مارک برید لاو، نیل واتسون، ملیسا بیرکت، روزنویگ، نیل کارلسون، جیمز کالات
ترجمه‌ی یحیی سیدمحمدی
روان
جنیفر لابودا
ترجمه‌ی امین رفیعی پور، حامد واحدی
نسل نو اندیش
پزشکی از آن رشته‌هایی است که هم دانشجویش سال‌ها کتاب می‌خواند و هم آدم‌های عادی گاهی دلشان می‌خواهد بدانند پشت پرده‌ی بیمارستان چه خبر است. دسته‌ی «پزشکی» کتاب‌جم در بخش علوم پزشکی و سلامت، هر دو گروه را در نظر دارد: کتاب‌هایی برای دانشجو و دستیار که پایه‌ی علمی می‌دهند، و کتاب‌هایی برای خواننده‌ی کنجکاو که از اخلاق، ژن، ایمنی بدن و طراحی نظام درمان حرف می‌زنند. اگر دنبال کتاب پزشکی می‌گردید، از همین‌جا شروع کنید.
این صفحه راهنمای خرید است، نه راهنمای درمان. می‌گوییم چه نوع کتاب‌هایی در این دسته هست، هر کدام به چه کسی می‌خورد و چطور از خواندنشان بیشترین بهره را ببرید. یک نکته را از همان اول بگوییم: کتاب می‌تواند به شما دانش بدهد، ولی جای پزشک نیست. برای هر مشکل سلامت، حتما به پزشک مراجعه کنید.
پزشکی دانش و هنر پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌هاست. اما وقتی درباره‌ی کتاب حرف می‌زنیم، با گستره‌ای بزرگ روبه‌رو می‌شویم. بخشی از کتاب‌ها مبانی علمی را می‌گویند، مثل ایمنی‌شناسی یا ژنتیک. بخشی به عمل بالینی می‌پردازند. بخشی به اخلاق و قانون. بخشی هم به فناوری‌ها و مواد و روش‌هایی که در درمان به کار می‌روند.
به همین دلیل، در دسته‌ی پزشکی هم کتاب درسی سنگین می‌بینید و هم کتاب‌هایی که برای خواننده‌ی عمومی سبک‌ترند. شناختن این تنوع پیش از خرید، از انتخاب اشتباه جلوگیری می‌کند.
خواننده‌ی این دسته را می‌شود به سه دسته تقسیم کرد. دانشجو و دستیار، که کتاب مرجع و درسی می‌خواهند. شاغل حوزه‌ی سلامت، که به کتاب‌های عملی و به‌روز نیاز دارد. و خواننده‌ی عمومی که فقط می‌خواهد بفهمد. اگر می‌دانید در کدام گروه هستید، نیمی از راه انتخاب را رفته‌اید.
شاید تعجب کنید، ولی یکی از پرخواننده‌ترین موضوع‌های پزشکی، اخلاق است. دلیلش این است که هر کسی روزی بیمار یا همراه بیمار می‌شود. پرسش‌هایی مثل این‌ها دیر یا زود سراغ همه می‌آید: آیا بیمار حق دارد درمان را رد کند؟ پزشک چه چیزی را باید به بیمار بگوید؟ اطلاعات پرونده‌ی درمانی چقدر محرمانه است؟ تصمیم نهایی با کیست؟
کتاب «اخلاق پزشکی امروزی» با زیرعنوانی که به راهنمای عملی اخلاق و قانون اشاره دارد، از همین جنس است. از عنوانش پیداست که به مسائل عملی اخلاق و قانون در کار پزشک می‌پردازد. «اصول اخلاق پزشکی» هم موضوعش از اسمش روشن است. این دو کتاب برای دانشجوی پزشکی و پرستاری مفیدند و خواننده‌ی عمومی هم می‌تواند برای فهمیدن حق‌های خودش از آن‌ها کمک بگیرد.
مهم است بدانید که اخلاق پزشکی دستورالعمل حقوقی برای شما نیست. اگر مسئله‌ی حقوقی یا درمانی دارید، به مرجع و متخصص مربوط مراجعه کنید. کتاب چارچوب فکری می‌دهد.
پشت هر درمان مدرن، یک دانش پایه هست. «ایمنی‌شناسی پزشکی» از عنوانش پیداست که به سامانه‌ی دفاعی بدن و رابطه‌اش با بیماری می‌پردازد. این کتاب‌ها معمولا به دانشجو و پژوهشگر روی می‌آورند و لحن دانشگاهی دارند. اگر پیش‌زمینه‌ی زیست‌شناسی ندارید، خواندنشان سخت است.
«ژن‌درمانی» موضوعی است که در سال‌های اخیر بیش از پیش شنیده می‌شود. ایده‌ی کلی آن این است که بیماری‌های ریشه‌دار در ژن را از خود ژن درمان کنند. چقدر از این ایده به واقعیت رسیده و چقدر هنوز پژوهشی است، سؤالی است که کتاب باید پاسخ دهد و ما فقط از عنوان نمی‌توانیم حکم بدهیم. اگر به این حوزه علاقه دارید، توضیحات ناشر و سال چاپ را ببینید، چون این شاخه سریع تغییر می‌کند.
برای هر دوی این حوزه‌ها، یک قاعده‌ی مهم وجود دارد: تاریخ چاپ کتاب را نگاه کنید. دانش پزشکی سریع به‌روز می‌شود و کتابی که چند سال پیش نوشته شده ممکن است در برخی بخش‌ها قدیمی شده باشد. پایه‌های علمی ثابت‌ترند، ولی روش‌های درمانی و یافته‌های تازه نه.
بخش جالبی از پزشکی جایی است که با مهندسی و مواد تلاقی می‌کند. «کاربرد پلیمرها در پزشکی» از عنوانش پیداست که به مواد پلیمری و نقش آن‌ها در درمان و ابزار پزشکی می‌پردازد. این جور کتاب‌ها معمولا برای دانشجوی مهندسی پزشکی، مواد و شیمی مناسب‌اند و کاربردشان بیشتر در پژوهش و طراحی است.
اگر رشته‌تان مهندسی است و می‌خواهید بدانید فناوری شما چطور به پزشکی وصل می‌شود، این کتاب‌ها مسیر را نشان می‌دهند. و اگر پزشک هستید و می‌خواهید بدانید ابزارهایتان از چه ساخته می‌شوند، باز هم مفیدند.
حوزه‌ی نزدیک دیگر دارو و داروسازی است. برای کتاب‌هایی درباره‌ی دارو، ترکیب و اثرشان، دسته‌ی داروسازی را ببینید.
در بیمارستان، بسیاری از خطاها از بی‌دقتی یک نفر نیست، از طراحی بد فرآیند است. «طراحی خطاگریز فرآیندهای بهداشت و درمان» از عنوانش پیداست که به همین موضوع می‌پردازد: چطور فرآیندهایی بسازیم که انجام دادن اشتباه در آن‌ها سخت باشد. این نگاه به ایمنی، در سال‌های اخیر در دنیا مهم شده و برای مدیران درمان، پرستارها و دانشجوها می‌تواند دید تازه بدهد.
چنین کتاب‌هایی معمولا کمتر از کتاب‌های علمی پایه شناخته‌شده‌اند، ولی اثرشان بر جان آدم‌ها کم نیست. اگر در مدیریت بیمارستان یا بهداشت و درمان کار می‌کنید، این نوع کتاب برای شماست.
برای نگاه گسترده‌تر به سلامت جامعه، دسته‌ی بهداشت عمومی را هم ببینید. و اگر در پرستاری کار می‌کنید، دسته‌ی پرستاری کتاب‌های مناسب‌تری دارد.
در فهرست این دسته، کتاب‌هایی هم دیده می‌شود که به درمان‌های روانی می‌پردازند، مثل «درمان شناختی رفتاری یکپارچه‌نگر تک‌جلسه‌ای» و «درمان گام‌به‌گام فراشناختی برای اختلال وسواسی اجباری». این‌ها کتاب‌هایی تخصصی برای درمانگرها و دانشجوهای روانشناسی و روان‌پزشکی‌اند و برای درمان خودسرانه نوشته نشده‌اند.
اگر شما یا کسی از نزدیکانتان با مشکل روانی روبه‌رو است، لطفا به روان‌پزشک یا روانشناس مراجعه کنید. کتاب تخصصی جای درمان نیست و ممکن است بدفهمی ایجاد کند. اگر می‌خواهید عمیق‌تر در این حوزه بخوانید، دسته‌ی روانشناسی بالینی کتاب‌های بیشتری دارد.
اگر دانشجوی پزشکی یا رشته‌های وابسته هستید، احتمالا در مقطعی با انبوه کتاب مواجه می‌شوید و نمی‌دانید کدام را بردارید. چند اصل ساده به شما کمک می‌کند.
پیش از سفارش به مشخصات کتاب هم نگاه کنید: ناشر، مترجم، تعداد جلد، سال چاپ. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش هست. و اگر کتاب چند جلد دارد، مطمئن شوید همه‌ی جلدها را در اختیار دارید.
خواننده‌ی عمومی هم می‌تواند از این دسته بهره ببرد، به شرط اینکه کتاب مناسب را انتخاب کند. کتاب‌هایی درباره‌ی اخلاق پزشکی برای شما مفیدند چون به حق‌های شما و رابطه‌ی بیمار و پزشک می‌پردازند. کتاب‌هایی که به تاریخ و فرهنگ پزشکی می‌پردازند هم خواندنی‌اند.
اما مراقب باشید. کتاب پزشکی تخصصی برای تشخیص خودتان نیست. خواندن اطلاعات درباره‌ی علائم بیماری و بعد نتیجه گرفتن اینکه شما به آن مبتلا هستید، خطای رایجی است که آدم را بی‌دلیل نگران می‌کند یا برعکس، اطمینان کاذب می‌دهد. اگر علامتی دارید، به پزشک مراجعه کنید.
کتاب‌ها می‌توانند به شما کمک کنند سؤال‌های بهتری از پزشک بپرسید و پاسخ‌هایش را بهتر بفهمید. این همان بهره‌ی درست از کتاب است.
امروز درباره‌ی هر بیماری هزاران صفحه‌ی اینترنتی و پیام شبکه‌های اجتماعی هست. بعضی درست، بعضی ناقص و بعضی کاملا غلط. سواد سلامت یعنی توانایی تشخیص این‌ها از هم. کتاب مرجع خوب یکی از ابزارهای این کار است، چون نویسنده و ناشر و ویراستار پشتش ایستاده‌اند و متن یک بار بازبینی شده است.
چند نشانه به شما کمک می‌کند. آیا نویسنده‌ی کتاب مشخص است و در آن رشته کار کرده؟ آیا ناشر شناخته‌شده است؟ آیا سال چاپ روشن است؟ آیا کتاب وعده‌های بزرگ می‌دهد، مثل درمان قطعی همه‌ی بیماریها؟ چنین وعده‌ای معمولا نشانه‌ی هشدار است. علم با احتیاط حرف می‌زند و می‌گوید احتمالا و در بیشتر موارد.
سواد سلامت در تصمیم‌های ساده‌ی روزمره هم اثر دارد: اینکه به هر توصیه‌ی دوستانه اعتماد نکنید، اینکه پیش از قطع یا شروع درمان با پزشک مشورت کنید، و اینکه بدانید سؤال‌تان را چطور بپرسید.
یکی از بهترین کاربردهای کتاب برای غیرمتخصص، آماده شدن برای گفت‌وگو با پزشک است. وقتی با مفهوم‌های اصلی آشنا باشید، می‌توانید سؤال دقیق‌تری بپرسید و توضیح پزشک را بهتر بفهمید. ویزیت‌ها معمولا کوتاه‌اند و آدم‌ها اغلب بعد از خروج از مطب یادشان می‌آید که چه چیزی را نپرسیدند.
پیشنهاد ما این است که پیش از ویزیت، سؤال‌هایتان را روی کاغذ بنویسید. مثلا: علت احتمالی چیست؟ چه گزینه‌های درمانی هست؟ هر گزینه چه فایده و چه عارضه‌ای دارد؟ اگر درمان نکنم چه می‌شود؟ کتاب‌هایی که به اخلاق و حق بیمار می‌پردازند به شما یادآوری می‌کنند که پرسیدن حق شماست و در تصمیم‌گیری درباره‌ی بدن خودتان سهم دارید.
البته این حرف‌ها جای مراجعه به متخصص را نمی‌گیرند. کتاب می‌تواند مکمل باشد، نه جایگزین.
خیلی از آدم‌ها بدون آنکه پزشک باشند، مراقب یک بیمار می‌شوند: پدر، مادر، همسر یا فرزند. برای این گروه، آشنایی با فرآیندهای بیمارستان و حق‌های بیمار ارزش زیادی دارد. اینکه بدانید چه کسی مسئول چیست، چطور می‌شود پرسید و چه چیزهایی را باید ثبت کرد، فشار روانی را کم می‌کند.
کتاب‌هایی درباره‌ی اخلاق و ایمنی در درمان، حتی اگر برای متخصص‌ها نوشته شده باشند، برای همراه بیمار هم روشنگرند. مثلا اینکه چرا در بیمارستان چند بار نام و مشخصات بیمار را می‌پرسند، ریشه در همان نگاه ایمنی دارد. وقتی دلیل را بدانید، بیشتر همکاری می‌کنید.
مراقب خودتان هم باشید. مراقبت طولانی از بیمار، فرسوده‌تان می‌کند. خستگی و افسردگی مراقب واقعی است و اگر احساس فشار زیاد می‌کنید، از پزشک یا مشاور کمک بگیرید.
دانش درمان از دو راه به ما می‌رسد: مقاله‌های پژوهشی و کتاب. مقاله تازه‌ترین یافته‌ها را می‌گوید ولی پراکنده و تخصصی است. کتاب دانش را جمع و منظم می‌کند و زمینه می‌دهد. برای دانشجو و پژوهشگر هر دو لازم است: کتاب برای ساختن پایه، مقاله برای دیدن لبه‌ی دانش.
اگر می‌خواهید در حوزه‌ای مثل ژن‌درمانی یا ایمنی‌شناسی پژوهش کنید، کتاب را پایه بگیرید و بعد مقاله‌ها را بخوانید. کتاب به شما می‌گوید مقاله‌ها درباره‌ی چیست و چرا مهم است. بدون پایه، مقاله‌ها گیج‌کننده‌اند.
پژوهشگرهای رشته‌های نزدیک، مثل مهندسی مواد و شیمی، هم می‌توانند با کتاب‌هایی که پل میان دو رشته می‌زنند، به این حوزه وارد شوند. کتاب میان‌رشته‌ای همین کار را می‌کند.
درمان فقط علم نیست؛ فرهنگ هم هست. هر جامعه‌ای برای بیماری و سلامت باورها، آیین‌ها و شیوه‌های خودش را دارد. کتاب‌هایی که درمان را از نگاه فرهنگ و جامعه بررسی می‌کنند، برای فهمیدن اینکه چرا آدم‌ها به بعضی روش‌ها اعتماد می‌کنند و از بعضی دیگر می‌ترسند، بسیار روشنگرند.
این نگاه برای کسانی که در بیمارستان و مراکز درمانی کار می‌کنند مهم است. بیمار فقط یک بدن نیست؛ آدمی است با ترس‌ها، باورها و خانواده. پزشک و پرستاری که این را بفهمد، بهتر ارتباط برقرار می‌کند و نتیجه‌ی بهتری می‌گیرد.
در عین حال باید مراقب بود که فرهنگ و باور جای دانش را نگیرد. دانش درمان بر آزمایش و شواهد استوار است و باورهای بی‌پشتوانه ممکن است آسیب برسانند. یک کتاب خوب هر دو نگاه را با احتیاط کنار هم می‌گذارد.
دانشجویان علوم سلامت معمولا حجم عظیمی از مطلب دارند. راه‌حل، برنامه‌ی واقع‌بینانه است. هر هفته مشخص کنید چه بخش‌هایی را می‌خوانید. هر روز مقدار کمی، اما منظم. پیش از امتحان، دو هفته را برای مرور کنار بگذارید و همان روزها مطلب تازه شروع نکنید.
تجربه‌ی بسیاری از دانشجوها این است که کتاب اصلی را باید یک بار کامل و با دقت خواند و بعد برای مرور از خلاصه‌ها کمک گرفت. کسی که فقط از روی خلاصه بخواند، جزئیات را از دست می‌دهد و در پرسش‌های مفهومی می‌ماند.
یادتان باشد که مراقبت از خودتان هم بخشی از برنامه است: خواب، غذا و حرکت. کسی که خودش را فرسوده کند، خوب یاد نمی‌گیرد.
یکی از درس‌های بزرگ کتاب‌هایی که درباره‌ی ایمنی درمان نوشته می‌شوند این است که خطا را باید مثل داده دید، نه مثل گناه. وقتی در یک بخش بیمارستان اشتباهی رخ می‌دهد، پرسش درست این است که کدام بخش از فرآیند این اشتباه را ممکن کرد، نه اینکه چه کسی مقصر است. سازمان‌هایی که از خطا یاد می‌گیرند، به‌مرور ایمن‌تر می‌شوند.
این نگاه برای همه‌ی ما در زندگی هم مفید است. هر جا کاری اشتباه پیش می‌رود، می‌توانیم فرآیند را بهتر کنیم تا دفعه‌ی بعد اشتباه کمتر شود. کتاب «طراحی خطاگریز فرآیندهای بهداشت و درمان» با همین ایده کار می‌کند، دست‌کم از روی عنوانش این‌طور برمی‌آید.
اگر مدیر یا سرپرست یک بخش درمانی هستید، این‌جور کتاب‌ها می‌توانند به شما کمک کنند تیم‌تان را برای گزارش خطا تشویق کنید و از سرزنش دور شوید.
اگر می‌خواهید یک کتابخانه‌ی کوچک بسازید، سه لایه را در نظر بگیرید. لایه‌ی اول کتاب‌های پایه‌ای مثل ایمنی‌شناسی و مبانی که مفاهیم را می‌سازند. لایه‌ی دوم کتاب‌های کاربردی، مثل اخلاق و ایمنی و فرآیندها، که دانش را به کار می‌برند. لایه‌ی سوم کتاب‌های تخصصی و نو، مثل ژن‌درمانی، که مرز دانش را نشان می‌دهند.
هر لایه به لایه‌ی قبلی تکیه دارد. اگر لایه‌ی اول را نداشته باشید، لایه‌ی سوم را نمی‌فهمید. برای همین توصیه می‌کنیم از پایه شروع کنید و آرام بالا بروید. اگر وقت و بودجه‌تان محدود است، یک کتاب خوب از هر لایه از ده کتاب هم‌نوع بهتر است.
صفحه‌ی هر کتاب مشخصات، ناشر و توضیحات را دارد و می‌توانید پیش از سفارش کتاب‌ها را با هم مقایسه کنید. قیمت و موجودی هر روز به‌روز می‌شود، پس اگر کتابی امروز نبود، چند روز بعد دوباره سر بزنید.
اگر می‌خواهید برای دانشجوی خانواده کتاب هدیه بگیرید، قبل از هر چیز از خودش بپرسید چه کتابی لازم دارد. دانشجوها معمولا فهرست دقیقی از منابع درس دارند و ممکن است یک ویرایش خاص لازم باشد. کتاب اشتباه هدیه‌ی خوبی نیست، هرچند گران باشد.
اگر نتوانستید بپرسید، سراغ کتاب‌هایی بروید که برای همه‌ی دانشجوهای علوم سلامت مفیدند، مثل کتاب‌های اخلاق و ایمنی. این‌ها در هر رشته و هر مقطعی به کار می‌آیند و احتمال تکراری بودن‌شان کمتر است. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات را پیش از خرید در صفحه‌ی کتاب ببینید.
یک کتاب خوب در قفسه‌ی دانشجو سال‌ها می‌ماند و در سال‌های بعد هم به کارش می‌آید. اگر ویرایش جدیدی درآمد، نسخه‌ی قبلی هنوز برای مرور مفهوم‌ها مفید است، حتی اگر همه‌ی جزئیاتش به‌روز نباشد.
برای اینکه ببینید این دسته چه چیزهایی دارد، چند عنوان را مرور می‌کنیم. توضیحات بر پایه‌ی عنوان است و جزئیات را باید در صفحه‌ی هر کتاب بخوانید.
کتاب‌های این حوزه پر از واژه و مفهوم‌اند و اگر بدون برنامه بخوانید، خسته می‌شوید. چند عادت ساده کمک می‌کند. اول واژه‌نامه‌ی شخصی بسازید و هر اصطلاح تازه را با معنی‌اش بنویسید. دوم، مفهوم‌ها را به همدیگر وصل کنید: نمودار و نقشه‌ی ذهنی بکشید. سوم، مطالب را با صدای بلند برای خودتان یا دوستی توضیح دهید. اگر نتوانستید توضیح بدهید، هنوز کامل نفهمیده‌اید.
مرور منظم هم فراموش نشود. مغز چیزی را که تکرار نشود از دست می‌دهد. مرور کوتاه هفتگی از مرور طولانی یک شبه ارزشمندتر است.
و بخوابید. خواب کافی برای یادگیری پزشکی، به اندازه‌ی کتاب مهم است.
پزشکی شاخه‌های بسیار دارد و هر شاخه کتاب‌های خودش را. برای بارداری و زایمان و مراقبت از مادر و کودک، دسته‌ی مامایی را ببینید. برای درمان‌های گفتاری و ارتباطی و توان‌بخشی هم دسته‌ی علوم پزشکی و سلامت را که مجموعه‌ی بزرگ‌تری است در نظر بگیرید.
هر شاخه زبان و مفهوم‌های خودش را دارد. اگر رشته‌ی مشخصی دارید، بهتر است سراغ کتاب‌های همان شاخه بروید.
بهتر است از استادان و سرفصل درس‌ها بپرسید. کتاب مرجع هر درس معمولا مشخص است. کتاب‌های عمومی‌تر مثل اخلاق پزشکی هم می‌توانند مکمل باشند.
بعضی بله، بعضی نه. کتاب‌های اخلاق و مسائل عمومی برای همه قابل خواندن‌اند. کتاب‌های علمی پایه و تخصصی معمولا پیش‌نیاز می‌خواهند.
نه. کتاب جای پزشک نیست. برای هر مشکل سلامت، به پزشک مراجعه کنید. کتاب فقط برای دانش بیشتر است.
بله، به‌ویژه در موضوع‌هایی که سریع تغییر می‌کنند مثل ژن‌درمانی. سال چاپ و ویرایش را در صفحه‌ی کتاب ببینید.
بله، چون به حق‌های بیمار و رابطه‌ی او با پزشک می‌پردازند. البته جای مشاوره‌ی حقوقی نیستند.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
کتاب پزشکی از درسنامه‌ی سنگین تا کتاب اخلاق و ایمنی، دنیای گسترده‌ای است. اگر دانشجو هستید، منبع درسی‌تان را بشناسید و ویرایش را چک کنید. اگر خواننده‌ی عمومی هستید، سراغ کتاب‌هایی بروید که فهم شما را عمیق می‌کنند نه اینکه جای پزشک بنشینند.
حالا کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن رشته‌های وابسته هم به صفحه‌ی علوم پزشکی و سلامت برگردید.
