ماریا آرانثاثو پرادا، دانیل آریزپه
ترجمه‌ی محمد فرزام، وحید حسینی
دانشگاه فردوسی مشهد
جیوتی پارخ، نیکونج پارخ
ترجمه‌ی اکبر حسنی، حمید احمدیان مقدم
دانش نگار
یک گلدان کوچک روی طاقچه، یک تکه خاک پشت‌بام یا یک باغچه‌ی حیاط: هر کدام می‌توانند شروع یک عشق بلندمدت باشند. کتاب‌های باغبانی و گل و گیاه به شما یاد می‌دهند چطور از همین جاهای کوچک، فضایی زنده و سبز بسازید. در این صفحه می‌بینید چه نوع کتاب‌هایی در این دسته هست، هر کدام به درد چه کسی می‌خورد و چطور از میان‌شان کتاب درست را برای خودتان پیدا کنید.
چه تازه یک کاکتوس هدیه گرفته باشید، چه بخواهید سبزی خانگی بکارید، چه به درخت‌های مینیاتوری فکر کنید یا دنبال شناخت گیاهان بومی ایران باشید، پاسخ سؤال‌های‌تان را در ادامه پیدا می‌کنید.
امروز درباره‌ی هر گیاه چند ویدیو و چند نوشته‌ی کوتاه پیدا می‌شود. با این حال کسانی که سال‌هاست با خاک و گیاه کار می‌کنند معمولا هنوز کتاب دارند. دلیلش ساده است: کتاب ترتیب دارد. از شناخت خاک شروع می‌کند، به نور و آب می‌رسد، بعد سراغ تکثیر و بیماری می‌رود. شما مجبور نیستید تکه‌های پراکنده را خودتان به هم بچسبانید.
مزیت دوم این است که کتاب را کنار گلدان می‌شود گذاشت. وقتی دست‌تان خاکی است و برگ گیاه زرد شده، لازم نیست دنبال صفحه‌ای بگردید که پر از تبلیغ است. کتابی که یک بار با دقت خوانده‌اید، مثل دوستی قابل‌اعتماد کنار شما می‌ماند.
مزیت سوم مربوط به اقلیم است. باغبانی در ایران با باغبانی در کشورهای دیگر فرق دارد. خاک، آب و هوا و گونه‌ها فرق می‌کنند. کتاب‌های فارسی و کتاب‌هایی که درباره‌ی گیاهان ایران نوشته شده‌اند، این تفاوت را در نظر می‌گیرند.
این دسته فقط برای باغبان حرفه‌ای نیست. چند خواننده‌ی معمول را تصور کنید.
اگر در هر کدام از این گروه‌ها هستید، این صفحه برای شماست. کافی است بدانید از کجا شروع کنید.
بیشتر گیاهانی که در خانه می‌میرند، به‌خاطر ندانستن یک چیز ساده می‌میرند: این گیاه چه می‌خواهد؟ بعضی نور زیاد می‌خواهند و بعضی سایه. بعضی آب فراوان می‌خواهند و بعضی، مثل کاکتوس، آب اندک. آبیاری زیاد گاهی بیش از کم‌آبی گیاه را از بین می‌برد.
پیش از خرید گیاه، این چند سؤال را از خودتان بپرسید.
جواب این سؤال‌ها گزینه‌های شما را محدود و انتخاب را ساده می‌کند. کتاب‌های نگهداری هر گیاه، مثل کتابی که به کاکتوس اختصاص دارد، دقیقا همین اطلاعات را به‌صورت منظم می‌دهند.
برای بیشتر مردم، باغبانی از یک گلدان شروع می‌شود. گیاهان آپارتمانی دنیای خودشان را دارند: انتخاب گلدان، خاک مناسب، جای نور، کود و مسئله‌ی آفت‌ها.
یکی از کتاب‌های این دسته «آموزش نگهداری، پرورش و تکثیر کاکتوس» است. از عنوانش برمی‌آید که سه کار را پوشش می‌دهد: نگهداری، پرورش و تکثیر. کاکتوس‌ها معمولا برای مبتدی‌ها گزینه‌ی خوبی حساب می‌شوند، چون تحمل بی‌توجهی را دارند؛ اما همین تصور گاهی باعث می‌شود بیش از حد آب بدهند. کتاب تخصصی کاکتوس می‌تواند شما را از این اشتباه دور نگه دارد.
در کنار آن، برای خواندن درباره‌ی گیاهان با نگاه تازه‌کار، به بخش خودمراقبتی و آرامش هم سر بزنید. مراقبت از یک گیاه برای بسیاری از افراد بخشی از روال آرام‌کننده‌ی روزانه است.
بونسای پرورش درخت به شکل مینیاتوری در گلدان است. این کار صبر و دقت می‌خواهد و برای همین برای آدم‌های حوصله‌مند جذاب است. هر هرس، هر جهت‌دهی شاخه و هر تغییر گلدان بر شکل نهایی اثر می‌گذارد.
در این دسته دو کتاب بونسای دیده می‌شود. اولی «آموزش ساخت و نگهداری و پرورش بونسای» است که از نامش پیداست نگاه مرحله‌به‌مرحله دارد. دومی «بونسای گرمسیری و نیمه‌گرمسیری: اصول و روش‌های پرورش درختان مینیاتوری» است و با توجه به عنوانش به گونه‌های مناطق گرم می‌پردازد. اگر در شهری با اقلیم گرم زندگی می‌کنید یا گیاه‌تان را داخل خانه نگه می‌دارید، این تفکیک برای‌تان مهم است.
یک نکته‌ی مهم درباره‌ی بونسای این است که بیشتر مبتدی‌ها با گیاه آماده شروع می‌کنند و بعد می‌خواهند بدانند چطور نگهش دارند. کتاب کمک می‌کند بفهمید چه چیز را نباید عجله‌ای تغییر دهید.
خیلی از ما با دیدن سبزی تازه‌ی خانگی لذت می‌بریم. کاشتن نعنا، ریحان، تربچه یا کاهو حتی در فضای کم ممکن است. کتاب‌هایی که به سبزی‌کاری اختصاص دارند، از انتخاب بذر تا برداشت را توضیح می‌دهند.
دو عنوان در این دسته به این موضوع می‌پردازند: «سبزی‌کاری عملی» و «سبزی‌کاری در سطح کم». عنوان دوم برای کسی است که زمین بزرگی ندارد و می‌خواهد از فضای اندک بهره ببرد. عنوان اول، به‌احتمال زیاد، نگاه کاربردی و مرحله‌ای دارد.
اگر سبزی‌کاری را برای تغذیه‌ی سالم دنبال می‌کنید، خوب است نگاهی هم به آشپزی و خوراک و سلامت و تغذیه بیندازید. سبزی خودتان وقتی سر سفره برسد، انگیزه‌ی بیشتری برای پختن ایجاد می‌کند.
ایران گیاهان بومی فراوان دارد و کتاب‌هایی هم درباره‌شان نوشته شده است. «لاله‌های ایران» یکی از همین عنوان‌هاست و از نامش پیداست که به لاله‌هایی می‌پردازد که در این سرزمین می‌رویند. لاله در فرهنگ ما جایگاه ویژه‌ای دارد و شناخت انواع و زیستگاهش می‌تواند برای دوستداران گل جذاب باشد.
کتاب دیگری با عنوان «درخت نخل در ایران» هم در این دسته هست که به یکی از درخت‌های شناخته‌شده‌ی مناطق گرم کشور می‌پردازد. اگر به درخت‌های بومی یا نخلستان‌ها علاقه‌مندید، چنین کتابی دید تازه‌ای می‌دهد.
برای کسانی که دوست دارند گیاهان را در طبیعت بشناسند، «طبیعت‌گردی با گیاهان ایران (راهنمای میدانی)» گزینه‌ای است. عبارت «راهنمای میدانی» یعنی کتاب برای همراه بردن در مسیر طراحی شده است. برای همین بد نیست به بخش سفر و سفرنامه هم نگاهی بیندازید.
کتاب‌های باغبانی و گل و گیاه، هرچقدر هم موضوع‌شان متفاوت باشد، چند بخش مشترک دارند. اگر این بخش‌ها را بشناسید، هنگام ورق زدن کتاب زودتر می‌فهمید به دردتان می‌خورد یا نه.
خاک فقط جای ایستادن گیاه نیست. هوا، آب و مواد غذایی را به ریشه می‌رساند. خاک سبک و زهکش‌دار برای کاکتوس و خاک غنی‌تر برای سبزی، دو نیاز متفاوت‌اند. کتاب خوب می‌گوید هر گیاه چه ترکیبی از خاک را دوست دارد.
این سه عامل بیشتر مشکل‌های گیاه را توضیح می‌دهند. بیشتر کتاب‌ها گیاه را از نظر نیاز به نور دسته‌بندی می‌کنند: آفتاب کامل، نیمه‌سایه و سایه. اگر بدانید پنجره‌ی خانه‌تان کجا آفتاب می‌گیرد، می‌توانید گیاه را درست انتخاب کنید.
یکی از لذت‌های باغبانی، زیاد کردن گیاه است: با بذر، قلمه، پاجوش یا تقسیم بوته. کتاب‌ها روش‌های تکثیر هر گیاه را مرحله‌به‌مرحله می‌گویند. گاهی حتی یک برگ می‌تواند شروع گیاهی تازه باشد.
هر باغبانی روزی با شته یا قارچ یا کنه روبه‌رو می‌شود. کتاب کمک می‌کند علائم را بشناسید و ببینید در این مواقع چه کاری معمول است. برای مشکل‌های جدی، مشورت با متخصص گیاه‌پزشکی یا مرکز فروش نهاده‌ی کشاورزی بهتر از فقط خواندن کتاب است.
لازم نیست برای شروع باغبانی و گل و گیاه، انبار پر از ابزار داشته باشید. چند وسیله‌ی ساده کافی است: یک بیلچه‌ی کوچک، یک قیچی باغبانی، آب‌پاش و دستکش. هرچه کارتان جدی‌تر شود، ابزارهای دقیق‌تری اضافه می‌کنید.
کتاب‌ها معمولا فهرست ابزار هر کار را می‌دهند. برای بونسای مثلا قیچی و سیم مخصوص لازم است و برای سبزی‌کاری وسایل کاشت و آبیاری. پیش از خرید هر ابزار، چند صفحه‌ی مربوط به آن را بخوانید تا مطمئن شوید واقعا لازم است.
یک قانون خوب برای تازه‌کارها این است: اول با کم شروع کنید. اگر بعد از چند ماه هنوز مشتاق بودید، آن‌وقت ابزار و گیاه بیشتر بخرید.
فرض کنید مریم در آپارتمانی کوچک زندگی می‌کند و یک کاکتوس کوچک به او هدیه داده‌اند. اولین ماه، هر چند روز به او آب می‌دهد و بعد از مدتی گیاه نرم می‌شود. نگران می‌شود و می‌فهمد که مشکل از زیاد آب دادن بوده است.
بعد کتابی درباره‌ی نگهداری کاکتوس می‌خواند. یاد می‌گیرد که فاصله‌ی آبیاری باید بلندتر باشد و خاک باید زهکش خوب داشته باشد. گلدان را عوض می‌کند و جایش را کنار پنجره‌ی آفتابگیر می‌برد. گیاه کم‌کم جان می‌گیرد.
ماه‌های بعد، مریم کنجکاوتر می‌شود. چند کاکتوس کوچک دیگر می‌گیرد و تکثیر را امتحان می‌کند. سال بعد پشت‌بام را هم با چند جعبه‌ی سبزی پر می‌کند. این ماجرا فرضی است، اما تجربه‌ی بسیاری از مبتدی‌هاست: اشتباه اول، جست‌وجوی جواب در کتاب، و بعد لذتی که کم‌کم بزرگ می‌شود.
کتاب باغبانی هدیه‌ی خوبی است، به‌خصوص برای کسی که تازه شروع کرده یا خانه‌ی جدیدی گرفته است. برای انتخاب چند نکته را در نظر بگیرید.
نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. اگر هدیه را همراه یک گلدان یا بسته‌ی بذر بدهید، کاری دلنشین‌تر خواهد بود.
ایران کشوری با اقلیم‌های متفاوت است. کناره‌ی خزر با فلات مرکزی و جنوب گرم فرق دارد. کتابی که برای یک منطقه نوشته شده، ممکن است برای منطقه‌ی دیگر کاملا به کار نیاید.
پس همیشه از خودتان بپرسید که سرمای زمستان و گرمای تابستان شهر شما چقدر است. گیاهی که در یک اقلیم به‌راحتی رشد می‌کند، در اقلیم دیگر شاید نیاز به پناه‌دادن داشته باشد. کتاب‌های درباره‌ی گیاهان ایران، مثل کتاب‌هایی که درباره‌ی لاله یا نخل هستند، اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی همین سازگاری‌ها می‌دهند.
اگر شک داشتید، از باغبان‌های محلی هم بپرسید. تجربه‌ی محلی و کتاب همدیگر را کامل می‌کنند.
باغبانی فقط کاشت نیست؛ تاریخ و فرهنگ هم دارد. باغ ایرانی در تاریخ معماری و هنر، جای ویژه‌ای دارد و بسیاری از ما با شنیدن نام آن، تصویر آب، سایه و درخت را در ذهن‌مان می‌سازیم.
کتابی با عنوان «تاریخ باغسازی: ریشه و خاستگاه‌ها» در این دسته وجود دارد. از عنوانش برمی‌آید که نگاهی تاریخی دارد و می‌خواهد بگوید باغسازی از کجا آغاز شد. برای علاقه‌مندان به تاریخ، معماری و هنر، چنین کتابی می‌تواند لذت‌بخش باشد.
این نوع کتاب‌ها معمولا دست‌ورزی یاد نمی‌دهند، بلکه نگاه‌تان را عوض می‌کنند. پس اگر می‌خواهید فقط بدانید هر گیاه را چطور آب بدهید، شاید اول سراغ کتاب‌های عملی بروید و بعد به سراغ تاریخ.
گروه دیگری از خواننده‌ها دانشجویان و کارشناسان فضای سبز هستند. کتابی مثل «پارک‌سازی و مدیریت پارک‌های جنگلی» به بحث طراحی و اداره‌ی پارک‌ها می‌پردازد. اگر شغل یا رشته‌ی شما به شهرداری، منابع طبیعی یا معماری منظر مربوط است، این موضوع برای‌تان اهمیت دارد.
این کتاب‌ها با کتاب‌های خانگی باغبانی فرق دارند. مقیاس‌شان بزرگ‌تر است، درباره‌ی برنامه‌ریزی، نگهداری بلندمدت و استفاده‌ی مردم از فضاها حرف می‌زنند. اگر تازه شروع کرده‌اید و فقط چند گلدان دارید، احتمالا به آن‌ها نیاز ندارید؛ ولی اگر علاقه‌مندید ببینید باغبانی در مقیاس شهر چگونه است، جالب خواهد بود.
باغبانی یکی از بهترین راه‌ها برای آشنا کردن بچه‌هاست با طبیعت. کاشتن یک دانه‌ی لوبیا در لیوان و دیدن جوانه‌زدنش، برای یک کودک ماجرایی هیجان‌انگیز است.
در این دسته کتابی با عنوان «اولین گنجینه‌ی یادگیری من (طبیعت)» دیده می‌شود که عبارت «گلاسه» هم کنارش آمده است. از این نام پیداست که برای کودکان و آشنایی اولیه با طبیعت است. چنین کتابی می‌تواند شروع گفت‌وگوی شما با کودک درباره‌ی گیاهان و جانوران باشد.
چند پیشنهاد ساده برای باغبانی با کودک:
هر باغبانی یک فهرست اشتباه دارد. اگر از آن‌ها آگاه باشید، نصف راه را رفته‌اید.
آب‌دادن بیش از حد. شاید رایج‌ترین اشتباه باشد. خاک باید امکان تنفس داشته باشد و ریشه‌ی خیس‌مانده می‌پوسد.
انتخاب گیاه نامناسب برای جای خانه. گیاهی که نور زیاد می‌خواهد را در گوشه‌ی تاریک اتاق نگذارید و انتظار رشد نداشته باشید.
عجله در تغییر گلدان. هر گیاه به‌محض خرید نیاز به گلدان بزرگ‌تر ندارد. گاهی جابه‌جایی بی‌موقع باعث ضعف گیاه می‌شود.
ندیدن علائم اولیه. برگ زرد، لکه‌ی روی برگ یا نرم شدن ساقه، همه پیام‌اند. هرچه زودتر آن‌ها را بخوانید، راه نجات گیاه ساده‌تر است.
توقع نتیجه‌ی سریع. باغبانی کار صبر است. بعضی گیاهان ماه‌ها طول می‌کشد تا نشانه‌ی رشد بدهند.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، این مسیر ساده را امتحان کنید.
این ترتیب اجباری نیست، ولی از سردرگمی جلوگیری می‌کند. هر مرحله چیزی به شما می‌آموزد که در مرحله‌ی بعد به کارتان می‌آید.
وقتی صفحه‌ی یک کتاب را باز می‌کنید، به این نکته‌ها دقت کنید.
کتابی که درباره‌ی یک گیاه خاص است، معمولا عمیق‌تر است و کتاب عمومی، وسیع‌تر. برای شروع، کتاب عمومی و بعد کتاب تخصصی مفید است.
اگر کتابی ترجمه است، ببینید مطالبش با اقلیم شما هم‌خوانی دارد یا نه. توصیه‌های مربوط به فصل‌ها و دمای مناسب ممکن است در هر کشور فرق کند.
در باغبانی، دیدن تصویر اهمیت زیادی دارد. عبارت «گلاسه» که در نام بعضی کتاب‌ها می‌آید، معمولا به کاغذ براق و تصویرهای رنگی اشاره دارد. برای شناخت گیاهان از روی شکل برگ و گل، این ویژگی مفید است.
ببینید کتاب برای مبتدی نوشته شده یا برای متخصص. خواندن کتاب سنگین در ابتدا ممکن است انگیزه‌ی شما را کم کند.
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود، پس اگر کتابی ناموجود بود، بعد از چند روز دوباره سر بزنید.
باغبان خوب سال را در ذهنش تقسیم می‌کند. بهار فصل کاشت و رشد است، تابستان فصل مراقبت و آبیاری، پاییز فصل کاشت پیاز و آماده‌سازی و زمستان زمان استراحت و برنامه‌ریزی.
بیشتر کتاب‌های مفید، بخشی به تقویم کاری اختصاص می‌دهند. اگر کتابی این بخش را دارد، آن را جدی بگیرید. تقویم به شما می‌گوید هر کاری چه موقع درست است. البته تقویم عمومی کتاب را باید با آب و هوای منطقه‌ی خودتان تطبیق دهید؛ در شهرهای سرد و گرم، زمان‌ها فرق می‌کند.
یک دفترچه‌ی ساده برای یادداشت هم کمک می‌کند. تاریخ کاشت، آخرین آبیاری و تغییرات گیاه را بنویسید. بعد از یک سال، دفترچه‌ی شما با هیچ کتابی قابل مقایسه نیست، چون درباره‌ی باغچه‌ی خودتان است.
کسی که چند سال به باغبانی و گل و گیاه علاقه‌مند بماند، معمولا به یک قفسه‌ی کوچک می‌رسد. پیشنهاد ما برای ساختن این قفسه ساده است: یک کتاب عمومی و مصور برای شناخت پایه، یک کتاب مخصوص گیاهی که بیشتر از همه دوستش دارید، و یک کتاب درباره‌ی گیاهان بومی برای آشنایی با طبیعت کشور.
بعد از یک سال، خودتان می‌فهمید به چه موضوعی تمایل دارید. بعضی‌ها به سمت گیاهان خاص می‌روند و بعضی به سمت طراحی باغ و تاریخ آن. لازم نیست از اول همه‌چیز را بخرید. کتاب دوم و سوم را بعد از این‌که مطمئن شدید علاقه‌تان ادامه دارد، بگیرید.
یک نکته‌ی آخر: کتاب را فقط نخوانید، در آن نشانه بگذارید. کنار صفحه‌ی آبیاری یادداشت کنید که گیاه شما واقعا چقدر آب می‌خواست. این یادداشت‌ها بعدها ارزشمندتر از خود کتاب می‌شوند.
خیلی‌ها می‌گویند باغبانی آرامش‌شان می‌کند. لمس خاک، دیدن رشد آرام یک برگ تازه و مراقبت روزانه، به آدم حس مسئولیت و آرامش می‌دهد. البته این تجربه‌ی شخصی است و برای همه یکسان نیست. باغبانی جای درمان نیست، اما می‌تواند عادتی دلپذیر و سالم باشد.
اگر دنبال آرامش هستید، بخش یوگا و مدیتیشن هم ممکن است برای‌تان جالب باشد.
بهتر است از کتابی شروع کنید که با گیاه یا فضای خودتان مطابقت دارد. اگر گلدان دارید، کتاب نگهداری گیاه گلدانی؛ اگر باغچه دارید، کتاب سبزی‌کاری یا گل‌کاری.
عنوان «آموزش نگهداری، پرورش و تکثیر کاکتوس» نشان می‌دهد که موضوعش آموزشی است. برای جزئیات و سطح دقیق، صفحه‌ی خود کتاب را ببینید.
بله، با گلدان و جعبه‌ی مناسب می‌توان سبزی‌های کوچک کاشت. کتابی مثل «سبزی‌کاری در سطح کم» از عنوانش پیداست که برای فضای محدود نوشته شده است.
بونسای صبر و دقت می‌خواهد، ولی غیرممکن نیست. شروع با کتاب مرحله‌به‌مرحله و گیاه ساده، بهترین راه است.
بله، عنوان‌هایی مانند «لاله‌های ایران»، «درخت نخل در ایران» و «طبیعت‌گردی با گیاهان ایران» در این دسته هست. مشخصات هر کدام را در صفحه‌ی خودش ببینید.
کتابی با عنوان «اولین گنجینه‌ی یادگیری من (طبیعت)» برای آشنایی اولیه کودکان با طبیعت در این دسته هست. سن مناسب را از صفحه‌ی کتاب بررسی کنید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. چند روز بعد دوباره صفحه را ببینید یا عنوان‌های مشابه را نگاه کنید.
باغبانی و گل و گیاه سرگرمی‌ای است که با هر بودجه و هر فضایی شروع می‌شود. کتاب مناسب، از شناخت گیاه تا اقلیم و تکثیر، کمک می‌کند اشتباه‌ها کمتر شوند و لذت بیشتر. از کاکتوس و بونسای تا سبزی‌کاری، لاله‌های ایران و باغسازی، کتاب‌های این دسته دنیای وسیعی را پیش روی شما می‌گذارند.
مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید و نسخه‌ی چاپی کتاب مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. شاید چند ماه دیگر، گوشه‌ای از خانه‌تان سبزتر از امروز باشد.
