ندارد کتاب باز کند.
پیام داستان روشن است: کتاب را برای روز امتحان نخوانید، برای همان لحظه‌های ناگهانی بخوانید. وقتی دانش از قبل در ذهن باشد، در لحظه‌ی بحران دست و پای شما را گم نمی‌کند.
کارآموزی نقطه‌ی عطف هر دانشجوی هوشبری است. آنچه در کلاس شنیده‌اید حالا در قالب بیمار واقعی جلوی شما قرار می‌گیرد. کتاب می‌تواند این انتقال را نرم‌تر کند.
یک هفته پیش از شروع بخش، فهرستی از چیزهایی که باید بدانید بنویسید: داروهای رایج بخش، دستگاه‌های موجود، پایش‌های معمول. بعد هر مورد را در کتاب پیدا کنید و خلاصه‌ی یک‌صفحه‌ای از آن بسازید. این خلاصه‌ها در روزهای اول به دردتان می‌خورد و از استرس می‌کاهد.
در خود بخش، بپرسید. کارشناسان باتجربه معمولا خوشحال می‌شوند از دانشجویی که پیش‌زمینه‌ی کتابی دارد سؤال دقیق بشنوند. سؤال شما را از حالت تماشاگر بیرون می‌آورد و یادگیری را عمیق‌تر می‌کند.
هوشبری در خلأ کار نمی‌کند. تیم اتاق عمل و بخش‌های ویژه از چند رشته ساخته شده و هر کدام دانشی دارند که با دانش هوشبری هم‌پوشانی دارد. اگر کتاب هوشبری برای شما کافی نیست یا می‌خواهید درباره‌ی رشته‌های همکار بیشتر بدانید، این مسیرها را ببینید.
دسته‌ی پزشکی کتاب‌هایی برای فهم بهتر بیماری‌ها و ساختار بدن دارد که پشتوانه‌ی خوبی برای تصمیم‌های بیهوشی است. پرستاری با مراقبت مستقیم از بیمار سروکار دارد و بخش زیادی از دانش آن با کار در اتاق ریکاوری و مراقبت‌های ویژه مشترک است. اگر درباره‌ی داروهای بیهوشی و اثرهای آن‌ها کنجکاوید، دسته‌ی داروسازی هم مفید است.
در مسیر آموزش، مجموعه‌ی بزرگ‌تری هم وجود دارد که این رشته‌ها را زیر یک چتر نگه می‌دارد. می‌توانید از دسته‌ی علوم پزشکی و سلامت شروع کنید و ببینید چه منابعی برای درس‌های پایه و عمومی هست. کسی که در بخش زایمان و جراحی زنان کار می‌کند، شاید به دسته‌ی مامایی هم سر بزند، چون بیهوشی و بی‌حسی در زایمان از موضوع‌های مشترک است.
خیلی‌ها کتاب هوشبری را با هدف آزمون می‌خرند: امتحان پایان ترم، آزمون ورودی یا آزمون‌های شغلی. برای این هدف، شیوه‌ی مطالعه با خواندن معمولی فرق دارد.
اول، سرفصل‌های آزمون را بگیرید و هر فصل کتاب را با آن تطبیق دهید. خیلی وقت‌ها لازم نیست همه‌ی کتاب را بخوانید؛ فقط بخش‌هایی که در سرفصل آمده‌اند اولویت دارند.
دوم، برای هر مبحث ببینید کتاب چه سؤال‌های ممکنی به شما می‌دهد. اگر فصل‌ها با پرسش و مرور تمام می‌شوند، از آن‌ها استفاده کنید. اگر نه، خودتان از هر فصل چند سؤال طراحی کنید.
سوم، زمان‌بندی کنید. اگر آزمون سه ماه دیگر است، مرور یک مرجع بزرگ را از روز اول شروع کنید و برای مرورهای پایانی وقت بگذارید. کتاب راهنمای کوچک برای هفته‌های آخر می‌ماند.
کتاب‌های هوشبری معمولا گران‌اند و سال‌ها همراه شما می‌مانند. برای همین جلد و کاغذ کتاب هم اهمیت دارد. اگر کتاب را همیشه با خودتان به بیمارستان می‌برید، جلد مقاوم و صفحه‌های محکم مفید است.
هنگام سفارش نسخه‌ی چاپی به این چیزها نگاه کنید: قطع کتاب، تعداد صفحه و تعداد جلد. یک مرجع چندصد صفحه‌ای قابل حمل نیست و برای خواندن روی میز مناسب است. کتاب راهنما را می‌توان به‌راحتی در کیف گذاشت.
نکته‌ی دیگر این است که همه‌ی کتاب‌ها را یکجا نخرید. با یک کتاب اصلی شروع کنید، مدتی با آن کار کنید و بعد ببینید چه چیز کم دارید. این‌طور هم هزینه‌تان کنترل می‌شود و هم کتاب‌هایی می‌خرید که واقعا به کارتان می‌آیند.
برای اینکه حس کنید کتاب چه فرقی در کار شما ایجاد می‌کند، چند مثال واقعی بیاوریم.
فرض کنید در بخش کارآموزی کسی از شما می‌پرسد چرا پیش از بیهوشی عمومی به بیمار اکسیژن می‌دهند. کتاب اصول بیهوشی این را با جزئیات فیزیولوژی توضیح می‌دهد و شما به‌جای حفظ کردن، دلیل را می‌فهمید.
مثال دیگر: روی مانیتور یک تغییر ریتم می‌بینید و نمی‌دانید چقدر جدی است. کتاب نوار قلب می‌گوید ریتم‌های خطرناک با ریتم‌های بی‌ضرر چه فرقی دارند و در چه شرایطی باید فوری خبر بدهید.
مثال سوم: دستگاه هشدار می‌دهد و شما باید بین چند علت ممکن یکی را پیدا کنید. کتاب تجهیزات به شما نقشه‌ی ذهنی می‌دهد که از کدام بخش شروع کنید. این نوع دانش در لحظه‌های پرفشار نجات‌دهنده است.
اول برنامه‌ی درسی ترم خودتان را ببینید و از استاد بپرسید منبع اصلی چیست. اگر می‌خواهید خودتان انتخاب کنید، یک کتاب اصول بیهوشی مناسب سطح مبتدی و بعد یک کتاب دستگاه‌ها شروع خوبی است.
بستگی به هدفتان دارد. برای یادگیری عمیق مرجع بزرگ، و برای مرور سریع کتاب راهنما مناسب‌تر است. بسیاری از دانشجوها هر دو را دارند و برای هر موقعیت از یکی استفاده می‌کنند.
نه. بیهوشی کاری تخصصی است که با آموزش عملی، مجوز و نظارت متخصص انجام می‌شود. کتاب دانش شما را می‌سازد، اما جای آموزش بالینی و تصمیم متخصص را نمی‌گیرد.
در صفحه‌ی هر کتاب مشخصات و سال نشر آمده است. اگر مطمئن نیستید، از استاد یا همکار باتجربه بپرسید کدام ویرایش هنوز مورد قبول است.
بله، به‌خصوص کتاب‌های نوار قلب و پایش بیمار که در مراقبت‌های ویژه هم کاربرد مستقیم دارند. کتاب‌های اصول بیهوشی هم اگر سطح آن با نیاز شما جور باشد، مفید است.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. پیش از سفارش، مشخصات کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
هوشبری رشته‌ای است که دقت، دانش و آرامش را با هم می‌خواهد. کتاب‌های این دسته، از مرجع‌های بزرگ بیهوشی تا راهنمای کوچک و از نوار قلب تا دستگاه‌ها، هر کدام یک تکه از این دانش را در اختیار شما می‌گذارند. راز انتخاب خوب این است که هدف و سطح خودتان را بشناسید و کتاب را به‌جای تزیین قفسه، برای کار واقعی بخرید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را در صفحه‌ی خودش بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید. مسیر یادگیری بلند است، اما با منبع درست و مرور منظم، هر روزش کمی روشن‌تر می‌شود.